Кіріспе

1983 жылы 2 қарашада Оңтүстік Африкада жаңа конституция бойынша референдум өтті, онда ақ нәсілді халыққа 1983 жылғы Конституцияны мақұлдау немесе қабылдамау мүмкіндігі берілді. Бұл конституция үш палаталы парламентті енгізді, онда түрлі терілі және үнді халқы жеке парламенттік палаталарда өкілдік етілді, ал Оңтүстік Африка халқының көпшілігін құраған қара африкалықтар өкілсіз қалды. Референдумда дауыс бергендердің 66,3% «Иә» деп дауыс берді, соның салдарынан жаңа конституция 1984 жылғы 3 қыркүйекте күшіне енді.

Өмірбаян

1981 жылы Сенат таратылып, оның орнына ақ, түсті терілі, үнді және қытай халқынан тағайындалған алпыс мүшеден тұратын, консультативтік орган – Президент Кеңесі құрылды. Премьер-министр П. В. Ботаның сұрауымен Президент Кеңесі 1982 жылы конституциялық және саяси реформалар жөніндегі ұсыныстар жиынтығын ұсынды. Бұл ұсыныс ақ, түсті терілі және үнді қауымдастықтары арасында "билікті бөлісуді" іске асыруды көздеді. Егер басқаратын Ұлттық партияның (ҰП) оңшыл қанаты бұл ұсынысты қабылдамады, ал оның бір тобы, министр және Трансваал провинциясындағы ҰП жетекшісі Андриес Треурнихт бастаған депутаттар, түпнұсқалық апартеидті қайта орнату үшін күресу мақсатында Консервативтік партияны (КП) құру үшін жарып шықты. Дегенмен, Бота Президент Кеңесінің ұсынысын іске асыруды жалғастырды және 1983 жылы ҰП үкіметі жаңа конституциялық құрылымды енгізді. Ақ нәсілді сайлаушылар арасында реформаларға қолдау деңгейін анықтау үшін референдум жарияланды. Вуз Рау басқаратын Жаңа Республика партиясы жаңа конституцияны қолдады, бірақ парламентте қара нәсілділердің өкілдігін талап етуді жалғастырды.

Қарсылық

Қараларды шеттетуге қарсы шыққан Прогрессивті федералды партиясы (ПФП), сондай-ақ түстілер мен үндістердің қатысуына қарсы болған КП «Жоқ» дауысына үгіт жүргізді. Дегенмен, көптеген ПФП жақтастары мен үкіметке қарсы ағылшын тіліндегі баспасөздің бір бөлігі жаңа конституцияны «дұрыс бағыттағы қадам» деп қолдады. Реформаларға қарсы консервативті оппозиция «Родезия «иә» деп дауыс берді – «жоқ» деп дауыс беріңіз!» деген жазуы бар баннерлерді пайдаланды, бұл Родезияда көпшілік билікке өтуге қатысты ойларды бейнеледі. Түстілер, үндістер және қара нәсілділердің реакциясы әртүрлі болды. Жаңа конституцияны көптеген бантустан басшылары мен Оңтүстік Африка қалалық кеңестер қауымдастығы (қара қалашықтарының әкімшіліктерін білдіретін) қабылдамады, себебі ол қара өкілдігін қамтамасыз етпеді. Түстілер мен үндістер партиялары үш палаталы парламентте қатысуға ниеттенді, бірақ сонымен қатар қара көпшілігіне өкілдік беруді талап етті. Біріккен демократиялық фронт (БДФ) референдумға және парламенттегі түстілер мен үндістер палаталарына болатын сайлауға қарсы тұру үшін нәсілдік емес коалиция ретінде құрылды.

Нәтижелер

Таңдау дауыстары % Иә 1,360,223 66.29 Жоқ 691,577 33.71 Жарамсыз/бос дауыстар 10,669 Барлығы 2,062,469 100 Тіркелген сайлаушылар саны/қатысуы 2,713,000 76.02 Көзді көздері:

Өңір бойынша

Санақ мақсатында Оңтүстік Африка провинциялары әртүрлі референдум аумақтарына бөлінді. Төмендегі кесте әрбір аумақ бойынша нәтижелерді көрсетеді.

Аумақ Иә Жоқ Жарамды дауыстар Жарамсыз дауыстар Барлық дауыстар Дауыс % Дауыс %
Кейп-Бофорт-Уэст 22 502 74,42 7 733 25,58 30 235 93 30 328
Кейптаун 221 511 75,61 71 456 24,39 292 967 1 229 294 196
Шығыс Лондон 53 202 77,91 15 087 22,09 68 289 255 68 544
Джордж 31 256 73,23 11 426 26,77 42 682 141 42 823
Кимберли 34 815 66,05 17 898 33,95 52 713 110 52 823
Порт-Элизабет 60 661 70,08 25 901 29,92 86 562 208 86 770
Барлығы 423 947 73,93 149 501 26,07 573 448 2 036 575 484

Натал
Дурбан 123 783 73,58 44 442 26,42 168 225 750 168 975
Питермарицбург 50 519 71,58 20 060 28,42 70 579 366 70 945
Барлығы 174 302 72,99 64 502 27,01 238 804 1 116 239 920

Оранье Свободная Государство
Блумфонтейн 52 019 65,86 26 960 34,14 78 979 331 79 310
Кроонстад 55 486 63,19 32 321 36,81 87 807 189 87 996
Барлығы 107 505 64,46 59 281 35,54 166 786 520 167 306

Трансвааль
Гермистон 113 600 65,35 60 241 34,65 173 841 900 174 741
Йоханнесбург 194 396 69,44 85 554 30,56 279 950 3 906 283 856
Питерсбург 31 403 47,42 34 827 52,58 66 230 247 66 477
Претория 209 763 57,13 157 433 42,87 367 196 1 035 368 231
Рудепорт 105 307 56,76 80 238 43,24 185 545 909 186 454
Барлығы 654 469 61,01 418 293 38,99 1 072 762 6 997 1 079 759

Оңтүстік Африка
Барлығы 1 360 223 66,29 691 577 33,71 2 051 800 10 669 2 062 469