Белградтың «Теңізі» – Ада Циганлия — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Ада Циганлия (, ), көбінесе Ада деп қысқартылады, – Сава өзенінің Сербияның Белград қаласының орталық аймағынан өтетін бағытында жасанды түрде жарым аралға айналған өзен аралы. Бұл атау сонымен қатар оған іргелес жасанды Сава көлі мен оның жағажайларын да қамтиды. Орталық орналасқандығының артығын пайдалану үшін соңғы онжылдықтарда ол өте танымал демалыс аймағына айналды, ең бастысы – жағажайлары мен спорттық нысандары, жазғы маусымда күніне 100 000-нан астам, ал демалыс күндері 300 000-ға дейін келушіні қабылдайды. Осы танымалдылығының нәтижесінде Ада Циганлияға "More Beograda" ("Белград теңізі") деген лақап ат қойылды, ол 2008 жылы ресми түрде жарнамалық слоган ретінде қабылданды және "More BeogrADA" деп стилизацияланды.

Орналасқан жері

Ада Циганлия Сава өзенінің оңтүстік жағалауында, сағасынан 4 шақырым қашықтықта орналасқан және толығымен Белградтың Чукарица муниципалитетіне тиесілі. Оның шығыс ұшы батысында Сенжак қалалық ауданымен (Чукарица шығанағы деп аталатын шағын шығанақ арқылы) және жартыаралдың дененің Чукарица және Макиш аудандарымен (екеуі де Сава көлінен бөлек жатыр) шектеседі. Өзеннен өтетін жағында Ада Циганлия Нови-Београдпен (негізінен тұрғын үй кешендері және Савский Насип қалалық ауданы) және Мала Циганлия ("Кішкентай Циганлия") деп аталатын тағы бір жасанды жартыаралмен көршілес. Ада Циганлия мен Нови-Београдтың арасында толығымен оқшауланған өзен арал – Ада Меджика орналасқан.

География

Бұрын арал болған Ада Циганлия қазір батыстан шығысқа қарай 6 км, ең кең жерінде солтүстіктен оңтүстікке қарай 700 м созылып, 2,7 км² аумақты алып жатқан ұзын жарым арал. Нови-Београд муниципалитетіне дейін созылған Ада Циганлия экологиялық кешенінің жалпы аумағы 8 км² құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, Белградтың ең төменгі жатқан аймақтарының бірі болып табылады. Жағалауларының екі жағы да құм-шағыл жағажайға айналдырылған. Су деңгейі жаз айларында реттеліп тұрады. Екі бөгет те құбырлар мен сорғылар арқылы су ағынын қамтамасыз етеді. Осылайша, көлдің негізгі бөлігі оңтүстік-батыстағы кішірек су алабымен байланысады, ол үшінші бөгет арқылы өзеннен бөлінген. Бұл шағын "буферлік" көл Таложник ("сақтағыш") деп аталады және Сава көлі мен қалалық су тасымалдау жүйесінің суын тазартуға қолданылады, олар да осы суды пайдаланады. Сүзгіленген су көлге үнемі сорғыланады, ал солтүстік-шығыс жағынан электр қуатымен жұмыс істейтін сорғылар арқылы басқа бөгеттен Čukarica шығанағына құйылады. Көлде 20-25 түрлі балық мекендейді, олардың ішінде жергілікті карп, шоқшаян, судақ, қара шабақ, мүйіз балық және еуропалық ақбалық, сондай-ақ импортталған және жағымсыз әсер ететін қоңыр балық, прус карпы және қабақша балық бар. Көктеректер мен крабтар да кездеседі, ал 2010 жылдан бері көлде қызылқұлақты бақа да өмір сүреді, олардың иелері үй жануарлары ретінде ұстағаннан кейін көлге жіберген болуы мүмкін. 2008 жылы тұщы су медузасы Craspedacusta sowerbyi табылды, бұл көлге көп назар аударды. Бұл антомедузалар полип күйінде өмірін бастайды және судың тазалығы мен температурасы 25°C-тан жоғары болған жағдайда ғана медузаға айналады. Дегенмен, билік өкілдері бұл зиянсыз және көрінбейтін медузалардың (олардың диаметрі шамалы, қоңырау тәрізді денесінің диаметрі және қыстырғыш жасушалары жоқ) 20 жылдан бері көлде болғанын мәлімдейді. Алғашқы үлгілер 1994 жылы табылды және олар Дунайда да кездеседі. Олардың өмір сүру мерзімі бірнеше күнге ғана жетеді.

Formerly an island, Ada Ciganlija is now an elongated peninsula, stretching for 6 km from west to east and 700 m from north to south at its widest, and covering an area of 2.7 km2. The entire Ada Ciganlija ecological complex, which stretches into the municipality of Novi Beograd, covers an area of 8 km2, and is above sea level, one of the lowest areas of Belgrade. of its shores on both sides have been transformed into a gravel beach. The water regularly reaches during summer. Both dams allow water to flow through tubes and pumps. This way, the main body of the lake is connected to the smaller body of water on the southwest, which is itself separated from the river by the third dam. This mini "buffer" lake called Taložnik ("depository") is used as a purifier for the waters of both Lake Sava and city waterworks, which also use this water. Filtered water is constantly being pumped into the lake while on the northeast, the water is pumped out by electrically powered pumps through another dam into Čukarica Bay. There are 20 to 25 fish species in the lake, including the autochthonous carp, northern pike, zander, common bream, asp and European perch, and the imported, and highly invasive brown bullhead, Prussian carp and pumpkinseed. There are also crayfish and crabs, and since the 2010s, the red eared slider inhabits the lake, too, probably being released in the lake by the owners who kept them as pets. The freshwater jellyfish Craspedacusta sowerbyi was discovered in 2008, garnering much attention for the lake. These anthomedusae begin their life as polyps and develop into jellyfish only if conditions, such as purity and water temperature over 25 °C, are right. However, authorities claim that these harmless and almost invisible jellyfish (they are only to wide, bell is in diameter and have no sting cells) actually have been present in the lake for over 20 years. The first specimens were discovered in 1994 and they can also be found in the Danube. They live only for several days.

