Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан революционері
Indian revolutionary
Бхупендра Кумар Датта (8 қазан 1892 – 29 желтоқсан 1979) – британдық үстемдіктен Үндістанның тәуелсіздігі үшін күрескен үндістандық азаттық күрескері және революционер. "Жуғантар" ұйымының басшысы ретіндегі басқа да нақты үлестерімен қатар, ол 1917 жылғы желтоқсан айында Биласпур түрмесінде 78 күнге созылған аштық акциясын ұйымдастырумен рекордты иеленеді.
Bhupendra Kumar Dutta (; 8 October 1892 – 29 December 1979) was an Indian freedom fighter and a revolutionary who fought for Indian independence from British rule. In addition to his other specific contributions as a Jugantar leader, he holds the record of a hunger strike for 78 days in Bilaspur Jail in December 1917.
Алғашқы жылдары
1892 жылы 8 қазанда қазіргі Бангладештегі Джессордағы Тхакурпур ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Кайлаш Чандра Датта Фаридпурдағы Парчар иеліктерінің басқарушысы болған. Оның анасы Бималасундари – қайырымды әйел, ол Бхупен, Камалини, Джадугопал, Снехалата және Супрабха балаларын Құдайға деген сүйіспеншілікпен тәрбиеледі. Бір күні Рамаянаны оқып жатқанда, жас Бхупен батыр Лакшмананың өз анасын импульстарын бақылау арқасында алғанын білді (брахмачарья). Анасына оның нені білдіріп тұрғанын сұраған соң, ол өмірі бойы бойдақ болып, басқаларға қызмет етуге арналып, брахмачарья сақтауға бел буды. Фаридпур мемлекеттік орта мектебінде оқып жүрген кезінде 1905 жылдан бері жүріп жатқан Анушилан Самитіне қосылды, оның гуманитарлық қызметтері мен бөлініске қарсы қозғалыстары оны қызықтырды. "Бхагавад-гита" және Банким Чандра Чаттопадхяй мен Вивекананданың еңбектерін оқу оның іздеген жолын ашты.
He was born on 8 October 1892, in the village Thakurpur in Jessore, now in Bangladesh. His father Kailash Chandra Datta was the manager of the nearby Parchar estates in Faridpur. His mother Bimalasundari was a charitable woman who brought up her children Bhupen, Kamalini, Jadugopal, Snehalata and Suprabha in a God loving atmosphere. While reading the Ramayana, one day young Bhupen learned that the heroic Lakshmana owed his mom to his control of impulses (brahmacharya). Having asked his mother what it meant, he declared that he would follow brahmachmom, which he did throughout his life of a bachelor, dedicated to the service of fellow creatures. He joined Anushilan Samiti in his Faridpur Government High School days, drawn by its humanitarian activities and its anti Partition agitations since 1905. The study of the Bhagavad Gita and of works by Bankim Chandra Chattopadhyay and Vivekananda opened before him the path he wanted to follow.
Даулатпур колледжі
1911 жылы Калькуттадағы Шотланд шіркеу колледжіне оқуға түскеннен кейін, Бхупен Калькуттадағы алғашқы Анушилан Самитінің екі маңызды мүшесімен кездесті. Олар оны белсенді революциялық партияға қосылуға ниеттенген Бенарес қаласынан келген Сачин Саньялмен таныстырды. Ол Хаура сот ісінен босатылып, алдағы дүниежүзілік соғыс туралы естіген. Осы кезеңде Джатиндранат Мукерджи, немесе Баға Джатин, зорлық-зомбылық әрекеттерін тоқтатып, бүкіл Үндістанда қарулы көтеріліске дайындалды. Революциялық қозғалыстың тоқтатылуына көңілі толмаған Сачин Даккадағы Анушилан Самитіне барды, оның басшылары Баға Джатиннің бағдарламасына қатыспады. 