Кіріспе

Квебек провинциясының бұрынғы саяси партиясы, Канада, сондай-ақ сол атпен аталған басқа саяси партиялар. Ұлттық одақ (ynjɔ̃ nɑsjɔnal) – Квебек провинциясындағы консервативті және ұлттық саяси партия, ол квебек автономиясымен байланысты болды. Бұл партия Ұлы депрессия кезінде құрылған және 1936 жылдан 1939 жылға дейін, 1944 жылдан 1960 жылға дейін және 1966 жылдан 1970 жылға дейін Квебекте билікке ие болды. Партияның негізін қалаушысы – Морис Дюплессис, ол 1959 жылы қайтыс болғанға дейін партияны басқарды. Бұл партияны ағылшын тілінде көбінесе «National Union» деп атады, әсіресе сайлаудағы күші сақталған кезде, бұл атау бұқаралық ақпарат құралдары мен партияның өзі де қолданды.

Шығу тегі

Партия Квебек либералдық партиясынан шыққан диссиденттер тобы Action libérale nationale Квебек консервативтік партиясымен бекем емес коалиция құрған кезде басталды. 1935 жылғы Квебек сайлауында екі партия әр округте тек бір партиядан ғана кандидат тіркеуге келісті. Action libérale nationale (ALN) 57 кандидаттың 26-сын сайлады, ал консерваторлар 33 округтің 16-сында жеңіске жетті. Консервативтік партияның басшысы Морис Дюплессис оппозиция жетекшісі атанды. Ол көп ұзамай көзге түсті, себебі Александр Ташеро либералдық үкіметінің жемқорлық тәжірибелерін әшкерелеу үшін және оны мерзімінен бұрын сайлауға мәжбүрлеу үшін Мемлекеттік есептер жөніндегі тұрақты комитетті пайдаланды. Өзінің жетістігін пайдаланып, Дюплессис Шербрук қаласындағы Магог қонақ үйінде партия мүшелерімен кездесу өткізіп, 15 консерватор мен 22 ALN мүшесінің қолдауымен екі партияны оның басшылығымен біріктіру туралы шешім қабылдады, ал жаңа партияның аты – Union nationale болды. Жаңа партияның федералды консерваторлармен ешқандай ресми байланысы болған жоқ. Ол барлық округте кандидаттарды тіркеді және 1936 жылғы сайлауда көпшілік мандатты жеңіп алды.

Бірінші өкілеттілік мерзімі

Дюплессис АЛН платформасымен шабыттанған идеялармен сайлау кампаниясын өткізгеніне қарамастан, ол көп ұзамай өз фракциясының прогрессивті мүшелерін наразылыққа ұшыратты. Рене Шалу, Оскар Друэн, Жозеф Эрнест Грегуар, Филипп Хамель, Франсуа Ледук және Адольф Марку партиядан шығып кетті, ал Рувиль Бодри мен Грегуар Белангер саясаттан қол үзді. 1936 жылы үкімет фермерлерге несие беру саясатын қабылдады, бұл партияның ең адал қолдаушылары тұратын ауылдық аймақтарда қолдау тапты, бірақ көбінесе Морис Дюплессис басқармасы қолданыстағы жағдайды сақтады. Мысалы, үкімет католик шіркеу өкілдеріне мемлекеттік білім беру, денсаулық сақтау және басқа да әлеуметтік қызметтер ұсыну үшін қаржы бөлді. Сонымен қатар, 1937 жылы заң шығарушы орган провинцияны коммунистік насияттан қорғау туралы заңды қабылдады, ол «Құлып заңы» деп белгілі болды, бұл Дюплессистің коммунизмге қатысты қатал позицияны көрсетуге ниеттенгенін дәлелдеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Канада Германияға қарсы соғыс жариялағаннан кейін көп ұзамай Дуплессис сайлау жариялады. Федералды кабинет мүшесі Эрнест Лапонте, премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің Квебек өкілі, сайлаушылар либералдарды қолдаса, ешкімге әскери қызметке шақыру (конскрипция) талғамайтынын уәделеді. Бұл уәде 1939 жылғы сайлауда жеңіліске ұшыраған Ұлттық Одақ үшін қиын соққы болды. Оның Ұлылықтарының адал оппозициясында болған кезде, партия 1940 жылы Аделар Годбу үкіметі бекіткен әйелдердің сайлау құқығына қарсы шықты.