Ада Сафари

Ада Сафари – Ада Циганлияның солтүстік ұшындағы кішкентай, дұрыс емес пішіндес көл, негізінен балық аулауға қолданылады. 1960 жылдардың соңында Ада Циганлияны құрлыққа қосатын тұрақты жағалауды салу үшін құм қазылғанда бұл ойыс пайда болды, нәтижесінде 1974 жылы ол жарым аралға айналды. 1994 жылы көлге айналғанға дейін, Ада Циганлияның трансформациясы кезіндегі соңғы батпақты аймақ, астыңғы өсімдіктер мен қамыстармен толы болды. Үй алғашқыда 1735 жылы Тополаның жанындағы Юнковац ауылында салынған. Сондай-ақ, балаларға арналған «Сиқырлы орманда» ертегілер кейіпкерлерінің көшірмелері бар: Зұлым Ведьма, Золушка, Қасқыр және үш шошқа, Қызыл Жарқын, Қорқытқыш және қалайы адам және т.б. Ағаштан жасалған көпір мен айқыш орнатылған шағын арна бар. Балықтар қысқа дайындалу үшін «қысқы карпқа шомылдыру» процесінен өтеді. Жыл сайын қарашаның екінші аптасында кәсіби балықшылар көлден 9 тоннаға дейін балық шығарып алады. Содан кейін көл босатылып, ірі балықтар емдік және жазылатын ингредиенттер қосылған сумен кішкентай ванналарда «шомылдырылады». Шапич «осы мәселені шешу үшін саяси шешім қабылданғанын» және жоспар бойынша барлығы дұрыс болса, көшіру үш жылда аяқталуы мүмкін екенін қосты. Жаңа зоопарк екі есе үлкейтіледі, ал аралдағы зоопарққа қол жеткізуді жеңілдету үшін қала жаяу өткел көпірін салуды күшейтіп, Жаңа Белградтан Кошутнякқа Ада арқылы гондола жобасын қайта жандандырады. Содан кейін Шапич сәл кері шегініп, бұл тек «саяси идея» екенін, асығыс қабылданбағанын, қазір ғана тиімділігін тексеру үшін талдаулар мен зерттеулер жүргізіліп жатқанын, зоопарк орнына ештеңе салынбайтынын, бірақ бекініс сақталатынын және жобаның нақты мерзімі жоқ екенін мәлімдеді.

Чукарица шығанағы

Сава өзенінің аралды құрлықтан бөліп тұрған саласы Чукаричка рукавац деп аталды. 1890 жылы құрылған Сербия кеме қатынасы қоғамы осы саланы кемелер мен қайықтардың қыстау орны ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Сол кездегі Белградтың маңындағы Чукарица ауылынан жоғары қарай, Қоғам осы саланы пилотне деп аталатын, көлбеу, бекітілген, қалың үшбұрышты қасиеттерімен бөгеді. Олар өзенге қарап тұрып, мұзды тоқтатып, ол қабат-қабат өсіп, үймелердің үстіне жетіп, сынып қалады. Ағын кішігірім мұз кешектерін жағалаудағы кемелердің жанынан ағызып әкетеді. Өзен толығымен қатып қалған жағдайда, сүйрегіштер жұмыс істеді, экипаж мүшелері балталармен, ілгектермен және динамитпен қаруланды. Қоғам мемлекеттік көмексіз өз күшімен қыстау орнын салғандықтан, оны пайдалану үшін ақы алды. Саланың орталық бөлігінде, Чукарица жағалауында Сербиядағы алғашқы кеме жасау зауыты ашылды. Қозғалтқыштар шетелден әкелінгенімен, зауыт кіші және орта өлшемді бу кемелерін өндірді. Čukarička brodarnica деп аталған кеме жасау зауыты сонымен қатар барлық серб кемелерін жөндеп, Сербия мен Болгария нарықтары үшін әртүрлі өлшемдегі темір баржаларды үздіксіз өндірді. Сала оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған, Ада Циганлияның солтүстік ұшымен, жағалаумен және Саваның оң жағалауымен (Карева Ćuprija және Бара Венецияның оңтүстік бөлігі, бұрын Шест Топола деп аталған) шектелген. Осы жерде Топчидерка өзені Саваға құяды. Саваның негізгі ағысымен қосылатын жерге жақын, бүгін Ада көпірі шығанақты кесіп өтеді. Шығанақ спорттық және демалыс үшін пайдаланылады, себебі онда каяк клубтары орналасқан, сондай-ақ шағын қайықтарға арналған марина бар, ал жағалаулар велосипед жолдарымен қоршалған. Шығанақ ұзын және кең. Шығанақтың беті , бірақ қала әкімшілігі шығанақ аймағына кіретін аумаққа қосымша акваториясы және айналасындағы жер қосылған. 2018 жылдың наурыз айында қала жалпы шығанақ аймағын жаңғырту бойынша қалалық жобалау конкурсын жариялады. Шығанақтың ластануы жалғасты, оның ішінде шығанаққа ағып түсетін екі атмосфералық жауын-шашын жинағышы, оларға заңсыз түрде фекальдық канализация қосылған, және шығанақ экологиялық бомба ретінде сипатталды. 2019 жылдың желтоқсан айында жеңімпаз жоба жарияланды. Бұл жобаға шығанақты жасанды ақсуға айналдыру және теңіз жағасын салу кіреді. Александр Недельековичтің "Галлопаның ұшуы" деп аталатын жобасы шығанақтың жағалауындағы барлық бөгеттерді қайта құруды және көтеруді көздейді, оларды тік қоршау қабырғаларына айналдырады. Күндіз ақ суды жасау үшін сорғылар, түнде суды тазарту үшін және шламның түбіне жиналуын болдырмау үшін пайдаланылатын болады. Марина мен спорт орталығының ұсынылып отырған атауы "Уайтвотер Арена". Алайда, бұл жоба, конкурстың басқа да жобалары сияқты (Топчидерканы құбыр арқылы тікелей Сава өзенінің негізгі арнасына апарып) қазірдің өзінде бар шламды және қалдықтардың уыттылығын шешпейді. Сонымен қатар, ол тіпті авторлары үшін де тым қымбат деп бағаланды (70 миллион еуроға дейін). Оның орнына 2019 және 2020 жылдары ол Рипанж маңындағы Трешня көлінде қолданылды, онда судағы ластаушы заттарды азайтуда үлкен жетістікке қол жеткізілді. Бірнеше ай бойы шығанақтан тараған жаман иістен кейін 2020 жылдың қарашасында суды құрғату жұмыстары басталды. 2021 жылдың ақпан айына дейін шлам алынып тасталды, осылайша судың шығанақтан өзенге ағып кетуіне мүмкіндік беретін арна жасалды. Қазбаланған шлам Дунайдың орталық ағысы бойымен, Панчево көпірінен жоғары ағыста таратылды. Бұл шығанақты жаңғырту емес, оны бұрынғыдан да ластауға әкелді. 2021 жылдың сәуір айында су ең төменгі, бесінші санатқа жатқызылды. Суда оттегі болмады, аммиак азоты мен ортофосфатқа толы болды. Ағынды судың қызыл түсті қалдықтары судың органолептикалық қасиеттеріне әсер етті - түсі өзгерді, күңгірт болды, қатты иіс пен органикалық заттардың көрінетін қалдықтары байқалды, бірақ мамыр айында қала әкімшілігі Топчидерканың суайдынын тексеріп, ластаушы зауыттарды анықтап, жапты, осылайша мәселені шешті.

