Кіріспе

Кітаптардың ұрлануына жол бермеу әдісі Кітап қарғысы – Еуропада орта ғасырларда қолжазбаларды ұрлаудың алдын алу үшін кеңінен қолданылған тәсіл. Кітап қарғыстарының тамыры одан да тереңде, христиан діні пайда болғанға дейінгі заманға дейін созылады, сол кезде кітаптар мен шиыршықтарды қорғау үшін құдайлардың қаһары шақырылатын. Әдетте, ексклюзив немесе анафема туралы ескертулер айтылатын, егжей-тегжейлі әрі көркем болған сайын, оның күші арта түсетін. Көбінесе коллофонның бір бөлігі ретінде томның бірінші немесе соңғы бетіне жазылатын бұл қарғыстар, аса құнды кітаптар мен қолжазбаларды қорғаудың жалғыз құралы саналды. Сол кезде адамдар қарғыстарға сенеді, бұл олардың тиімділігі үшін маңызды болды, сондықтан кімде-кім бір бетті ұрлап немесе жыртып алса, қорлықты өлімге қадалатынына сенді. Баспахананың пайда болуымен бұл қарғыстар bookplates-ке айналды [ол] пайдаланушыларға визуалды, сөздік және мәтіндік ресурстарды біріктіру арқылы меншік құқығын жариялауға мүмкіндік берді. Алғаш рет ескерту, қорқыту және қарғыс айту көп түрлі болып келді". Мысалы, кітап қарғысы былай деуі мүмкін: "Егер кімде-кім осы кітапты алып кетсе, өліммен өлсін; табада қуырылсын; құлап жатқан ауру мен қызбаға шалдықсын; дөңгелекке байлансын және асылып өлсін. Әмен."

Мен жазушының еңбектерінің құнды өнімдерін тақташаларға түсірдім, оны менің алдымдағы ешбір патша білмеген, сондай-ақ Набудың жазбадағы даналығын да. Мен оларды санаттарға бөліп, қайта қарап, сарайыма орналастырдым, осылайша мен, Ашшурдың нұрын білетін билеуші, құдайлардың патшасы оларды оқи аламын. Кімде-кім осы тақташаны алып кетсе немесе оның атын менің атыммен қатар жазса, Ашшур мен Белит оны қаһары мен ашу-ызасымен құлатып, оның есімін және ұрпағын жер бетінен жоқ қылсын! Ниневиден келген тағы бір қарғыс былай деді: "Кімде-кім [тақташаны] алып кетіп, менің атымның орнына өзінің атын жазса, Ашшур мен Нинлил ашуланып, оны құлатып, оның атын, ұрпағын жер бетінен өшірсін. Басқа кітап қарғыстары одан да жасырын болды: "Ану, Энлиль және Эадан қорқатын адам оны сол күні иесіне қайтарады", және "Ану мен Антудан қорқатын адам оны күтіп, құрметтейді". Бұл тақташалар саз балшықтан жасалғандықтан, оларды оңай бүлдіруге болатын, сондықтан оларды осындай әрекеттерден қорғау үшін арнайы қарғыстар болды: Набу мен Мардуктың атынан мәтінді сүртуге болмайды! Вандализмді болдырмау үшін егжей-тегжейлі қарғыс былай деді:

Осы тақташаны сындырған немесе суға салған немесе оны тану мүмкін болмайтындай етіп сүрген [және] оны түсіндіруге болмайтын болса, Ашур, Син, Шамаш, Адад және Иштар, Бел, Нергал, Ниневидің Иштар, Арбеланың Иштар, Битмурридің Иштар, аспан мен жердің құдайлары және Ассурдың құдайлары, олардың бәрі оны өшірілмейтін, қорқынышты және аяусыз қарғыспен қарғасын, ол өмір бойы бойынша, олар оның есімін, ұрпағын жер бетінен жоқ қылсын, оның етін иттің аузына салсын. Кітап қарғыстары кітапханалардың пайда болуымен қатар пайда болды. Ежелгі кітапханашылар кітап ұрыларын кісі өлтірушілермен және Құдайды қорлаушылармен теңестірді. Ежелгі кітапханашылар кітап ұрылары мен вандалдарға құдайлардың қаһарын түсірді. Кітапты басқаларға беруден де бас тарту үшін ежелгі қарғыстар қолданылды. Мұндай қарғыстардың бірі былай деді: "Кімде-кім [осы кітапты] [басқа біреудің] қолына тапсырса, Бабылдағы барлық құдайлар оны қарғасын!"

Құжаттар қарғысы

Кітап қарғысының маңызды бір бөлігі – құжат қарғысы. Бұл қарғыстар кітап қарғысына ұқсас қолданылған, бірақ бір маңызды айырмашылығы бар; кітап қарғыстары көбінесе физикалық кітапты (немесе тақташаны) қорғаса, құжат қарғыстары әдетте оларды қамтитын құжаттың мәтінін қорғау үшін жазылған. Олар өсиеттерде, иелік құқықтарында, жарғыларда және кейде бұйрықтарда кездеседі. Құжат қарғыстары христиандық сенімдер, жазықшылдық амалдар мен заңдық рәсімдердің қиылысын көрсетеді. 934 жылғы жер иелік құқығынан алынған тағы бір құжат қарғысы былай делінеді: Егер, Құдай сақтасын, мақтан мен текетірестікке бой алған біреу менің келісім мен растауымның осы кішкентай құжатын жоюға немесе бұзуға тырысса, ол соңғы және қорқынышты Сот күнінде, бас періштенің құймасы шақыруды естіп, денелер лас зираттардан шығып жатқанда, Құдайға опасыздық жасаған Иудамен бірге, сондай-ақ Мәсіхке құрбандық тақтасында тәңірсыздықпен тіл тигізген бақытсыз яһудилермен бірге, мәңгілік шатасуда, тозақтың отында, аяқталмайтын жазаларда жанып кететінін білсін.