Екінші мандат

Канадалық сайлаушылардың көпшілігі федералды үкіметтің әскери шақыруды қабылдауына келісім бергеннен кейін, Ұлттық одақ күшейді. Кейіннен провинциялық табыс салығын федералды табыс салығының 15 пайызына тең еткен Дюплессис, Годбоут үкіметінің 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка актісінде орнатылған принциптерге тиісті құрмет көрсетпегенін мәлімдеді. Либералдар 1944 жылғы сайлауда дауыстардың көпшілігін жеңіп алып, Ұлттық одақтан бір дауысқа басым түсті. Алайда, ауылдық аймақтардың өкілдігі айтарлықтай жоғары болғандықтан, Ұлттық одақ либералдардың 37 мандатына қарсы 48 мандатты жеңіп алды, бұл Дюплессиске премьер-министр болып қайта оралуға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыстың дамуы жұмыссыздықты төмен деңгейде ұстады. Машина саясаты, қаржылық консерватизм және ауылдық жерлерді электрлендіру бағдарламасы провинциядағы Ұлттық одақтың үстемдігін нығайтты. Дюплессис үкіметі Квебектің қазіргі туын қабылдап, оның орнына Юнион Джек туын алмастырды. 1948 жылғы сайлауда үкімет үлкен жеңіске жетті. Либералдардың қатары қысқарды; олардың 14 депутатының көбі Монреальдің Батыс аймағынан сайланды. Годбоут өзінің мандатын жоғалтып, либералдарды заң шығарушы органға толық уақытты жетекшісіз қалдырды. Кері жағынан, Дюплессистің еңбекшілермен, әсіресе кәсіподақтармен қарым-қатынасы қиын болды және бірнеше ереуілге әкелді. Үкімет сонымен қатар католик шіркеуімен тым жақын байланыста болды деп айыпталды. Шындығында, көптеген дін қызметкерлері Дюплессис үкіметін ашық қолдап, либералдарға қарсы "Көк – көк, тозақ – қызыл" деген ұранды қолданды (көк түс – Ұлттық одақтың, қызыл түс – либералдардың түсі). Үкімет сонымен қатар Ехоба куәгерлерін дискриминациялағаны, провинцияның табиғи ресурстарын өндіруден жеткіліксіз роялти алғаны және өз пайдасына сайлауда алаяқтыққа жол бергені үшін айыпталды. Дегенмен, Ұлттық одақ 1952 жылғы сайлауда азайттылған көпшілікпен қайта сайланды және 1956 жылғы сайлауда да жеңіске жетті. Оның ықпалы 1957 жылы Монреаль мэрі Жан Дрейпоны жеңуге көмектескенде және Джон Дифенбейкердің Прогрессивті консервативтік партиясының 1958 жылғы федералды сайлауда провинцияның көпшілік мандатын жеңіп алуына көмектескенде анық көрінді – бұл консерваторлар 60 жылдан астам уақыттан бері жасамаған еді.