The arm of the Sava river which separated the island from the mainland was called Čukarica Arm (Чукарички рукавац). Serbian Shipping Society, which was founded in 1890, decided to use the arm as the zimovnik, or winter shelter for ships and boats. Upstream from Čukarica, at the time suburban village of Belgrade, the Society dammed the arm with slanted, shackled, thick triangular piles, called pilotne. Facing the stream, they stopped the ice which would then elevate itself slab by slab until it reaches over the top of the piles and breaks into pieces. The stream would then take smaller pieces next to the docked ships. In the case of complete freezing of the river, the tugboats were deployed, with crew members being armed with axes, grappling hooks and dynamite. As the Society built and kept zimovnik on its own, without state help, they charged the use of the object. In the arm's central section, on Čukarica bank, the first shipbuilding facility in Serbia was opened. Though the engines had to be acquired abroad, the shipyard was producing smaller and medium sized steamboats. Known as the Čukarica Shipyard (Čukarička brodarnica), it also repaired all Serbian ships and continuously produced iron made barges of all kinds and sizes for Serbian and Bulgarian markets. The arm is elongated in the southwest–northeast direction, bounded by the northern tip of Ada Ciganlija, the embankment and the right bank of the Sava (neighborhoods of Careva Ćuprija and southern stretch of Bara Venecija, formerly known as Šest Topola). This is where the Topčiderka river flows into the Sava. Near the connection point with the main flow of the Sava, the bay is today crossed by the Ada Bridge. The bay is used for the sports and leisure activities as the kayaking clubs were located in it, so as the marina for small boats, while the banks are encircled with the bicycle paths. The bay is long and wide. Surface of the bay itself is , but the area which city administration included in the bay locality includes and additional of aquatorium and of the surrounding land. In March 2018 city announced an urban design competition for the adaptation of the total bay area The bay was partially dredged in 2016. The pollution of the bay continued, including two atmospheric precipitation collectors which overspill into the bay, to which the fecal sewage is illegally connected, and the bay was described as the ecological time bomb. In December 2019 the winning project was announced. It includes the transformation of the bay into the artificial whitewater and the proper marina. A project by Aleksandar Nedeljković, named "Flight of the gull" envisions the reconstruction and elevation of all embankments along the bay's banks, turning them into the vertical retaining walls. Pumps for the creation of the whitewater by day, would be used to purify the water by night and prevent the sludge from depositing on the bottom. Proposed name for the marina and sports center is "Whitewater Arena". However, this project, just like some others from the competition (conducting the Topčiderka directly into the main Sava riverbed by the pipes) does not tackle the problem of the already existing sludge deposits or the toxicity of the waste. Also, it was outright labeled as way too expensive, even by its authors (up to €70 million). Instead, in 2019 and 2020, it was applied at the Lake Trešnja, in the suburb of Ripanj, where it proved to be highly successful in reducing pollutants in the water. After several months of bad smell which spread from the bay, the dredging began in November 2020. Until February 2021, the was removed, thus creating a channel to allow the water to flow out of the bay into the river. The dredged sludge is spread along the central section of the Danube's flow, upstream from the Pančevo Bridge. Instead of revitalization, the bay turned out to be polluted more than ever. By April 2021 the water was classified as the lowest, fifth category. The water was anoxic, full of ammonium nitrogen and orthophosphates. The red wastewater from the sewage also influenced water's organoleptic qualities – changed color, murkiness, strong smell and visible residues of organic matter, but in May city administration announced it inspected the Topčiderka's watershed, founded the polluting factories and closed them, fixing this problem.

Өсімдіктер

Ада Циганлияда бірегей экожүйе бар, ол қалалық аймақта оазис құрайды. Жарты аралдың көп бөлігі орманды. Бастапқы, тығыз жапырақты орман негізінен емен, қарағаш, қайың және күңгірден тұрады. 20-ғасырдың ортасында Ада Циганлияны орманды ету жоспарына Солтүстік Американың поплары мен жасыл еменнің отырғызылуы кірді. 2010 жылы орманды аумақтың жалпы көлемі, яғни аралдың үштен екі бөлігін құрады. Аданың осы ерекшелігі келушілерге даланың ортасында екенін сезіндіреді, бұл қалың орман қалалық шуды толығымен басуының арқасында мүмкін болады. Аралдағы орманның көп бөлігі қорғауға алынған, оның ішінде орталық, солтүстік және батыс бөліктерінің барлығы. Жарты аралдың бұл бөліктері толығымен жабайы, өсімдіктер өсірілмеген және адамның болуы өте аз немесе мүлдем жоқ, бұл оны басқа еуропалық қала аралдары мен жарты аралдардан ерекшелендіреді. Орналасқан жері көлден басталады. Саңырауқұлақтар 1993 жылы аралда табылды, ал 2022 жылы…

Ada Ciganlija has a unique ecosystem, creating an oasis in the urban area. Most of the peninsula is forested. The original, thick deciduous forest mainly consists of oaks, elms, birches and willows. In the mid 20th century, further planned forestation of Ada Ciganlija included the planting of Northamerican poplars and green ash. In 2010, total forested area covered , or two thirds of the island. This characteristic of Ada gives its visitors an illusion of being in complete wilderness, aided by the fact that city ambient noise is completely muted by the thick forest. Most of the forest on the island is protected, including the entire central, northern and western sections. These parts of the peninsula are entirely wild with uncultivated vegetation and very little or no human presence, making it unique compared to other European city islands and peninsulas. Location starts away from the lake. The fungi was discovered on the island in 1993, and in 2022 covered
Ada is also the wintering ground for some threatened migratory birds, most notably the pygmy cormorant which winters in Belgrade in large numbers. Pygmy cormorant inhabited the Pančevački Rit marshland, just north of Belgrade, in the early 20th century, but after that area was drained and urbanized, they disappeared. Several hundreds of birds in the early 1990s began spending winters on the Malo Ratno Ostrvo, in the Danube. When their number exceeded 1,000, they resettled to three new locations: first at the willow grove on the Sava's bank (Belgrade Fair) and then to the area near the tip of Ada and the neighboring Mala Ciganlija. Their number rose every year to 6,750 in 2007/08, but since then is generally reducing and in 2015 it was 3,850 which is still 5,4% of the European and 2% of the world's pygmy cormorant population. There were concerns that the building of the new Ada Bridge in 2008–12 would disturb the habitat, but the birds endured it well. Their habitat was protected by law in 2008. Any destruction, clearing or pruning of the vegetation is forbidden, so as scaring, disturbing or killing of the birds. In c.1900, the last nests of yellow legged gull in Serbia were spotted on Ada. The nesting pairs were spotted again in 2021, in the Đerdap Gorge, some to the east. In April 2022, plans were announced to declare Ada Ciganlija a protected area, as a landscape of outstanding features, by the end of 2022. It will cover
City authorities planned to relocate the settlement. During the 2006 European floods, city authorities urged them to move to the mainland from the settlement, which was located almost below the dam, as the Sava reached a record height of The wall of the dam, on the brink of collapse, was hastily strengthened and elevated in an effort to prevent catastrophe, but even in these conditions, the populace refused to relocate, claiming the city to just be using the situation to relocate them.

