Юсуф Тогоими: Чад саяхатшысы және қарсыласы

Кіріспе

Юссуф Тогоими (26 наурыз 1953 жыл – 24 қыркүйек 2002 жыл) – Чад саясаткері, президент Идрис Дебидің үкіметінде қызмет еткен, бірақ кейін Дебиге қарсы «Чадтағы демократия және әділдік үшін қозғалысы» (ЧДӘҚ) деген бүлікші топқа жетекшілік еткен.

Өмір және мансап

Юсуф Тогоими 1953 жылы Зуар қаласында дүниеге келген. Ол Тибесті тауларында қоныстанған Бидейат Эннеди әулетінен шыққан және Теда тайпасынан есептеледі. Заңгер мамандығын бітірген Тогоими, Гокуни Уэддейден басқа, Чад үкіметінде жоғары лауазым атқарған массивтің тумаларының бірі болды. Тогоими Гиссен Хабре президенттігі кезінде Абеше және Н’Джамена қалаларында мемлекеттік прокурор болып қызмет етті, ал 1990 жылғы төңкерістен кейін Идрис Деби басшылығымен бірнеше лауазымды иеленді: 1990 жылдан 1993 жылға дейін – әділет министрі, 1995 жылдан 1997 жылға дейін – қорғаныс министрі. Соңғы тағайындалғаннан кейін көп ұзамай, 1997 жылдың 3 маусымында ол үкіметтен кетіп, бұл шешіміне себеп – үкіметтегі «авторитарлық тенденциялар» екенін мәлімдеді. Көптеген адамдар Тогоимиді өте харизматикалық тұлға деп есептейтін, ол этникалық дау-дамайлардан асып, адал және принципті саясаткер ретінде жоғары беделге ие болды. Алайда, Тогоими мен Деби арасындағы қарым-қатынастың ушығуы этникалық тұрғыдан қарастырылды, себебі Тогоими – тубу, ал Деби – загхава тайпасынан шыққан. Алғашында Тибесті тауларындағы өзінің күш орталығынан әрекет ете отырып, топ үкіметтік күштерге қарсы партизандық соғыс жүргізді. 2001 жылдың желтоқсан айында Ливияның Саба қаласында өткен партия съезінде ол қайтадан партия басшысы болып сайланды және 25 желтоқсанда үкіметпен келіссөздер жүргізуге ниетті екенін білдірді. МДЖТ-ның екінші вице-президенті Адум Тогой 2002 жылдың 7 қаңтарында Ливияның Триполи қаласында үкіметпен бейбіт келісімге қол қойды. Келісім шарттарының ішінде атысты тоқтату, МДЖТ-ны үкімет құрамына енгізу және оның жауынгерлерін әскер қатарына қосу қарастырылды. Ақпан айының соңында Чадтың Ұлттық Ассамблеясы МДЖТ мүшелеріне амнистия жариялады. Бір айдан кейін келісім бұзыла бастады, себебі үкімет МДЖТ-ның талаптарын, соның ішінде МДЖТ-дан жаңа премьер-министрді ұсыну туралы ұсынысын қабылдамады. Мамыр айында, топтағы орташа көзқарасты саясаткер саналатын Тогоими, Тогоимидің (күшті ұстанымдарды жақтаушы) жасаған шабуылына ұшырап, жарақат алып, тұтқынға түсті, бұл оқиға келіссөздерді қалай жүргізу мәселесі бойынша топтың ішіндегі даудың салдары болды. Ай соңында бейбіт келісімге қол қойылғаннан бері алғашқы қақтығыс орын алды. Тогоими тамыз айының соңында Тибесті аймағында жер минасына түсіп жарақат алды және 2002 жылдың 24 қыркүйегінде Триполиде алған жарақатынан көз жұмды. Чад үкіметінің өкілі Мохтар Вава Дахаб оның өліміне жауап ретінде «Бұл Чадқа бейбітшілік оралуына көмектесуі керек» деді.

Youssouf Togoïmi was born in 1953 in Zouar. He came from a Bideyat Ennedi family established in the Tibesti Mountains and considered to be a Teda. Graduating as a jurist, Togoïmi was one of the few natives of the massif, other than Goukouni Oueddei, to have occupied a high position in the Chadian government. Togoïmi served as state prosecutor in Abéché and N'Djaména during the presidency of Hissène Habré and later, after the coup d'état of 1990, in a number of positions under Idriss Déby: he was Minister of Justice from 1990 to 1993, Minister of Defence from 1995 to 1997, Shortly after the latter appointment, he resigned from the government on 3 June 1997. He said that his resignation came about because of what he described as the "dictatorial drift" of the government. Often referred to as very charismatic, during this period Togoïmi enjoyed an excellent reputation as an honest and ethical politician who transcended ethnic divisions. However, Togoïmi's break with Déby has also been interpreted in ethnic terms, based on his own status as a Toubou and Déby's status as a Zaghawa. Operating initially from his power base in the Tibesti Mountains, the group waged a guerilla war against government forces. He was re elected as party leader at a party congress in Sabha, Libya in December 2001 and on 25 December he expressed a willingness to negotiate with the government. The MDJT's second vice president Adoum Togoi signed a peace agreement with the government in Tripoli, Libya, on 7 January 2002. This terms of the agreement involved, among other things, a cease fire, inclusion of the MDJT in the government, and integration of its fighters into the army. An amnesty for MDJT members was approved by the National Assembly of Chad in late February. A month later, the agreement began to break down as the government rejected MDJT demands, including its proposal for new prime minister from the MDJT. In May, Togoi, who was viewed as a moderate in the group, was allegedly ambushed, injured and kidnapped by Togoïmi, who was viewed as a hard liner, an apparent result of a split in the group regarding how to handle the peace negotiations, and late in the month the first fighting since the signing of the peace agreement broke out. Togoïmi was injured by a land mine in late August in the Tibesti area and he died from his wounds in Tripoli on 24 September 2002. Mockhtar Wawa Dahab, a spokesman for the Chadian government, responded to the death by stating that it "ought to make it easier for peace to return to Chad".