Кіріспе
17 қаңтар: Ирак 180 күндік сынақ кезеңі үшін 90 күн ішінде 1 миллиард доллар көлемінде мұнай сатуға рұқсат беретін Біріккен Ұлттар Ұйымының жоспары бойынша келіссөздерге келіседі. 986-шы қаулыға сәйкес, сатудан түсетін түсім гуманитарлық мақсаттарға жұмсалмақ. Бұрын Ирак 986-шы қаулының 6- және 8б-тармақтарына қарсылық білдірген. 6-тармақта бұл жоспар бойынша мұнай экспорты Ирак-Түркия құбыры арқылы жүзеге асырылуы тиіс делінген, ол қазіргі уақытта лай жиналуы мен сорғы станцияларының зақымдануына байланысты қолдануға жарамсыз. Көптеген есептеулер бойынша, құбырды жөндеуге кем дегенде үш ай уақыт қажет. 8б-тармақта сатудан түскен түсімнің бір бөлігі БҰҰ бақылауымен Ирактың солтүстігіндегі күрд провинцияларына бөлінетіні айтылған. Ирак пен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы келіссөздер 1996 жылдың 6 ақпанында басталуы жоспарланған. 30 қаңтар: Персия шығанағында орналасқан АҚШ-тың Бесінші флотының қолбасшысы вице-адмирал Скотт Редд Иранның 6 қаңтарда Ормуз бұғазының жанында кемеге қарсы жаңа зымыранды сынақтан өткізгенін мәлімдеді. Зымыранның қашықтығы 100 шақырымға жетеді және АҚШ әскери-теңіз күштері бұл осы аймақтағы қауіпсіздікке қауіп төндіреді деп санайды. Мұнай танкерлері бұғаз арқылы өтеді. 17 ақпан: Уэльстің Милфорд-Хейвен қаласындағы Texaco мұнай өңдеу зауытына бағыт алған Либерия туымен жүзетін "Sea Empress" мұнай танкері Милфорд-Хейвен шығанағының кіреберісінде жағаға отырады. Танкер 130 824 тонналық жеңіл шикі мұнайдың 73 000 тоннасын төгіп тастайды. 24 сәуір: Нью-Йорк қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Ирак Ирактың 180 күндік сынақ кезеңі үшін 90 күнге 1 миллиард доллар көлемінде мұнай сату мүмкіндігі туралы үшінші раундтағы келіссөздерді аяқтайды. Екі тарап та негізгі мәселелердің көп бөлігі бойынша келісімге келді, бірақ Ирактың бас келіссөзшісі Абдул Әмір әл-Анбари АҚШ пен Ұлыбритания Біріккен Ұлттар Ұйымынан алған келісім мәтінін үшінші раундтың басында түбегейлі өзгерткенін мәлімдеді. Әл-Анбари бұл өзгерістер кез келген келісімге қол жеткізуді кейінге қалдырды деді. БҰҰ-ның Иракпен келіссөздері 10 мамырда қайта басталуы жоспарланған. 30 сәуір: АҚШ президенті Билл Клинтон стратегиялық мұнай қорынан 227 миллион долларлық шикі мұнай сатуға рұқсат берді. Қазіргі мұнай бағасы бойынша шамамен сатылатын болады. Клинтон әкімшілігі бұл сату бензин бағасын төмендетуге көмектеседі деп үміттенеді, ол соңғы бес жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен. 20 мамыр: Нью-Йорк қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Ирак БҰҰ-ның 986-шы қаулысына келіседі. Бұл келісім бірнеше ай бойы жүргізілген қызу келіссөздерден кейін қол жеткізілді. Ирак мұнай экспорты 1996 жылдың күзінде басталады деп күтілуде, одан кейін Ирак-Түркия құбырының сорғы станциясы жөнделеді және БҰҰ бақылау және көмек тарату құрылымдары орнатылады. Келісімге қол жеткізілгеннен кейін Ақ үй АҚШ мұнай компанияларына Ирак мұнайын сатып алуға рұқсат беру туралы шешім қабылдады. 11 маусым: Exxon компаниясы Ресейдің Шығыс бөлігіндегі 15 миллиард долларлық "Сахалин I" мұнай және табиғи газ жобасын іске қосуға жақын арада кірісетінін мәлімдеді. "Сахалин I" жобасы үш теңіздік көмірсутек кен орындарында орналасқан мұнай мен газдың шамамен көлемін игеруге бағытталған. 300 миллион долларлық бағалау бағдарламасына бір барлау ұңғымасын бұрғылау және 3D сейсмикалық зерттеулер жүргізу кіреді. АҚШ компаниясы Ресей үкіметімен елдің мұнай және газ саласындағы шетелдік инвестицияларды заңмен қорғауға мүмкіндік бермейтін жаңа заңға қатысты келіспеушіліктерге қарамастан жұмысты бастайтынын мәлімдеді. 20 маусым: Венесуэла Конгресі 1975 жылы ел мұнай өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алғаннан бері алғаш рет шетелдік мұнай компанияларына Венесуэлада мұнайды іздеуге және өндіруге мүмкіндік беретін сегіз миллиард долларлық пайданы бөлісу келісімін мақұлдады. Бұл келісімдер Венесуэланың мұнай өндірісін 2005 жылға дейін арттыруы мүмкін. Amoco және BP сияқты шетелдік мұнай компаниялары мемлекеттік PdVSA компаниясымен соңғы келісімдерге 10 күн ішінде қол қояды деп күтілуде және олар жаңа аймақта 1996 жылдың үшінші тоқсанында жұмыс істей бастауы мүмкін. Сегіз блокта 7 мен 8 тонна аралығында жеңіл шикі мұнай қоры бар деп есептеледі. 