Ада сонымен қатар кейбір қорғалатын көшпенді құстардың қыстау орны болып табылады, ең бастысы – кішкентай шағалақай, ол Белградта көптеп қыстайды. Кішкентай шағалақай 20-ғасырдың басында Белградтың солтүстігіндегі Панчевачки Риті батпағында мекендеген, бірақ ол аймақ кептіріліп, қала құрылысы салынғаннан кейін жоғалып кетті. 1990 жылдардың басында жүздеген құстар Дунайдағы Мало Ратно Островында қыстауға кірісті. Олардың саны 1000-нан асқанда, үш жаңа жерге қоныс аударды: біріншіден, Саваның жағалауындағы күңгірлікке (Белград жәрмеңкесі), содан кейін Аданың ұшына және көршілес Мала Циганлияға жақын жерге. Олардың саны 2007/08 жылдары 6750-ге дейін өсті, бірақ содан бері азайып келеді және 2015 жылы 3850 құсқа жетті, бұл әлі де Еуропалық кішкентай шағалақай популяциясының 5,4% және әлемдік популяциясының 2% құрайды. 2008-2012 жылдары салынған жаңа Ада көпірінің құрылысы құстардың мекенін бұзуы мүмкін деген алаңдаушылық болды, бірақ құстар оны жақсы көтерді. Олардың мекені 2008 жылы заңмен қорғалды. Өсімдіктерді жою, тазалау немесе кесу, құстарды қорқыту, алаңдату немесе өлтіруге тыйым салынды. Шамамен 1900 жылы Сербиядағы сары аяқты шаяндардың соңғы ұялары Адада байқалды. Ұя құрған жұптар 2021 жылы қайтадан көрінді, олардың бір бөлігі шығысқа қарай Дьердап шатқалында болды. 2022 жылдың сәуір айында Ада Циганлияны 2022 жылдың соңына дейін ерекше ерекшеліктері бар ландшафттық аймақ ретінде қорғалатын аймақ деп жариялау жоспары жарияланды.

Қала әкімдігі елді мекенді көшіруді жоспарлаған. 2006 жылғы Еуропадағы су тасқыны кезінде қала әкімдігі оларды Сава өзені рекордтық деңгейге жеткен кезде бөгеттің астында орналасқан елді мекеннен материкке көшуге шақырды, өйткені бөгеттің қабырғасы құлауға жақын болды және апатты болдырмау үшін асығыс нығайтылып, көтерілді, бірақ осы жағдайларда да халық көшіруден бас тартты, қала оларды көшіру үшін жағдайды пайдаланып отыр деп мәлімдеді.

Ескі монша

Солтүстік ұшына жақын, Партизан елді мекенінің солтүстік-шығысқа қарай созылған бөлігі ретінде "Партизан" ескі моншасы (Старо Купатило) орналасқан. 1983 жылдан бері ол суретшілер мен мүсіншілердің өнер колониясы орналасқан жер. 1980-ші жылдары мұнда көптеген көркем көрмелер ұйымдастырылды. 2006 жылғы су тасқынынан кейін, тасқынды болдырмау мақсатымен жағалауды қайта құру жобасы ұсынылды. 25 Ренни су ұңғымаларын су басудан қорғау үшін салынған жағалау, осы жағалаудағы олқылықты толтыру үшін бұзылатын монша ғимаратынан өтеді. Аралдағы барлық жағалау жүйесінің ең әлсіз бөлігі саналатын бұл олқылық Партизан елді мекеніне жақын орналасқан. Ғимараттың жанында Ададағы жұмыстарға қолданылатын коммуналдық көліктерге арналған тұрақ бар. 2011 жылы басшылық суретшілерге көшіп кетуді бұйырды. 2023 жылға дейін ғимарат әлі де тұр және ателье ретінде пайдаланылуда. Онда жұмыс істеген суретшілердің бірі – Ратко Вуланович (1941–2023), Ада кіреберісіндегі "Тас қала" деп аталатын мүсіндік композицияның авторы. Автор өзі бұл мүсіндік кешенді Белград қақпалары (Kapije Beograda) деп атаған.

Номенклатура

Атаудың этимологиясы келттік тегінен болуы мүмкін, бұл ең мүмкін жағдай. Кейбіреулер бұл атаудың 1717 жылы Австрия Белградты басып алғаннан кейін, халықсыз ауыл ретінде белгіленген кезде "Жигенер Инсел" деп аталатын рома халқының (цигани, "сығандар") сөзінің бір түрінен шыққан деп санайды. 1788 жылғы итальяндық еңбекте бұл орын "Изола дельи Зингари" деп көрсетілген. Алғашқы топоним "сингалия" болуы мүмкін, келттік "Синги" сөзінен (ср. Сингидунум). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Серб аралы" (Српска ада) деп аталды. "Ада Циганлиа" атауының бірінші бөлігі – "ада", серб тілінде "өзен аралы" дегенді білдіреді, бұл сөз түрік тілінен келген (мағынасы – "арал"), бірақ құрлыққа қатысы жоқ Сербияда бұл сөзбен тек өзен аралылары ғана аталады, серб тілінде "арал" деген мағынаны білдіретін "острво" сөзі де бар. Өзен аралы "острво" деп те аталуы мүмкін (мысалы, Veliko Ratno Ostrvo), бірақ керісінше ешқашан болмайды.

Ежелгі дәуір

Скордискі тайпасына жататын қалдықтар, Белград пен Земун қалаларының алдын-алағы болған Сингидунум және Таурунумды құрған кельт тайпасының қалдықтары табылған.

