Кіріспе

Сиам құймалары (Syam Forges) – Францияның Жура департаментындағы Шампаньоль қаласының оңтүстігінде Айн және Сайн өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан металл өңдеу және жалпақ металл шығару зауыттары.

Сайттың тарихы

2005 жылы ұстаханалар әлі де жұмыс істеп тұрды және ғимараттар салынған 19-ғасырдағы кейбір жабдықтарды пайдаланып келді. 1763 жылғы сот ісінің құжаттарына сәйкес, 1757 және 1788 жылдары аталған көлденең балға 1763 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Бұл, Саона өзені аңғарында алғашқы қорыту пештері салынғаннан кейін, 16-ғасырда аймақтың металл өңдеу саласында кеңеюінің бір бөлігі деп ойлауға болады. Негізгі қызмет – дән орақтарын жасау еді. Олардың сапасы жоғары болды және оларды жасау – жоғары деңгейдегі шеберлікті қажет ететін өнер еді. 18-ғасырда небары бірнеше ұстахана ғана механикалық балғаны қолдану тәсілін меңгерген. Бұл мәселе соншалықты үлкен болды ki, француздық өндірушілер дән орақтарына деген сұранысты қанағаттандыра алмады. Олар, әсіресе қазіргі Австрияның оңтүстік-шығысындағы Штириядан, Тирольден тыс жерлерден импортталды. Осы өте білікті кәсіпті Юра аймағында Тирольден (Швейцарияның шеткі жағынан) келген көшпенділердің тәжірибесі арқасында дамытуға мүмкіндік болды. Бұл шеберлікпен қатар, қаланың маңындағы Юра тауларындағы кең ормандық жерлер көмірдің шикізатын – күкірт және басқа да қоспаларсыз, темір өңдеу үшін жарамсыз көмірдің көп бөлігінен айырмашылығы бар көмірді қамтамасыз етті. Орманның көп болуының артықшылығы зор еді, себебі салыстырмалы түрде аз темір өнімдерін жасау үшін көп ағаш қажет болды. 1763 жылы иелері, Пери отбасы, 15 000-нан астам дән орақтарын және 60 000-нан астам темір доңғалақты көліктерге жасады.

XIX ғасыр

Француз төңкерісінен кейін сапалы соқа өндірісі инвестиция үшін маңызды мүмкіндік ашты. Юра, Вогез және Эльзас аймақтарының басқа өнеркәсіпшілері де өндірісті бастады, бұл 1810 жылғы 24 шілдеде Шарль Жозеф Перидің банкроттығын жариялауына себеп болды. Сол жылы Морездіктегі Клод Жобез (1745–1830) осы кәсіпорнды сатып алды. Ол бұған дейін Парижде Франш-Конте аймағынан сағаттар сатудан және бірнеше темір шеберханаларын қаржыландырудан байлық жинаған еді. 1810 жылы Этьен Моннье, 1800 жылы Клод Жобездің қызы Аделаидаға үйленген, компанияға әкесі мен оның ұлы Эммануэльмен бірге инвестиция салды. 1811 және 1820 жылдар аралығында олар ескі балғаның астында жаңа зауыт салды. Бұл сол кезде Франциядағы жаңалық – реверберациялық пешті қамтыды. 1820 жылдан бастап бұл зауыттар жыл сайын 400 тонна тауар өндірді, ал 1840 жылға қарай өндіріс екі есеге артты. Сиамдағы көмірден арзан болған Ұлыбританиядан келген кокспен балқытылған темірден жасалған бұйымдардың бәсекелестігі кәсіпорынға зиян келтірді. Эммануэльдің ұлы Алфонс Жобез 1864 жылы шеге зауытын ашты, бұл құлдырауға жақын болған кәсіпорынға жаңа өмір сыйлады. Жұмысшылар саны 40-тан 70-ке дейін өсті.

Әлеуметтік және тұрмыстық өмір

1825 жылдан бастап Эммануэль Жобез ескі үйдің орнына, алғашқы ұстахананың жанында Палладиан вилласы – Сиам сарайын салу жобасын жасады. Ол 1828 жылы қайтыс болғандықтан, құрылысының аяқталуын көре алмады. Оның ұлы Альфонс Фурье теориясын қолға алды. Ол оны Сиамда жүзеге асырып, фабрикаға жақын жұмысшылар қаласын (Сальтермен салыстырады), мектеп және емхана ашуға ынталандырды. 1885 жылы пошта кеңсесімен бірге телеграф та орнатты. Бұған қатар, ол өзінің шаруашылық фермасына және басқа жерлеріне экзотикалық мал әкелді. Білімді адам болған Альфонс вилланың бірінші қабатында (американдық екінші қабатында) 30 000 томдық кітапхана жасады. 1910 жылы Сади Карноның ұлына үйленген Альфонстың немересі жиі Сиамға келіп тұратын.

ХХ ғасыр

Тырнақ фабрикасы 1914 жылы жабылды. Syam өнімдерінің тізімін қысқартты және бәсекелестігі аз тауарларға маманданды. Бұл компанияға екі дүниежүзілік соғыстан өткенге мүмкіндік берді. 1945 жылы Arc et Senans қаласынан шыққан және файлдар жасаумен айналысқан UMAS фирмасы Syam компаниясының басты үлесін иеленді. 1976 жылы компания банкротқа ұшырады. 1969 жылдан бастап жұмыс күші Мароккодан, Эль-Хаджиен ауылынан келді. 1976 жылы құйма зауыттары Isère аймағының Experton Revollier тобына сатылды. Модернизация қажет болды, себебі көшпелі кран немесе электрмен жұмыс істейтін машиналар (белдік жетектің орнына) болған жоқ. Жақсартулар Франциядағы және Еуропадағы соңғы болат прокаттау цехын сақтап қалумен бірге жүрді.

Қазіргі қызмет

Бүгін бұл 19 ғасырдағы темір өнеркәсібінің қалдығы нарықты жедел өндірілетін өнімдермен, әсіресе құлыпшылық, автомобиль және лифттер саласында қамтамасыз етеді.