Жаңғырту және соңғы өкілеттік мерзімі

Дюплессис 1959 жылы қайтыс болды, ал оның орнына әлеуметтік әл-ауқат министрі Пол Сове келді. Сове келесі сайлауға дейін ең көп дегенде екі жыл бар екенін жақсы білгендіктен, Канададағы ең консервативті үкіметтердің бірін жаңғырту қажеттігін сезіп, «100 күндік өзгерістер» деп аталған реформа бағдарламасын бастады. Бірақ ол да билікке келгеннен кейін үш ай өткен соң қайтыс болды. Еңбек министрі Антонио Баррет, Сове жасаған реформаларға қарамастан, шаршаған және назарсызданған үкіметті басқарды. Ол 1960 жылы мерзімінен бір жыл бұрын сайлау жариялады. Ұлттық одақ бір жылдың ішінде үшінші басшысымен сайысқа түсіп, Жан Лесаж басқаратын либералдарға шамалы айырмамен жеңілді. Жаңа үкімет қазір «Тыныш революция» деп танылатын кең ауқымды әлеуметтік өзгерістер бағдарламасын іске асырды. 1961 жылы Дэниел Джонсон аға Ұлттық одақтың жетекшісі болды. Оны әріптестері ғана емес, партия делегаттары да таңдады. Партия 1962 жылғы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ 1965 жылы платформасын талқылау үшін съезд өткізіп, құрылымдарын партия билеті бар жақтастарға ашты. Джонсон «Теңдік немесе тәуелсіздік» (Égalité ou indépendance) атты кітап жариялады, ол көптеген ұлтшыл сайлаушыларға ұнады. Либералдар 1966 жылғы сайлауда көпшілік дауыс жинаса да, Ұлттық одақ шамалы көпшілікке ие болды, себебі ауылдық аймақтардың өкілдігі айтарлықтай жоғары болды. Жаңадан сайланған депутаттардың арасында үш бұрынғы федералды саяхаткер болды: Реми Пол, Жан Ноэль Трембле және Клемент Винсент. Джонсон реформалардың қарқынын баяулатты, бірақ либералдар бастаған көптеген реформаларды жалғастырды. Оның басшылығымен 1967 жылы CEGEP (Collèges d'enseignement général et professionnel, яки «Жалпы және кәсіптік білім беру колледждері») құрылды, Квебек Заңнамалық кеңесі таратылды, 1968 жылы Маник-5 бөгеті мен электр стансасы аяқталды, ал Роберт Бурасса басқаратын либералдық үкімет кейін іске асырған мемлекеттік медициналық сақтандыру жоспарының негізі қаланды.

Сайлаушылардың төмендеуі

1967 жылы Франция президенті Шарль де Голльдің Канадаға ресми сапары және 1968 жылы Дэниел Джонсонның кенеттен қайтыс болуы партияны ұлттық қанаты мен федералисттер ретінде өзін анық ұстаған мүшелері арасында бөліп тастады. Кейінірек Жан Жак Бертран Жан Гай Кардиналдан партия басшылығын жеңіп алғанда, федералисттер басымдық алды, бірақ «63-заң» деп белгілі тіл заңнамасы бойынша туған дау-дамай бірқатар ұлтшыл жақтастарды, сондай-ақ Антонио Фламанд және Жером Пруло сияқты заң шығарушыларды Квебек партиясына қосылуға итермеледі. Бұған қоса, Ұлттық одақ өзінің консервативті базасының бір бөлігін, оның ішінде МНА Гастон Трембледі Ralliement créditiste партиясына жоғалтты. Бертран сайлаушыларды ынталандыра алмады және партия Квебек қоғамынан қол үзгендей көрінді. 1970 жылғы сайлауда Ұлттық одақ күйреуге ұшырады, бар болғаны 17 орын жеңіп алды. Халықтың дауыс беруі бойынша PQ-дан кейін үшінші орынға ие болғанымен, ол ресми оппозиция статусын сақтап қалды. Габриэль Лубиер партия басшысы болды және партия 1971 жылдың 25 қазанынан 1973 жылдың 14 қаңтарына дейін «Unité Québec» деп аталды. Атауын өзгерту партияның құлдырауын тоқтатуға жеткіліксіз болды, ал 1973 жылғы сайлауда партия алғаш рет заң шығарушы органға өкілдік етпеді. 1974 жылы БҰҰ-ның бұрынғы кабинетінің мүшесі және уақытша басшысы Морис Беллемар кезектен тыс сайлауда жеңіске жетті және партия Ұлттық Ассамблеяда қайтадан өкілдік алды. 1975 жылдың 31 мамырында партия шағын «Parti présidentiel» партиясымен бірікті, бұл партияны Ивон Брошу басқарды, және «Union Nationale» атауын сақтап қалды. 1976 жылдың мамырында бизнесмен Родриг Бирон, провинциялық саясатта тәжірибесі жоқ, бұрынғы либералдық жақтас партия басшысы болып сайланды. Беллемар 1976 жылдың мамырында БҰҰ басшылығына үміткерлерді (бұрынғы либералдық кабинет министрі Жером Шокетте сияқты) анықтау үшін басшылыққа үміткерлерді шақырып, конвенция өткізуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Оның импульсивті саяси мәлімдемелері және партияның ескі гвардиясымен нашар қарым-қатынасы партия басшылығы үшін оның ең басты қарсыласы болған Жак Тетро сияқты партиялық лауазымдағы адамдардың отставкасына әкелді. 1976 жылдың қыркүйегінде Бирон екі топтың бұрынғы күш-жігеріне қарамастан, Шокеттің «Parti National Populaire» партиясымен бірігу жоспарынан бас тартты. 1976 жылғы сайлауда Ұлттық одақ 11 орын жеңіп, халық дауысының 18,2% -ын алып, шамалы қалпына келді. Партия заң шығарушы органда ресми мәртебеге ие болуға жақын болғанымен, құлдыраудан қайта оралғандай көрінді. Алайда, бұл ұзаққа созылмады. 1978-1980 жылдары бес МНА партиядан шығып, федералдық саясатқа өтіп немесе зейнеткерлікке шықты. Партия 1980 жылы Бирон басшылықтан кетіп, партиядан тәуелсіз депутат ретінде шығып, бірнеше айдан кейін Parti Québécois партиясына қосылғанда, ең төменгі деңгейге жетті. Гаспе округінің МНА-сы Мишель Ле Мойньян уақытша басшылыққа өтті. Бұл бір кездері қуатты болған партияда бар болғаны бес орын қалды.