1680-жылдар 1914 жыл

Остружница ауданы, Ада Циганлияның оңтүстік ұшына жақын, Белград тарихындағы алғашқы тұрақты көпір – Ұзын көпір орналасқан. Саваның қарсы жағы, Сырмия жағы сол кезде (қазіргі Жаңа Белград) кең батпақ болғандықтан, көпір жағада тоқтамай, батпақтың үстінен біраз қашықтыққа созылды. Сондықтан халық оны «Батпақ үстіндегі көпір» (Most preko močvare) деп те атады. Көпір 1688 жылы Белградты қоршау кезінде австриялықтардың Белградты османдықтардан жаулап алуына көмектесу үшін салынған. Жазбаларда айтылғандай, белгілі белградтық шебер Дьорджевич «бір айдың ішінде 400 жұмысшының көмегімен 2000 ағаш діңгегі, 1100 ағаш үйме, 15500 палинг және 12000 палисад тіреуішін пайдаланып Ұзын көпірді салды». Оның жанында, Ада Циганлияға жақын жерде австриялықтар тағы бір классикалық понтондық көпір салды, ол «Ұзын көпірге тіреліп тұрды». 17 ғасырда Адада болған ром қауымы 1717-1739 жылдар аралығында Австрияның Белградты басып алуынан бұрын аралдан Саваның оң жағалауына, Топчидерканың сағасына көшірілді. Бұл оқиға 1716-1718 жылдардағы шайқастарға дейін немесе олардың кезінде болған-болмағаны белгісіз. Австрия кезеңіне жатқан картада Топчидерканың сағасында 24 үйден тұратын ром қауымы көрсетілген. Карталар сонымен қатар осы елді мекеннің 1788-1791 жылдар аралығындағы Австрияның келесі басып алуы кезінде де болғанын көрсетеді. 18 ғасырда Австрия әскері Белградқа шабуыл жасағанда, османдықтар серб халқын қаладан қуды, сондықтан олар уақытша Адаға қоныстанды. Белградты серб көтерілісшілері Сербияның бірінші көтерілісі кезінде азат еткенде, көтерілістің басшысы Караджордже аралды алғашқы қала басшысы Младен Миловановичке сыйлады. Көтеріліс күйрегеннен кейін Милованович Венгрияға қашып кетті, бірақ 1813 жылы оралды және Адада бір жерге қазып жасырған алтынды табуға тырысты. 1821 жылдан бастап мемлекеттік үкімет азық-түлік саудасын ұйымдастыруға және қалаға әкелінетін тауарлардың мөлшері мен сапасын тексеруге шешім қабылдады. Жобаға тауарларға акциз салу (серб тілінде трошарина деп аталады) және қалаға келетін жолдарда акциздік бақылау пункттерін орнату кірді. Осы бақылау пункттерінің бірі, кейін трошарина деп аталған, Топчидерканың Саваға құятын жеріне жақын, Аданың солтүстік шетінде орналасқан. 1830-1840 жылдары салынған ол Господарска механа деп аталды. Осы жерде сонымен қатар Сава арқылы Австрияға шошқаларды тасымалдайтын паром да болды. Бұл трошарина сонымен қатар кедендік пост ретінде де жұмыс істеді. 1859 жылдың 25 қаңтарында князь Милош Обренович және оның ұлы Михаило Обренович Сербияға оралғанда осы жерге қонды. Осы кезеңде Ада екі бағытта жұмыс істейтін паромшылар мен көптеген контрабандистердің мекеніне айналды. Арал тауарларды кеденге немесе контрабандаға дайындау үшін жиналатын база сияқты болды. Ада Циганлияның маңыздылығы 1821 жылға дейін барып жетеді, сол кезде Сербияның сол кездегі князі Милош Обренович оны қорғалатын мемлекеттік меншік деп жариялады. Екі армия арасында бір жыл бойы атыс болды, арасында ұзақ тыныш кезеңдер болды, содан кейін неміс әскері араласып, 1915 жылдың қыркүйек айының соңында аралды үздіксіз ауыр артиллериямен атқылай бастады. Содан кейін неміс жауынгерлері сербтерді аралдан ығыстырды. Сербтер ауыр қатысуға ұшырады, нәтижесінде Ада ашық зиратқа айналды, соның салдарынан «Өлім аралы» деген лақап атқа ие болды.

Area of Ostružnica, near the southern tip of Ada Ciganlija, was a location of the Long Bridge, the first permanent bridge in Belgrade's history. As the opposing, Syrmian side across the Sava was a vast marsh at the time (modern New Belgrade), the bridge didn't stop at the bank but continued for some length above the swamp. Because of that, the people also called it the Bridge above the marsh (Most preko močvare). The bridge was built by the Austrians to help them conquer Belgrade from the Ottomans during the 1688 Siege of Belgrade. According to the records, a seasoned Belgrade master craftsman Đorđević "in only one month, with the help of his 400 workers, built the Long Bridge, using 2,000 tree trunks, 1,100 wooden piles, 15,500 bundles of palings and 12,000 palisade pickets." Right next to it, bit closer to Ada Ciganlija, the Austrians constructed another, classical pontoon bridge, which "leaned on the Long Bridge". The Romani settlement which existed on Ada in the 17th century was displaced from the island to the Sava's right bank, at the mouth of the Topčiderka, before the Austrian occupation of Belgrade from 1717 to 1739. It is not known whether it happened some time before or during the fighting from 1716 to 1718. One map from the Austrian period shows a Romani settlement with 24 houses at the mouth of Topčiderka. Maps also show that the settlement existed during the next Austrian occupation from 1788 to 1791. When the Austrian army attacked Belgrade in the 18th century, the Ottomans expelled Serbian population from the city, so they temporarily settled on Ada. When Belgrade was liberated by the Serbian rebels in the First Serbian Uprising, leader of the uprising, Karađorđe, granted the island to Mladen Milovanović, the first city chief. After the collapse of the uprising, Milovanović fled to Hungary, but returned in 1813 and unsuccessfully tried to find the gold which he has dug and hidden somewhere on Ada. Starting in 1821, the state government decided to organize food trade and to check the quantity and quality of the goods imported to the city. The project included introduction of the excise on the goods (in Serbian called trošarina) and setting of a series of excise check points on the roads leading to the city. One of those check points, which all gradually also became known as trošarina, was located next to Topiderka's mouth into the Sava, across the northern tip of Ada. Built in the 1830s and 1840s, it became known as Gospodarska Mehana. It was also a location of the ferry which transported pigs across the Sava into the Austria. This trošarina also functioned as a customs house. On 25 January 1859, when prince Miloš Obrenović and his son Mihailo Obrenović returned to Serbia, they disembarked here. In this period, Ada became a home to ferrymen and numerous smugglers, who operated both ways. The island was sort of a base where the goods was prepacked either for the customs, or was simply smuggled. The importance of Ada Ciganlija can be traced back to 1821, when it was declared a protected public domain by then Prince of Serbia, Miloš Obrenović. There was a year long shootout between the two armies, with long calm periods in between, before the German army interfered and began non stop heavy artillery beating of the island in the late September 1915. Hand to hand battle ensued and the German fighters pushed the Serbs from the island. Serbian loses were heavy, turning effectively Ada into an open graveyard, earning a moniker "Island of death".

Жақсылық аралығы

Соғыс аралығы кезінде Ада ең танымал демалыс орны болған жоқ, себебі негізгі жағажай аймағы оның солтүстік ұшында, Сенжак ауданындағы Гозарска Механа бөлігінде орналасқан еді. Дегенмен, тіпті сол кезде Сербияның көрнекті жазушыларының бірі Бранислав Нушич оны әсемдігі үшін "Сулы гүл" (Vodeni cvet) деп атаған. 1936 жылы қала әкімдігі Аданы "спорттық арал" ретінде көзделген жаңа жалпы қала құрылыс жоспарын бекітті.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең

Неміс оккупациясы кезінде азық-түлік тапшылығынан халықтың бір бөлігі аштықтан зардап шегуге мәжбүр болғандықтан, қала әкімшілігі аралдың бір бөлігін бөліп, кеңсе қызметкерлері мен басқа да жұмыскерлерге көкөніс және басқа да тағам өсіру үшін учаскелер берді. 1941 жылы сәуірде Югославия капитуляциялағаннан кейін оккупациялық әкімшілік аралда концентрациялық лагерь құруды жоспарлады. Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін, 1941 жылғы маусымда олар бұл идеяны іске асыруға тырысты, бірақ Аданың үнемі су тасуына байланысты аралдағы лагерь құрудан бас тарды. Оның орнына, олар Банжицада Югославия Корольдігінің 18-ші жаяу әскер полкінің казармаларын пайдалануға шешім қабылдады, нәтижесінде 1941 жылдың шілдесінде Банжица концентрациялық лагері құрылды. 1941 жылға дейін Ада Циганлиада түрме орналасқан. 1946 жылдың 17 шілдесінде жаңа коммунистік билік Ада Циганлиада бірқатар бұрынғы саясаткерлерді атқылады, ал әскери шенеуніктер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистермен ынтымақтастық жасады деген айыппен сотталды, олардың ішінде четниктердің басшылары Дража Михайлович пен Коста Мушицкий, сондай-ақ Милан Недич үкіметінің министрлері: Танасие Таса Динич, Джура Докич және Велибор Джонич. Басқа жоспарларға қарамастан, Ада 1928 жылдан 1954 жылға дейін түрме ретінде пайдаланылды және «Кішкентай серб Алькатразы» деп аталды. Ол Югославияның корольі Александр I-нің идеясы бойынша құрылған, ал тұтқындардың арасында Милован Джилас, Моша Пижаде және Борислав Пекич болды. 1950 жылдары жастардың еңбек акциялары аясында батпақты аралдағы жағалауды толтыру жұмыстары ұйымдастырылды. 1957 жылы қала әкімшілігі ұзақ уақытқа дейін ескере алмаған, жабайы аралды тәртіпке келтіруге шешім қабылдады. Белград университетінің орман шаруашылығы факультетінің мамандарының қатаң бақылауымен жағажай біртіндеп ұзартылды, өсімдіктер мен ағаштар кесіліп, тазартылды. Сол жылы әскер аралды құрлықпен байланыстыратын уақытша понтондық көпір салды. Бұл аралда көптеген жағажайлардың ашылуына себеп болды: біріншісі «Партизан», одан кейін «Графичар», «Звезда», «Белград» және басқа да көптеген реттелмеген жағажайлар пайда болды. Бұл өзеннің қарсы жағындағы жағажайлардың жабылуына әкеп соқты, олардың барлығы келесі бірнеше жылда жабылды. 1966 жылы әскерилер понтондық көпірді алып тастап, Ұлы Соғыс аралына орналастырды. Осы кезде Аданы құрлықпен байланыстыратын тұрақты бөгеттің құрылысы басталды. Макиш жағы 2010 жылғы маусымда жүзу аймағы ретінде ресми түрде жарияланды. 2017 жылдың маусым айында Таложник су тазарту станциясына берілетін су мөлшерін арттыратын екі жаңа құбырдың құрылысы басталды. Нәтижесінде, 2018-2019 жылғы маусымнан тыс жұмыстар кезінде көлдің деңгейі айтарлықтай төмендеді.

During the German occupation, as the food became scarce and parts of population began to starve, city administration parceled part of the island and awarded the lots to its clerks and other employees to grow vegetables and other food. Occupational administration planned to establish a concentration camp on the island, right after the capitulation of Yugoslavia in April 1941. They decided to push the idea after the attack on Soviet Union in June 1941, but ultimately had to drop the idea of the island camp due to the constant flooding of Ada. Instead, they decided to use the barracks of the 18th Infantry Regiment of the Kingdom of Yugoslavia in Banjica, creating the Banjica concentration camp in July 1941. Until 1941, a prison was located on Ada Ciganlija. On the night of 17 July 1946, new Communist authorities executed a number of former politicians on Ada Ciganlija, while military officers were tried as collaborators with the Nazis during World War II, including Chetniks leaders Draža Mihailović and Kosta Mušicki, and ministers in the government of Milan Nedić: Tanasije Tasa Dinić, Đura Dokić and Velibor Jonić. Despite other plans, Ada was a prison from 1928 to 1954 and was nicknamed the "Little Serbian Alcatraz". It was established on the notion of the king Alexander I of Yugoslavia and the prisoners include Milovan Đilas, Moša Pijade and Borislav Pekić. In the 1950s, as part of the Youth work actions, the filling of the bank on the swampy island was organized,

In 1957 city government decided to put in order the neglected, feral island. The beach was gradually prolonged as the overgrowth and trees were cut and cleared, under the strict control by the experts from the University of Belgrade Forestry Faculty. That year, the army constructed a temporary, pontoon bridge to connect the island with the mainland. This prompted opening of numerous beach baths on the island: first was Partizan, followed by Grafičar, Zvezda, Beograd and others, including many unregulated. This marked the end of beach locations on the opposite side of the river, as they all were closed in the next several years. The military removed the pontoon bridge in 1966, and transferred it to the Great War Island. This was when the filling of the permanent embankment which was to connect Ada with the mainland began. Makiš side was officially declared a swimming area in the season of 2010. In June 2017 construction of two new pipelines which would increase the amount of water transferred from the Taložnik to the water treatment facility in Makiš began. As a result, during the works in the off season 2018–2019, the lake level was significantly lowered.

Ресторандар мен түнгі өмір

Онжылдықтар бойы Ада Циганлия жалғызбастылар мен балықшылардың арасында танымал болды, соның ішінде әйгілі актер Павел Вуйсич. 1988 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Адаға баратын жолға оның есімін беру ұсынылды, бірақ кейін Земундағы Алтинаның жаңа ауданындағы тағы бір көшеге оның есімі берілді. 1960 жылдан бастап Адада уақыт-уақыт тұратын басқа да танымал богемалар: актер Драган Николич, жазушылар Момо Капор және Зуко Джумхур, сондай-ақ опера әншілері Живан Сарамандич [sr] және Милка Стоянович. Нобель жүлдесінің лауреаты Иво Андрич Аданы "Белградтың Бока-Которскасы" және "Паннония өзендерінің жасыл маржаны" деп атады. Белградтағы алғашқы спав мейрамханасы "Аргумент" 1983 жылы ашылды. Ол ешқандай ерекшелігі жоқ "теміржол вагонына" ұқсас болды. 1990 жылдары ол Ушче ауданына көшірілді. Сол кезде Ада қаламен тығыз байланысты болмағандықтан, бұл орындарға ерекше эксклюзивтік аура берді. "Сара" спавы Белградтағы тек электрондық музыка ойнайтын алғашқы орын болды. Ол 1994 жылы бір жылға ғана ашылды. Белград жанды түнгі өмірімен танымал, қаланың барлық жерінде таңға дейін ашық клубтарды кездестіруге болады. Белградтың түнгі өмірінің ең танымал белгісі – Сава және Дунай өзендерінің жағасында орналасқан спавтар. Аралда 70-тен астам мейрамхана, бар, кафе және кинотеатр бар.