7 шілде: ОПЕК Габонның ұйымнан 1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап шығуы туралы резолюция қабылдады. Габон ОПЕК квотасына ие болды. 18 шілде: Біріккен Ұлттар Ұйымы Иракқа көмек бөлу жоспарын ресми түрде мақұлдады, бұл Иракқа 986-шы қаулыға сәйкес мұнай сатуға мүмкіндік беру бағытындағы маңызды қадам. 6 тамыз: АҚШ президенті Билл Клинтон Иран немесе Ливия елдерінің энергетикалық секторларына жылына 40 миллион доллардан астам инвестиция жасайтын АҚШ емес компанияларға санкциялар салатын жаңа заңға қол қойды. Заңға сәйкес, президент кемінде екі санкцияны қолдануға міндетті: импорт пен экспортты тоқтату; АҚШ банктерінен несие беруге тыйым салу; санкцияланған компаниялардан тауарлар мен қызметтерді сатып алуға тыйым салу; және АҚШ экспорттық қаржыландыруын тоқтату. Еуропалық Одақ АҚШ заңына қарсылық білдірді және жауап шараларын қабылдау туралы мәлімдеді. 21 тамыз: Венесуэлада мемлекеттік Petroleos de Venezuela (PdVSA) компаниясының еншілес компаниясы Corpoven АҚШ-тағы ARCO компаниясымен түсінік меморандумына қол қойды. Меморандум елдің Ориноко ауыр мұнай белдеуінен шамамен мұнайды өндіру және жаңартуға бағытталған 3,5 миллиард долларлық бірлескен кәсіпорынды көздейді. Жоба 9° API гравитациялық шикі мұнайды Хамака аймағында өндіріп, экспортқа 25° API-ға дейін жаңартуды көздейді. Жоба үш кезеңде жүзеге асырылады, соңғысы 2006 жылы аяқталады. PdVSA компаниясының тағы бір еншілес компаниясы Maraven жақында Conoco компаниясымен ұқсас келісімге қол қойды. 5 қыркүйек: АҚШ крейсерлік зымырандарымен Оңтүстік Ирактағы әскери нысандарға шабуыл жасағаннан кейін шикі мұнай бағасы Ирактың БҰҰ-ның 986-шы қаулысына сәйкес мұнай экспортын қашан бастайтыны туралы болжамдарға байланысты өсті. Қазан айына арналған эталондық Brent Blend бағасы белгісіздікке байланысты 22 доллардан асты. АҚШ шабуылы Ирактың қолдауымен елдің солтүстігіндегі күрд қауіпсіз аймақтарына жасалған шабуылдан кейін болды. Содан кейін президент Билл Клинтон БҰҰ-ның азық-түлік алмасу сатуын белгісіз мерзімге кейінге қалдыру керек деді. 30 қазан: Exxon компаниясы мемлекеттік Qatar General Petroleum Corporation компаниясымен табиғи газды мұнай өнімдеріне айналдыру үшін жаңа технологияны қолдану туралы келіссөздер жүргізіп жатқанын растады. Exxon Техастағы сәтті табиғи газ зауытында әзірленген технология Катарда, 1 миллиард долларлық өсімдік құрылысында қолданылатынына сенімді. Бұл өсімдік орташа дистиллят өнімдерін 1 миллиардтан 2 миллиардқа дейін өндіруге қабілетті болады. Қатардың Солтүстік алабында газ жабдықталады. Бұрын технологиялық кедергілер мен жоғары құн мұнайды өңдеу зауындарын дамытуға кедеріс келтірген. 18 желтоқсан: Баспасөз мәслихатында Иранның Сыртқы істер министрінің орынбасары Аббас Малеки Иран Ормуз бұғазы арқылы мұнайдың еркін ағысын қолдайтынын, бірақ қауіп төндірілген жағдайда кеме жолын жабу мүмкіндігін сақтайтынын мәлімдеді. Иран жақында Ормуз бұғазының кеме жолдарына стратегиялық жақын орналасқан Абу Муса аралына зениттік және кемеге қарсы зымырандарды орналастырғанын мойындады. 30 желтоқсан: Біріккен Ұлттар Ұйымы БҰҰ-ның 986-шы қаулысы бойынша шектеулі Ирак мұнай сатуы үшін 21 келісімге мақұлдады. Мақұлданған келісімдер сатудың алғашқы 90 күнінде мұнайдың экспортталуына мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта сатудың екінші 90 күндік кезеңі үшін экспорттың мақұлданғаны белгілі, бұл Иракқа әр 90 күн сайын 1 миллиард долларға дейін мұнай сатуға мүмкіндік береді. 1996 жылдың желтоқсан ортасында Ирак Киркук-Джейхан құбырын қайта іске қосты, ол БҰҰ-ның 986-шы қаулысы бойынша мақұлданған келісімдерге сәйкес мұнайды тасымалдауға қабілетті. Ирактың қалған мұнай экспорты Мина аль-Бакр терминалы арқылы жүзеге асырылады. (NYT, DJ)