Құлап кету және тіркеуден шығару

1981 жылдың 9 қаңтарында федералды прогрессивті консервативті парламент мүшесі Рох ЛаСалл Ұлттық одақтың жетекшісі болып жарияланды. 1981 жылғы сәуірдегі провинциялық сайлауда партия барлық орындарын жоғалтты және ешқашан басқа МНА-ны сайлаған жоқ. ЛаСалл жетекші лауазымынан кетіп, бірнеше ай бұрын парламенттен кеткеніне байланысты өткізілген қосымша сайлауда жеңіске жетіп, федералды саясатқа оралды. 1982 жылы ЛаСаллдың отставкасынан кейін партия басшылығы уақытша басшы етіп тағайындаған заңгер Жан Марк Беливо партияның соңғы басшылық конференциясында Ұлттық одақтың жетекшісі болып сайланды. Партияның 150 000 доллар қарызы болды, бірақ 1984 жылғы қазан айындағы қоғамдық пікір сауалында 18% қолдау көрсетті, бұл 1984 жылғы федералды сайлауда прогрессивті консерваторлар Квебек пен елді үлкен үлкен жеңіспен басып алғаннан кейін 1976 жылдан бергі ең жақсы көрсеткіш болды. Дегенмен, Беливо 1985 жылдың 3 маусымында Трои-Ривьерде өткен қосымша сайлауда жеңіліске ұшырады, дауыстардың 16% алып үшінші орынға шықты. Ол Ұлттық одақты Квебектің жаңадан құрылған Прогрессивті консервативті партиясымен біріктіруге тырысты, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. Қыркүйек айында партияның тәжірибелі мүшелері оның дереу отставкаға кетуін талап еткеннен кейін Беливо жетекші лауазымынан кетті. Партия 1985 жылдың 28 қазанында Джонсон үкіметіндегі министр Андре Левильеді уақытша партия жетекшісі етіп тағайындады. Бұрын Левилье өзінің «Прогресс партиясын» құруды жариялаған, бірақ кейіннен одан бас тартылған. Левилье партияны 1985 жылдың 2 желтоқсанындағы жалпы сайлауға бастап барды. Алайда партия бар болғаны 19 үміткерді тікелей ұсынды, олардың ешқайсысы сайлауға жақын болған жоқ. Олар жалпы дауыс берудің 0,23% ғана жинады, бұл олардың ең нашар көрсеткіші болды. Бұл Ұлттық одақтың кандидаттарды тікелей ұсынған соңғы жалпы сайлауы болды. 1980-жылдарға қарай Ұлттық одақ енді маңызды дауыс беру ұйымына сүйене алмады және ешқандай бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудара алмады. Сайлаушылар конституциялық мәселе бойынша күшті беделді болып, консервативті көзқарасты ұстанатын сайлаушылар провинциялық сайлауларда федералист либералдар мен тәуелсіздікке ұмтылатын Квебек партиясы арасында бөлінді. Сонымен қатар, бірнеше шағын консервативті және кредиттік партиялар құрылды және олар әлі де қол жетімді бірнеше мың дауыс үшін Ұлттық одақпен бәсекелесті. Олардың қатарында Андре Асселиннің Квебек Прогрессивті консервативті партиясы, Жак Э. Тардифтің «Unité Québec» және Жан Пол Пуленнің «Parti crédit social uni» партиялары бар. Бұл жағдай Ұлттық одақтың құлауын жеделдетті. 1989 жылдың 19 маусымында Квебектің бас сайлау комиссары Пьер Ф. Кот партияның қарызы 350 000 долларға жуық екенін анықтағаннан кейін партияның тіркеуін жойды. Осы шешімнің нәтижесінде партия енді жарналар ала алмайды және шығындар жасай алмайды. Келесі күні партияның уақытша жетекшісі Мишель Ле Брун журналистерге бұл шешімді Квебек Жоғарғы сотында дауласатынын айтты, бұл шешім әділетсіз және Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасын, сондай-ақ Квебектің Құқықтар мен бостандықтар хартасын бұзады деп мәлімдеді. Бұл Квебек тарихында партияның борыштары салдарынан ресми мәртебесін жоғалтқан алғашқы жағдай болды. Ле Брун 1992 жылдың 26 маусымында «Parti Renaissance» деген атпен Ұлттық одақты қайта жандандырды. 1993 жылы екі қосымша сайлауда кандидаттар ұсынды, бірақ партия 1994 жылғы сайлауда тікелей қатысатын кандидаттарды ұсынбады және 1994 жылдың 27 тамызында тіркеуден шығарылды. 1998 жылы Ұлттық одақты қайта жандандыруға тағы бір әрекет жасалса да, партия тіркелген жеткілікті кандидаттарды ұсынбағандықтан сәтсіз аяқталды. Шамамен сол уақытта құрылған «Action démocratique du Québec» (ADQ) партиясы бұрын Ұлттық одақтың қолдауының негізі саналған аудандарда маңызды жетістікке жетті. Бұл «Coalition Avenir Québec» партиясымен жалғасты, ол кейде Ұлттық одақпен салыстырылады. 2009 жылы бұрынғы Ұлттық одақ депутаттары Серж Фонтейн мен Бертран Гулет (екеуі де заң шығарушы органға сайланған соңғы Ұлттық одақ мүшелерінің қатарында болды) Квебектің жаңа Консервативтік партиясын құруды жариялады. Фонтейн ADQ-ның Эрик Кайрінен партияға қосылып, оның басшысы болуын сұрады, наразы ADQ қолдаушыларын тарту мақсатында, бірақ бұл орындалмады және Кайр қазір «Coalition Avenir Québec» мүшесі болып отыр. 2000 жылы құрылған және орташа Квебек ұлттықшылдығын христиандық әлеуметтік консервативтілікпен біріктіретін, Ұлттық одаққа еліктейтін «Parti démocratie chrétienne du Québec» партиясы 2012 жылы өзінің атын «Parti unité nationale» деп өзгертті.