Ада сауда орталығы

Сауда орталығын Čukarica жағында, бұрынғы "Minel Dinamo" компаниясы орналасқан Ада Циганлиа кіреберісінің қарсы жағында салу туралы алғашқы идеялар 2007 жылы пайда болды. Құрылыс 2017 жылдың наурыз айында басталды және нысан 2019 жылдың 24 мамырында Ада Молл (Ada Mol) деген атпен ашылды. Оның 5 қабаты бар, жалпы ауданы аса ірі, Белградтағы әдеттегі тіктөртбұрышты сауда орталықтарынан өзгеше, ерекше және тартымды дизайны бар: толқынды фасады мен террасалары, сондай-ақ баспалдақ сияқты едендері бар. Құрылыс өзі қиындықтарға толы болды, әсіресе қаржылық жағынан (қала әкімі Синиша Малимен байланыстары болды) және құрылыс процесі тұрғысынан. Бір кезде инвестор тасқа тіреліп, динамит қолдануға шешім қабылдады. Сауда орталығы үстінен қала салынған тік жарға енгізілгендіктен, және шамамен бір жыл бойы динамит жарылыстары жасалғандықтан, тұрғындардың үйлері мен ғимараттарында жарықтар пайда болды. Шатырдан черепицалар түсіп, терезе жақтаулары қабырғалардан ажырады. Ақырында, тұрғындар инвестордан да, қала әкімшілігінен де қолдау алмады, себебі қалалық инспектор ондаған үйлердегі жарықтар төменнен жасалған жарылыстардың салдары емес деген шешімге келді. Объектінің ашылуын асықтырды, осылайша саяси тұлғалар оны салтанатты түрде аша алатын болды, сондықтан ол толықтай аяқталмай жатып ашылды. Кейбір бөлімдері бос, лас және шаң басқан, қабырғалар панельдерсіз жалаңаш, еден панельдері дұрыс орнатылмаған, ал электр сымдары дәліздерден шығып тұрды. Фасад та толыққанды аяқталмады, ал кіру жолдары мен ғимараттың өзіндегі кейбір жұмыстар "жалаң" деп сипатталды. Шілде айында ол бұрыс дабыл жүйесіне байланысты, ал қыркүйек айында осы жүйенің саботажына байланысты қайтадан эвакуацияланды.

Жаяу жүргіншілер көпірлері

Ада Молдың бастапқы жобасы сонымен қатар сауда орталығын Радничка көшесінің жаяу жүргіншілер бөлімімен тікелей байланыстыратын жаяу жүргіншілер көпірін (пасарела) көздеді. Көпірдің құрылысы аяқталған жоқ, бірақ инвестор, қысқа жаяу жүргіншілер көпірінің құны 1 миллион еуроға бағаланатынын айтқан, оны 2019 жылдың соңына дейін салуға уәде берді. Жоба "өте күрделі емес" деп сипатталды, алайда мерзім алдымен 2020 жылдың 1 желтоқсанына, содан кейін 2021 жылдың 15 наурызына, одан кейін 2021 жылдың 30 сәуіріне жылдырылды. Құрылыс жұмыстары 2021 жылдың мамыр айында аяқталғанымен, көпір жабық қалды, ал ашылу 2022 жылдың наурызына, содан кейін тамызға, қыркүйек айының соңына, қарашаға және соңында 2023 жылдың қаңтарына ауыстырылды, себебі барлық қажетті рұқсаттар әлі берілмеген және қала көпірдің меншігін ресми түрде қабылдауы тиіс болды. 30 айлық кешігуден кейін, көпір 2023 жылдың 13 ақпанында ешқандай салтанатсыз, қаланың ресми қабылдауысыз, сауда орталығымен функционалды байланыссыз және үш лифті жұмыс істемей тұрған күйде жаяу жүргіншілерге ашылды. Тұрғындар 2012 жылы қазіргі Ада Молдан сәл алыс жерде жаяу жүргіншілер көпірін салу туралы петиция берді. Қала 2019 жылы бірқатар шаралар қолданды. 2020 жылдың маусым айында құрылыс жарияланды. Көпір Чукаричка Падина ауданын Tempo Centar гипермаркетімен және одан әрі Ада Циганлиямен 8 қатарлы Обреновац тас жолы арқылы тікелей байланыстырады. Мерзім 2021 жылдың маусымына белгіленді. 2022 жылдың сәуірінде мерзім шілдеге ауыстырылды. Болаттан жасалған көпірдің ұзындығы шамалы және жабық болады. Құрылыс 2022 жылдың қыркүйек айының соңында басталды, көптеген жұмыстар қараша айына дейін аяқталғанымен, 2023 жылдың ақпан айына қарай көпір әлі пайдалануға берілмеді. Ол 2023 жылдың 25 мамырында жаяу жүргіншілерге ашылды.

Көрнекті орындар

Аралдың ең танымал ескерткіштерінің бірі – Женева көлінде орналасқан әйгілі Jet d'Eau (су шағылысы). Белградтағысы да 140 метр биіктікте және ол 1996 жылы орнатылған. Су шағылысы жыл бойы күндіз жұмыс істейді, бірақ қырау немесе күшті жел болған жағдайда тоқтатылады. Көктем мен күз аралығында кешкі уақытта да жұмыс істейді және шамдармен жарықтандырылады. Жаз айларында кешкі сағаттарда жағажайда қалғандар үшін арнайы лазерлік шоу көрсетіледі. Бұл аралда сонымен қатар қалаға қарайтын шығыс жағында көркем мүсін жасау шеберханасы орналасқан. Ада Циганлияда балалар театры да бар, онда белгіленген кесте бойынша қойылымдар қойылады, сондай-ақ Робинзон Крузо тақырыбындағы ойын-сауық орталығы да бар, онда тақырыптық қойылымдар көрсетіледі.

Жолдар

Жасанды бөгеттер арқылы аралға апаратын құрлық жолдары бар болғанымен, қаланың басты жолдарына және қоғамдық көлік жүйесіне қолайсыздықтарынан олар көбінесе пайдаланылмайды. Қалалық қоғамдық көліктің (GSP Beograd) көптеген бағыттары шығыс кіреберісіне жақын жерден өтеді: 23, 37, 51, 52, 53, 56, 56L, 57, 58, 88, 89, 91, 92, 511, 551 және 552 автобус маршруттары, сондай-ақ 12 және 13 трамвай бағыттары да салыстырмалы түрде жақын жерден өтеді. Көрермендер санының артуына байланысты, GSP Beograd Белградтың қашық аудандарынан Ада Циганлияға арналған арнайы маусымдық автобус бағыттарын енгізді. Олар соңғы жылдары кеңейіп келеді: Ada1 (Орталық Белград және Видиковац), Ada2 (Земун, Блокови), Ada3 (Коньярник), Ada4 (Мириёво), Ada5 (Бежаниская Коса, Нови-Београд).

Ада көпірі

Сава өзенінің шығыс жағындағы Ада Циганлианың үстінен жаңа арқанды көпір салынуда. Көпірдің биіктігі мен сәніне байланысты ол болашақта маңызды нысанға айналады деп күтілуде. Орталық тірегі 200 метр биіктікте болады және жүздеген арқандар көпірді ұстап тұрады. Көпір аралға тікелей құрлық жолын қамтамасыз етеді, сондай-ақ аралға барып-келушілерге арналған жолаушылар лифтері мен жоспарланған жеңіл теміржол станциясы да болады, ол көпірдің ортасында тоқтайды.