1913 жылы Бхупен Кхулнаға барып, Даулатпур индуистік академиясына оқуға түсті. Колледж аумағындағы еркін рухтан шабыттанған Бхупен өзінің сыныптастарынан әлеуметтік жұмыстарға қызығушылық танытқан топты жинап, кедейлерге көмектесу үшін қол еңбегімен ақы төлеу, гимнастикамен шұғылдану, Гитаны оқу және қазіргі заманғы ойшылдардың мақалаларын талқылау арқылы қаражат жинады. Олар өздеріне жатақхана салды. Колледждің бірнеше профессоры, соның ішінде оның директоры, мысалы, Сашибушан Райчаудхури (немесе оның лақап атымен "Шашида" деп белгілі) білім берудегі тәжірибелерімен және Баға Джатинмен тығыз байланысымен танымал болды. Шашиданың таныстыруы арқасында бірнеше кездесуден кейін Бхупен Баға Джатинде өзі күткен жетекшіні таныды. Досы Хеманта Кумар Саркар шақырған соң, Бхупен Кришнагарға барып, болашақ "Нетаджи" Субхас Чандра Боспен бірнеше күн бірге болды. Әдетіне қайшы, әңгіме барысында Бхупен достарына Баға Джатинмен кездескенін айтып, оның басшылығымен үлкен революциялық дайындық жүріп жатқанын сезінгенін жеткізді. Субхас мұны естіп, терең ойға батып, кешкі асқа бармай, шегініп кетті. Ол революцияны жетектеу үшін "азат рухты" (мукта пуруш) болу керектігіне сенді. Ертесіне ол Бхупеннен: "Жәтин Мукерджи мукта пуруш па?" деп тікелей сұрады. Бхупен оған мукта пуруш дегеннің мағынасын білмейтінін, бірақ ол Гитаны ғана емес, өмірімен де Гитаның ұстанымдарын бейнелейтін адам екенін түсіндірді. 1913 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Дамодар өзеніндегі су тасқыны кезінде Бүрдіван, Миднапур және Хугли аудандарында революционерлер ұйымдастырған көмек көрсету шараларына қатысқан Бхупен сол жерде Джатин Мукерджидің адал серіктестерімен кездесті. Арун Чандра Гуха былай деп жазды: "Полиция көмек көрсету іс-шараларының артында Жатин мен басқа да жұмыскерлер күшті революциялық ұйым құрып жатқаны туралы ақпарат алды". Бхупен кейіннен Мединипурдағы Калинагардағы су тасқыны кезінде Атулкришна Гош, Амарендра Чатерджи, Джадугопал Мукерджи және басқалар Баға Джатиннің моральдық және рухани жетекшілігімен құпия қоғамдардың түрлі тармақтарын біріктіріп, өркендеген Югантарды құрғанын білді, ол партия емес, біріккен қозғалыс болды. Даулатпурға оралғаннан кейін Бхупен өзінің сыныптасы Гопалдас Мажумдардан Баға Джатиннің жақын арада Колкаткаға оралу үшін мердігерлік қызметін тастайтынын естіді. Бхупенмен қоштасу сапарынан кейін Джатин кампустағы доктор Амуля Укилге ат жіберді, көрінеу соңғысы үшін; осы сыйлықтың арқасында Бхупен және басқа жігіттер ат теуіп үйренді. Доктор Укил Бхупеннің көмегімен студенттерді әскери жаттығуларға, семафор сигнализациясына, қару-жарақ жинауға, әскери полиция мен Кхульна-Джессор аймағындағы өзен жұмысшылары арасында насихаттау жұмыстарын жүргізуге үйретті. Даулатпурға келген Субхас Чандра Бос пен Хеманта Кумар Саркар осы шараға қатты әсер етіп, 1928 жылы Колкаттада өткен Ұлттық Конгрестің сессиясында Бос Бенгал еріктілерін әскери стильде ұйымдастырғанда, Бхупеннің жанында болуына қуанды. Қырық екі жылдан кейін Үндістанға келген доктор Тарак Натх Дас Баға Джатинге арналған құрметті сөзінде: "Жатинданың жұмыс әдісінде әскери тәртіп болды. Бүкіл елде Жатинданың идеологиясымен шабыттанған адамдар әскери үлгідегі ұйым құруы керек. Міне, сонда ғана Жатиндаға лайықты құрмет көрсетілген болар еді" деді.
