Кіріспе

Пул-е-Чархи түрмесі (пашту/дари: زندان پل چرخی), сонымен қатар Ауғанстанның ұлттық қамауда ұстау орталығы деп те аталады, Ауғанстанның Кабул қаласының шығысындағы Ахмад Шах Баба Мина ауданының жанында орналасқан, ең жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтамасыз етілген түрме. Оның сыйымдылығы 5000-нан 14000-ға дейін сотталғандарды қабылдауға мүмкіндік береді, бірақ 2023 жылдың ақпан айына қарай онда 2000-нан 2500-ге дейін сотталғандар бар, олардың көпшілігі Кабул провинциясының құзыретінде тұтқындалып, сотталған. Бұл елдегі ең ірі түрме саналады.

Тарих

Пуле-Чархи түрмесінің құрылысы 1970 жылдары бұрынғы президент Мұхаммед Дауд Ханның бұйрығымен басталды және 1980 жылдары аяқталды. 1978 жылғы Саур революциясынан кейін, сондай-ақ одан кейінгі он жылдық Кеңес соғысы кезінде түрме азаптаулар мен өлім жазаларымен әйгілі болды. Кейбір деректер бойынша, 1978 жылдың сәуірінен 1979 жылдың желтоқсанына дейін Нұр Мұхаммед Тараки басқарған Ауғанстанның Коммунистік Халықтық Демократиялық партиясы (АХДП) Пуле-Чархида шамамен 27 000 саяси тұтқынды атқан. Жақында Ауғанстан Ұлттық Армиясының 111-ші бас қалалық дивизиясы Пуле-Чархи түрмесіне жақын жерде орналасқан еді.

Бірлескен қабір

2006 жылдың желтоқсан айында Пули Чархи түрмесіне жақын жерде коммунистік дәуірдегі жаппай қабір табылды. Бұл қабірге шамамен 2000 адамның денелері қойылған деп саналады. Ауғанстанның Ақпарат және мәдениет министрлігінің өкілдері бұл қырғын 1978-1986 жылдар аралығында, Мәскеудің қолдауымен билікте болған коммунистік президенттер Нұр Мұхаммед Тараки, Хафизулла Әмин және Бабрак Кармал тұсында болған деп есептейді.

Тұрғын үй жағдайы

Түрмедегі тұру жағдайларын бірнеше халықаралық құқық қорғау ұйымы сынға алды. Түрме тығыздығымен және тұру жағдайларының нашарлығымен ерекшеленеді деп көрсетілген. Сегіз камералық бөлім болғанмен, олардың тек үшеуі ғана пайдаланылып жатыр, бұл жағдайды ушықтырып жіберді. Сондай-ақ, түрмеде 70-ке жуық әйел тұтқын, арнайы әйелдер бөлімінде ұсталып тұр.

Көтерілістер мен қашулар

2004 жылдың желтоқсан айында шетелдік тұтқындар күзетшілерге қырғышпен шабуыл жасады. Одан кейін болған атыста бір ирактық, үш пакистандық тұтқын және төрт ауған полициясы қаза тапты. 2006 жылдың қаңтар айында жеті тұтқын келушілермен араласып қашып кетті. Бір айдан кейін түрмедегі жаңа ережеге сәйкес, түрмедегілер ашық сары түсті киім киюге міндеттелді. Бұл ереже қаңтардағы қашқандарға ұқсас оқиғалардың алдын алу үшін қабылданған. 2006 жылғы ақпандағы тәртіпсіздіктер Халықаралық Қызыл Крест комитетінің мәліметінше, алты адамның өліміне және 22 адамның жарақаттануына әкелді. Тәртіпсіздік тудырғандар күзетшілерге шабуыл жасау үшін қолдан жасалған қару-жарақтарды пайдаланды, содан кейін жиһазды өртеп, есіктер мен терезелерді қиратты. Олар түрменің бір бөлігін басып алып, бірнеше күн бойы ұстап тұрды. Тәртіпсіздік 1 наурызда аяқталды. 2008 жылдың 16 наурызында түрмеден қашып шығу әрекетінен кейін ұсталғандар туралы екі апталық даудан соң тұтқындар көтеріліс ұйымдастырып, ғимараттың бірнеше бөлігін басып алды. Кешен ішінде оқ атылғандығы естілді, ал тұтқындар Ауғанстан Ұлттық Армиясының (АҰА) екі мүшесін кепілге алғандарын мәлімдеді. Кепілге алғандар келіспеушілікті шешу үшін делдалдар жіберілмесе, АҰА мүшелерін өлтіретінін мәлімдеді.

Жаңарту және кеңейту

Түрме соңғы жылдары АҚШ көмегімен жаңартылды, одан кейін шамамен 250-ге жуық ұсталғандар ауыстырылды. АҚШ Кубадағы Гуантанамо тұтқын лагерін жабуды бірнеше рет жариялады. 2009 жылдың ақпан айында Ұлыбританияның Channel 4 телеарнасынан келген команда түрменің американдық бөлігін аралады. 2009 жылдың қыркүйегіне қарай АҚШ Гуантанамодағы тұтқын лагерінен Пуле-Чархиға 250-ге жуық бұрынғы ұсталғандарды көшірді, Human Rights First хабарлағандай, бұл олардың күтіп отырған отбасыларын үлкен қызықтыруға себеп болды.