Генри Киссинджердің «Қайта қалпына келтірілген әлем» кітабы

Кіріспе

Генри Киссинджердің кітабы "Дүние қайта жаңғырылды: Меттерних, Кастлерэг және 1812–1822 жылдардағы бейбітшілік мәселелері" – ғалым және болашақ АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджердің кітабы. 1957 жылы жарық көрген бұл еңбек 1954 жылы Киссинджердің Гарвард университетіндегі докторлық диссертациясы ретінде жазылған.

Қорытынды

1815 жылы Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін Вена конгресімен басталып, 1820-жылдарға дейін созылған күрделі конгрестер тізбегі түсіндіріледі. Бұл жүйе Еуропаға бейбітшілік пен жаңа тәртіп әкелуі күтілді, өткен ширек ғасырдың қаһарлы күресінен кейін. Кітап сонымен қатар сол кездегі екі маңызды тұлғаның саяси өмірбаяндарымен таныстырады. Басты кейіпкер – Австрия канцлері Клеменс фон Меттерних. Ескі және нәзік, көп тілді империяның мемлекет қайраткері ретінде Меттерних Францияның одақтасы болуға мәжбүр болған кезде Наполеонға қарсы одақ құру міндетімен айналысты. Наполеон жеңілгеннен кейін Меттерних Конгресс жүйесінің ұйымдастырушысы болды, оның арқылы Австрия империясының аман қалуын және дамуын қамтамасыз етуді көздеді. XVIII ғасырдың рококо стиліндегі, тіпті өз заманында көнеріп қалған, бірақ ең жоғары дипломатиялық шеберлікке ие деп сипатталған Меттерних Еуропа үшін монархиялық принциптерді қайта орнатуға және Еуропа монархтарының ынтымақтығына негізделген бейбітшілік орнатуды мақсат етті. 1789 жылғы Француз революциясы және одан кейінгі Наполеонның Еуропаның көп бөлігіне жасаған шабуылы мен үстемдігі ешқашан жойылмайтын жаңа либералды-революциялық идеяларды сіңірді. Сол кезде әлемде ұлтшылдық көтеріліп келе жатты. Австрия империясы – көптеген этникалық топтар мен тілдер қатар өмір сүретін күрделі саяси бірлік болды, бұл оның өмір сүруіне қауіп төндірді. Меттерних Францияға қарсы одаққа жетекшілік етуді және Наполеонды биліктен қуу үшін жеткілікті қысым жасауды күтті, ол орташа бейбітшілікке келісуге құлықсыз екенін көрсетті, бірақ Ресейдің күшіне қарсы салмақ ретінде қайта орнатылған Бурбон монархиясымен күшті Францияны сақтауды көздеді. 1812 жылдан бастап, Меттернихтің Еуропалық тәртіпке жету жолындағы басшылық принципі – салмақтылық болды. Ол Австрияны Наполеонның Ресейге шабуыл жасауы кезінде Франциямен жасалған мәжбүр одақтан шығарып, 1813 жылғы көктемгі науқан кезінде бейтараптық саясатын ұстанды, содан кейін 1813 және 1814 жылдары Францияны жеңген французға қарсы одақтың жетекші мүшесі болды. Бұл процесте Меттерних өз әріптестерімен жасалған келісімдерін бұзбауға тырысты, өйткені мемлекеттер арасындағы орнықты тәртіп қана нәзік Австрияның аман қалуына мүмкіндік беретінін білді. Меттерних өте шебер болғандықтан көптеген Еуропалық конгрестерде барлық билеушілердің сенімін қозғады. Оның пікірінше, монархтардың ынтымақтығы Еуропадағы либералды революциялар мен ұлттық көтерілістердің қаупін басады. Екінші маңызды тұлға – британдық сыртқы істер министрі виконт Кастлерег. Меттернихтің амбицияларын және ойлауын, сондай-ақ ұйымдасқан Еуропалық тәртіптің қажеттілігін түсінген жалғыз британдық саясаткер ретінде ол британдық мүдделер атынан континенттік Еуропа саясатына тым көп араласып, Ұлыбританияда қатты сынға ұшырады. Вена конгресінен кейін оған Еуропалық конгрестерге қатысуға тыйым салынды. Кейіннен 1822 жылы басқа себептерге байланысты өзін-өзі өлтірді. Сол кезден бастап Ұлыбритания ұзақ жылдарға созылған оқшаулану кезеңін бастады, ол өзінің оқшауланғандығына және Наполеонның жеңілісінен кейін бейбітшілік орнатылғанына сенді. Бірақ континенттік держава болған Австрия үшін жағдай басқаша болды. Кез келген уақытта тағы бір Наполеон пайда болуы мүмкін, және қатерлердің алдын алу үшін принциптерге негізделген консервативті монархтардың күшті Еуропалық одағы қажет болды. Конгресс жүйесі тек бірнеше жыл ғана жұмыс істесе де, оның тұжырымдамасы мен принциптері тарихында мемлекеттер арасындағы ең ұзақ бейбітшілік кезеңіне мүмкіндік берді, тек бірнеше шағын үзілістер болды. Бұл бейбітшілік соншалықты ұзаққа созылды, соған деген сенім мен соғыстың ұмытылған салдары қарулану жарысына әкеп соқты, содан кейін 1914 жылы жаңа, әлдеқайда ірі апат орын алды.