Сөздік

БАҚ Parti Québécois партиясы 1980 жылдардың ортасында Пьер Марк Джонсонды жетекші етіп таңдап, Квебек тәуелсіздігі мәселесін екінші планға ықпал еткен кезде, ұлттық бірігуге қарай бет бұрып жатыр деген пікір тарады.

Жалпы сайлау нәтижесі

Сайлау# үміткерлер саны# жеңген орындықтар саны Өзгеріс ±% халық дауысының өзгеруі Заң шығару қызметі1936 Морис Дюплесси90 44156.9%193985 6139.1%194491 3338.0%194891 3451.2%195291 1450.5%195693 451.8%1960 Антонио Баррет95 2946.7%1962 Дэниел Джонсон, ағасы95 1242.2%1966108 2540.8%1970 Жан Жак Бертран108 2919.7%1973 Габриэль Лубиер110 174.9%1976 Родриг Бирон108 1118.2%1981 Рох ЛаСалль121 114.0%1985 Андре Левейе190.2% 1 1935 жылғы сайлаумен салыстырғанда, Пауль Гуэн басқарған Action libérale nationale және Морис Дюплесси басқарған Квебек консервативтік партиясы 42 депутатты сайлады (27 Action libérale nationale және 15 консерватор), олар Ұлттық одақ туымен сайлау оданы ретінде қатысты. Екі партия 1936 жылғы сайлауға дейін ресми түрде бірікті.