Элизабет Ярнефельт: Финляндия өнері мен мәдениетінің анасы
Elisabeth Järnefelt
Элизабет Ярнефельт (1839-1929) – финский салонный деятель, "мать финского искусства". Биография, семья, вклад в культуру Финляндии. Тарих, өнер, мәдениет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Элизабет Ярнефельт (туған тегі Клодт фон Юргенсбург; 11 қаңтар 1839 – 3 ақпан 1929) – фин салон иесі, «фин өнері мен мәдениетінің анасы» деп белгілі.
Elisabeth Järnefelt (née Clodt von Jürgensburg; 11 January 1839 – 3 February 1929) was a Finnish salonist, known as "the mother of Finnish art and culture".
Өмір
Елизаветаның ата-анасы генерал және ағаш өрнекші Константин Карлович Клодт фон Юргенсбург және Катарина Винье болды. Ол бастапқыда қыздар мектебінде, содан кейін үйде тәрбиеленді және Ресейдегі Санкт-Петербург қаласында өсті. Елизавета 1857 жылдың 22 желтоқсанында Санкт-Петербургте Август Александер Ярнефельтке тұрмысқа шығып, онымен бірге Финляндияның Хельсинки қаласына қоныстанды. Олардың балалары Каспер, Арвид, Эрик, Эллида, Эллен, Армас, Айно, Хилья және Сигрид болды. Армас, Арвид және Эрик – Финляндияның танымал мәдени қайраткерлері. Олардың қызы Айно Жэрнефельт композитор Жан Сибелиуске үйленді. Елизавета Ярнефельт жазушы Юхани Ахоның да жақын досы болды. Оның некесі бақытты болған жоқ. Соңғы баласы дүниеге келгеннен кейін күйеуі тазалық сақтауға шешім қабылдады: ол ақша жұмсауды ұнатпайтын қатал патриарх ретінде сипатталды, ал Елизавета Ярнефельт үй шаруашылығын жүргізу үшін достары мен туыстарынан қарыз сұрауға мәжбүр болды, себебі ол оған жеткілікті қаржы бермеді. Нәтижесінде, жұбайлар мүмкіндігінше бір-бірінен алшақтап кетті: 1876 жылдан бастап олар тек балалары жеткізген хабарлар арқылы ғана сөйлесті. Дегенмен, екеуі де жеке қарым-қатынастарындағы қиындықтарға қарамастан балаларымен жақсы қарым-қатынаста болды. 1880 жылдары Йоханнес Брофелдтпен (сонымен қатар Юхани Ахо деп те аталды) арасында қарым-қатынас болған болуы мүмкін, бірақ бұл ешқашан расталмады. Елизавета Ярнефельт Хельсинкиде "Järnefelts skola" (Жэрнефельт мектебі) деп аталған әдеби салонның иесі ретінде фин мәдениетінің маңызды тұлғасына айналды. Бұл салон саясат, дін және теңдік тақырыптарын талқылау орталығы болды. Ұлдары университетте оқып жүрген кезде салон фин ұлтшылдығының феном қозғалысының орталығына айналды, "koko programmi toimeen" (К.П.Т.) қоғамы, фин тілін сол кездегі орыс Финляндиясына енгізуге жұмыс істеді, онда жоғарғы топта швед тілі басым болды. Салонды "Елизаветаның үйірмесі" (Elisabeths krets) деп те атады, ол қазіргі фин тіліндегі реализмнің және фин тіліндегі алғашқы жазушылардың бастауы болды. Ол Толстойшыл қозғалыстың жақтасы болды және Финляндияда бірінші болып осы бағытты ұстанған болуы мүмкін. 1880 жылдардың соңында күйеуі Васаға көшіп кеткенде ол салонын жапты. 1896 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол өзінің жеке шаруашылығын, Виеремяны сатып алып, 1906 жылға дейін онда тұрды. Содан кейін ол жесір қалған ұлы Каспермен бірге тұрып, өмірінің соңына дейін оның үйінде болды. Ол қайтыс болған күйеуінің орыс генералы болғаны үшін патшалық Ресейден берілген зейнетақымен өмір сүрді, бірақ 1917 жылғы революциядан кейін оны жоғалтып, соңғы жылдарын қиын жағдайда өткізді.
Elisabeth's parents were the general and wood engraver Konstantin Karlovitj Clodt von Jürgensburg and Catharina Vigné. She was educated first at a girls school and then at home, and raised in Saint Petersburg in Russia. Elisabeth married August Aleksander Järnefelt on 22 December 1857 at Saint Petersburg, and settled with him in Helsinki in Finland. Their children were lt=Kasper, Arvid, Erik, Ellida, Ellen, Armas, Aino, Hilja and Sigrid. Armas, Arvid and Erik were famous Finnish cultural figures. Daughter Aino Järnefelt was married to composer Jean Sibelius. Elisabeth Järnefelt was also a good friend of the writer Juhani Aho. Her marriage was not a happy one. After the birth of their last child, her spouse decided to live in chastity: he was described as a strict patriarch who disliked spending money, and Elisabeth Järnefelt was reportedly forced to ask friends and relatives for loans to manage the household economy because her refused to give her enough funds. Eventually, the couple spent as much time away from each other as possible: from 1876 onward, they spoke only through messages delivered by their children. Both of them, however, continued to have a good relationship with their children despite their personal relationship. It is possible that she had an affair with Johannes Brofeldt (also called Juhani Aho) in the 1880s, but never confirmed. Elisabeth Järnefelt became a central figure of Finnish culture as the host of a literary salon in Helsinki, referred to as "Järnefelts skola" (Järnefelt School), centered around Scandinavian, Finnish and Russian literature. It was also the center of discussion of politics, religion and equality. When her sons was at university, her salon became a center of the Fennoman movement of Finnish nationalism, the association K. P. T. or "koko programmi toimeen", which worked to introduce the Finnish language in then Russian Finland, were the Swedish language was leading in the upper classes. The "Elisabeths krets" (Elisabeth Circle), as the salon was also called, is regarded as the starting point of the modern Finnish language realism and the first Finnish language writers. She was a follower of the Tolstoyan movement, likely the first in Finland. She closed her salon when her spouse moved to Vasa in the end of the 1880s. After the death of her spouse in 1896, she bought her own farm, Vieremä, where she lived until she moved in with her widowed son Kasper in 1906, with whom she lived the rest of her life. She lived on the pension awarded by Tsarist Russia due to her late spouse being a Russian general, but lost it after the Russian Revolution of 1917, and spent her last years in reduced means.