The complex chain of Congresses is explained, which started after the end of the Napoleonic Wars in 1815, with the Congress of Vienna, and extended into the 1820s. The system was expected to give Europe peace and a new order after the violent struggles of the previous quarter century. The book also introduces the reader to the political biographies of two important characters of the time. The main character is Austrian Chancellor Klemens von Metternich. As the statesman of an old and fragile multilingual empire, Metternich had to deal with the task of organizing the alliance against Napoleon while he was forced to be ally of France. After Napoleon was defeated, Metternich became the organizer of the Congress system through which he sought the survival and advancement of the Austrian Empire. An 18th century rococo figure who was old fashioned even in his own era but was described as having superlative diplomatic skills, Metternich pursued a peace for Europe based on restored monarchical principle and on solidarity among the monarchs of Europe. The 1789 French Revolution and the subsequent Napoleonic invasion and rule of much of Europe had implanted new liberal revolutionary ideas that were never to be eliminated. Meanwhile, nationalism was rising over much of the world. The Austrian Empire was a complex political entity, with many ethnic groups and languages co existing, which threatened its survival. Metternich expected to lead an alliance against France and to press only enough to depose Napoleon, who had shown a complete unwillingness to accept a moderate peace, but to preserve a strong France under a restored Bourbon monarchy as a counterweight to the power of Russia. From 1812 onward, moderation was Metternich's guiding principle in the path to European order as he carried Austria from the forced alliance with France during Napoleon's invasion of Russia in which an Austrian corps, under Karl Philipp, Prince of Schwarzenberg, took part, to neutrality during the spring 1813 campaign and then as a leading member of the anti French alliance that defeated France in 1813 and 1814. In the process, Metternich avoided breaking any of his treaties with his counterparts, as he knew that only established order among states would permit fragile Austria to survive. Metternich was very skillful and so gained the confidence of all rulers at the many European congresses that followed. In his view, solidarity among monarchs would restrain the danger of liberal revolutions and diverse national upheavals around Europe. The other great character is British Foreign Secretary Viscount Castlereagh. As the only British politician to understand Metternich's ambitions and reasoning and the need for an organized European order, he was strongly criticised in Britain for getting too involved in Continental Europe's politics in the name of British interests. After the Congress of Vienna, he was forbidden to attend any more European Congresses. He later committed suicide for unrelated reasons in 1822. From then on, Britain started its long period of splendid isolation, which was based on its supposed insular invulnerability and its belief that the peace was a simple consequence of Napoleon's defeat. For Austria, a continental power, the reality was different. Another Napoleon could emerge at any time, and a strong European concert of conservative monarchs, based on principle, was necessary to prevent dangers before they arose. Although the Congress system worked for only a few years, the concept and principles on which it was based allowed the longest period of peace among states in history with only a few minor interruptions. It was such a long peace that the faith in it and the forgotten consequences of war ended in an arms race, which was followed by a new much larger catastrophe in 1914.