Ада көпірі II

Ада көпірі жобаластырылып жатқанда, бір ұсыныс Ада Циганлияның төмен ағысына салынған орнының орнына, қарсы, жоғары ағысқа қарай орналасқан бөлігінде салу болатын. Ол Макишті оң жағынан, ал Саваның сол жағалауындағы Савский Насипті байланыстыратын еді. Ада көпірі аяқталуға жақын келгенде, архитекторлар келесі белград көпірі осы басқа жерде салынуы мүмкін немесе салынуы керек деп ұсынды.

Жаңа Белград-Ада Циганлия көпірі

2020 жылдың наурыз айында Белградтағы алғашқы жаяу және велосипедтік көпірдің құрылысы 2021 жылы басталатыны жарияланды. Ол Жаңа Белградты Сава арқылы Ада Циганлия аралымен қосып, 70-ші блоктағы Омладинских Бригада көшесінің жалғасы болады. Көшенің соңында 300 тұрақ орындық, жартылай жер астындағы гараж салынады. Бұл қала әкімшілігінің азаматтардың онлайн дауыс беруі нәтижесінде туған жобаның екінші бөлігі (бірінші бөлігі – Ескі Сава көпірін Парк Ушчеге құрғақ жерге көшіру, оны «көрмелік орынға» айналдыру). Журналистер мен қоғамдық кеңшілік дауыс беруден бас тартты немесе оны бұрмаланған деп мәлімдеді. Кейін қала толығымен жаңа көпір салу жоспарларын жариялады және 2020 жылдың желтоқсанында оның 2022 жылы аяқталады деп хабарлады. Жаңа жобаға Жаңа Белград тарапындағы 70-ші блокта екі деңгейлі тұрақ кіреді. Бұл жергілікті тұрғындардың наразылығына себеп болды, олар көпірдің ауданның жасыл аймақтарын жоятынын, көлік кептелісін күшейтетінін және 70-ші блокты Адаға келушілер үшін үлкен тұраққа айналдыратынын айтты. 2020 жылы көпірге қарсы петицияға 10 000-нан астам тұрғын қол қойды. Қалалық әкімдік көпірдің бәрібір салынатынын мәлімдеді, бірақ құрылыстың басталуын 2023 жылдың соңына немесе 2024 жылдың басына шегерді. Жоспар 2022 жылдың желтоқсанында жұртшылыққа ұсынылғаннан кейін азаматтар 3 500 шағым түсірді. Белград зообагын Адаға көшіру туралы хабарламамен бірге қала әкімі Александр Шапич жобаны жеделдету туралы хабарлады, көпірдің 2025 жылдың басына дейін аяқталуы керек екенін мәлімдеді. Қалалық үкімет жобаны қаланың Бас жоспарына енгізді, онда құрылыс кезең-кезеңмен жүзеге асырылатыны көзделген, алғашқы кезең – 44-ші блоктан Ада Циганлияға созылатын бөлім. Ол 8 металл тіреуге орнатылып, жерден жоғары көтеріледі, саяхат 3 минутқа созылады. Кабельдік жол жыл бойы жұмыс істейтіндіктен, кабиналар жолаушыларды ғана емес, велосипедтерді, скейтбордтарды, саналарды және шаңғыларды да қабылдауға арналған. Жалпы құрылыста 27 тіреу болады, ұзындығы шамамен 15 минутта сағатына 2000 жолаушыны тасымалдайтын болады. Зообақты Адаға көшіру туралы хабарлағаннан кейін қала әкімі Александр Шапич жобаны іске асыруды жариялады, Жаңа Белградтан бастау алатын жерін Блокови ауданынан Дельта Ситиге дейін кеңейтті.

In March 2020, it was announced that the construction of the first pedestrian cyclist bridge in Belgrade will commence in 2021. It will connect New Belgrade with the island of Ada Ciganlija across the Sava, as the continuation of the Omladinskih Brigada street in Block 70. Public, partially underground garage with 300 parking spots will be built at the end of the street. This is the second part of the project city administration alleged is the result of citizens' online voting (first part is relocation of the Old Sava Bridge on dry land, in the Park Ušće to become an "attraction"). Reporters and public distanced from the voting or debunked it as being rigged. City then announced plans for a completely new bridge and in December 2020 announced it will be finished in 2022. New project includes a two level parking lot on the New Belgrade's side, in the Block 70. This was one of the reasons for the protests of the local residents, who claimed the bridge will disrupt neighborhood's green zones, create even larger traffic jams, and turn Block 70 into the vast parking lot for Ada visitors. The 2020 petition against the bridge was signed by over 10,000 residents. City said the bridge will be built regardless, but moved the beginning of the construction for the late 2023 or early 2024. When the plan was opened for public viewing in December 2022, citizens filed 3,500 complaints. With the announcement of the relocation of the Belgrade Zoo to Ada, mayor Aleksandar Šapić also announced expedition of this project, stating that by the early 2025 the bridge should be finished. City government included the project into the city's General Urban Plan, which envisioned the construction in phases, the first being a long section Block 44 Ada Ciganlija. It would lay on 8 steel pillars, above the ground and the trip would last for 3 minutes. The cabins were projected to receive not just the commuters, but also the bicycles, skateboards, sledges and skis, as the cableway was planned to work year round. The complete facility would have of 27 pillars, it would be long which would be travelled in 15 minutes by 2,000 commuters per hour. After announcing relocation of the zoo to Ada, mayor Aleksandar Šapić announced execution of the project, expanding its New Belgrade starting point from the Blokovi neighborhood to Delta City.

Әлеуметтік аспекті

Ада Циганлиха танымал бола бастағаннан бері оның маңыздылығы туралы әртүрлі пікірлер қалыптасты. 1980 жылдардағы экономикалық қиындықтар мен 1990 жылдардағы соғыстар кезеңінде ол көбінесе "қажетті жамандық" деп есептелді, себебі экономикалық жағдайы нашар халықтың көпшілігі үшін ол жалғыз мүмкіндік болатын. Бұл демалыс орнының пайдалануы әрқашан тегін болғандықтан, ол көбінесе тығыз және нашар санитарлық жағдайда болды, өйткені ондаған жылдар бойы Адада тиісті жабдықтар мен институционалдық күтім болған жоқ. Бірақ қазір жағдай өзгерді, аймақ лайықты күтімге ие, қажетті инфрақұрылыммен және тиісті коммерциялық және ойын-сауық қызметтерімен қамтамасыз етілген. Енді Аданың жаңғыруы басталған кезде тіпті ойлап табылмайтын спорт түрлерін ойнауға болады, ол, әсіресе жастар арасында, өте танымал жиналатын орынға айналды және Белградқа келген шетелдік туристер үшін көруге тиіс мекенге айналды.