Кіріспе

Вирустар туысы. Ортореовирус – Reoviridae тұқымдасына және Spinareovirinae кіші тұқымдасына жататын вирустар туысы. Омыртқалы жануарлар табиғи жануарлар ретінде табиғи қонақтары болып табылады. Бұл туыста он түр бар. Бұл туысқа байланысты ауруларға жоғарғы тыныс жолдарының жеңіл аурулары, гастроэнтерит және өт жолдарының атризиясы жатады. 3-ші сүтқоректілер ортореовирусы (деаринг T3D штаммы) жасушалардың өлімін басымдықпен өзгерген жасушаларда тудырады, сондықтан онколиттік қасиеттеріне ие.

Тарих

"Ортореовирус" атауы грек тіліндегі "орто" сөзінен шыққан, ол "түзу" деген мағынаны білдіреді, ал "реовирус" атауы "респираторлық-ішектемелік жетім вирус" деген сөзден алынған R, E және O әріптерінен құралған. Ортореовирус "жетім вирус" деп аталды, себебі ол кез келген белгілі аурумен байланысты емес еді. Ол 1950-ші жылдардың басында ауырған және сау адамдардың тыныс алу және асқазан-ішек жолдарынан бөліп алынған кезде табылды.

Инфекция және жұқтыру

Вирустың жұқтырылуы фекальдық-ауыздық жолмен немесе тыныс арқылы таралатын тамшылар арқылы жүзеге асырады. Вирус көлденең таралады және тек омыртқалы жануарларда ғана ауру тудырады. Ортореовирустың штамына байланысты вируленттіліктің әртүрлі деңгейлері байқалуы мүмкін. Вирусты жұқтыратын белгілі түрлерге: адамдар, құстар, сиырлар, маймылдар, қойлар, шошқалар, бабуиндер және жарықаздар жатады.

Белгілері мен симптомдары

сүтқоректілердің ортореовирустары адамдарда айқын ауруға себеп болмайды. Вирус кең таралған болса да, инфекция көбінесе симптомсыз немесе жеңіл түрде өтеді, балалар мен нәрестелерде асқазан-ішек және тыныс алу жолдарында өздігінен сақындырады. Симптомдары, мысалы, көтеріңкі температура және жұтқыншақ қабынуы сияқты, жалпы суық тиюге ұқсас. Дегенмен, бабуин мен тосбақа сияқты басқа жануарларда, басқа белгілі ортореовирустардың бірігістіретін штаммдары ауыр ауруға шақыруы мүмкін. Бабуиндерде бұл неврологиялық ауруға, ал тосбақаларда пневмонияға себеп болуы мүмкін. Құстарда бұл вирус тіпті өлімге әкелуі де мүмкін.

Патофизиология

Ортореовирус туысының мүшелері ие жасушаларында апоптозға себеп болатыны белгілі, сондықтан осы мақсатта кеңінен зерттелді. Сүтқоректілердің ортореовирустары бірнеше өлім рецепторларын – TNFR, TRAIL және Fas – белсендіру арқылы апоптозды туындатады, ал құстардың ортореовирустары апоптозды туындату үшін p53 деңгейін жоғарылатуды пайдаланады. Сүтқоректілер мен құстардың ортореовирустарында туа пайда болған иммундық жауаптың тежелуі де байқалды. Ортореовирустардың басқа штаммдары сүтқоректілер мен құстар штаммдарына қарағанда сирек зерттелгендіктен, олардың патофизиологиясы толыққанды түсініксіз, бірақ олардың да ұқсас механизммен әрекет ететінін болжауға болады.

Онколиздік қасиеттері

Сүтқоректілер ортореовирустарының ең маңызды қолданыстарының бірі – олардың онколиттік қасиеттерін пайдалану арқылы қатерлі ісіктерді емдеуде қолдану. Реовирустардың осы ерекше қолданысын 1995 жылы доктор Патрик Ли ашты, ол осы вирустардың Ras жолының жоғары белсенділігімен байланысты жасушаларды, яғни қатерлі ісік жасушаларының жиі кездесетін белгісін жоя алатынын анықтады. Бұл вирустар осындай емдеулер үшін өте ыңғайлы, себебі олардың өзін-өзі шектеу қабілеті бар, сонымен бірге ісік жасушаларында ғана апоптозды (бағдарланған жасуша өлімін) тудыруға мүмкіндік береді. І және ІІІ кезеңдердегі клиникалық сынақтарда қолданылатын, Resolysin деп аталатын 3-ші серотиптің Деринг штаммы – бұл қатерлі ісікке қарсы клиникалық зерттеулерде ең көп қолданылатын штаммдардың бірі. Бұл емдік әдіс жеке немесе басқа емдеулермен бірге көптеген қатерлі ісіктерге, соның ішінде миелома, аналық бездің эпителийлік және бүйрек безінің қатерлі ісіктеріне қолданылған.

Диагностика

Бұл патогенді дұрыс диагностикалау үшін, инфекцияға шалдыққан күдікті адамдардан, мысалы, нәжіс, жұтқыншақ немесе мұрын-жұтқыншақ үлгілерін алу маңызды. Адамның инфекцияға шалдыққандығын анықтау үшін осы үлгілерге түрлі сынақтар жүргізілуі мүмкін. Вирустық антигенді талдау арқылы анықтауға болады. Сондай-ақ, үлгіде вирусқа тән антиденелерді іздеу үшін серологиялық талдау жүргізілуі мүмкін, бұл адам вирусты жеңуге тырысатынын көрсетеді. Вирусты тышқанның L фибробластарында, жасыл маймылдың бүйрек жасушаларында, сондай-ақ HeLa жасушаларында өсіру арқылы оқшаулауға болады.