After joining the Scottish Church College of Kolkata, in 1911, Bhupen came across two significant members of the initial Anushilan Samiti of Kolkata, who introduced him to Sachin Sanyal from Benares, who was desirous to join an active revolutionary party. His prior release from the Howrah Trial and informed him about a forthcoming World War. During this time, Jatindranath Mukherjee or Bagha Jatin had suspended all violent activity, preparing for an armed insurrection all over India. Discouraged at the suspension of all revolutionary activities, Sachin went to the Dhaka Anushilan Samiti whose leaders did not participate in Bagha Jatin's programme. Led by a faint clue in 1913, Bhupen decided to go to Khulna and join the Daulatpur Hindu Academy. Encouraged by the liberal spirit reigning in the campus, Bhupen brought together his own group of college mates interested in social work, raising funds for the poor by offering manual labour, gymnastics, study sessions for the Gita and essays of contemporary thinkers. They founded their own hostel. Several professors of the college and the superintendent himself, like for example Shashibhushan Raychaudhury (or more commonly known by his nickname) "Shashida", who was more famous for his experiments in education, and had been closely associated with Bagha Jatin, used to visit the college. Introduced by Shashida, after a number of contacts, Bhupen recognised in Bagha Jatin the leader he was waiting for. Invited by his friend Hemanta Kumar Sarkar, Bhupen went to Krishnagar and spent a few days in the company of Subhas Chandra Bose, the future "Netaji". Contrary to his habit, during a conversation, Bhupen disclosed to the friends his meeting with Bagha Jatin and informed them that he sensed that there was a big revolutionary preparation going on under Jatin's guidance. Subhash listened to all this and, moved up to his core, retired without dinner. He had a conviction that one had to be a "liberated soul" (mukta purush) in order to lead a revolution and, the next day, asked Bhupen point blank, "Is Jatin Mukherjee a mukta purush?" Bhupen told him that he had no idea of what a mukta purush was, but there was a man who not only quoted the Gita but whose very life was an embodiment of the teachings of the Gita. Drawn by the relief work organised by the revolutionaries in August–September 1913, in collaboration with the Ramakrishna Mission during the flood on the Damodar in the districts of Burdwan, Midnapore and Hooghli, Bhupen met there some of the stalwart collaborators of Jatin Mukherjee. Arun Chandra Guha wrote: "The police had somehow got information that behind the facade of relief work, Jatin and other workers were forging a powerful revolutionary organisation". Bhupen was to know later that during the flood relief, at Kalinagar in Medinipur, Atulkrishna Ghosh, Amarendra Chatterjee, Jadugopal Mukherjee and others brought together, under the moral and spiritual caution of Bagha Jatin, the various branches and sub groups of the secret societies in order to create the rising Jugantar, which was more a concerted movement than a party. After returning to Daulatpur, Bhupen learnt from his college mate Gopaldas Majumdar that Bagha Jatin was soon leaving his business as a contractor in order to go back to Kolkata. After a significant farewell visit to Bhupen, Jatin sent a horse to Dr Amulya Ukil of the campus, apparently for the latter's use; thanks to this gift, Bhupen and the other boys took lessons in riding. Assisted by Bhupen, Dr Ukil in earnest discipline took to training the students in military drill, semaphore signaling, arms collection, propaganda among military police and the fluvial workers of Khulna Jessore regions. On visit to Daulatpur, Subhas Chandra Bose and Hemanta Kumar Sarkar were so impressed by this pageant that during the Kolkata session of the National Congress, in 1928, when Bose organised the Bengal Volunteers in a fully military style, he was happy to have Bhupen by his side. On visiting India after forty two years, Dr. Tarak Nath Das reminded in his tribute to Bagha Jatin : "In Jatinda’s method of working there was a military discipline ( ) Throughout the country, inspired by Jatinda's ideology, one has to create an organisation similar to the military model. That alone will be an adequate homage to Jatinda."
Қайтадан Калькутта
Осындай қарбалас әлеуметтік бағдарламаға қарамастан, 1915 жылдың наурыз айында Бхупен орта білім беру емтиханын өте жоғары баллмен тапсырды, оның бенгал және ағылшын тіліндегі мақалаларының сапасы ерекше аталып өтті. Ол Калькуттаның Санскрит колледжіне қабылданса да, Президент колледжінде философия курстарын тыңдады (Субхаш Боспен бірге). Ауылдық жерлерден келген студенттер үшін Бхупен жатақхана ашты, онда Мегхнад Саха, Сисир Митра, Сайлен Гош, Джатин Сет, Джанн Мукерджи, Джанн Гош сияқты дарынды студенттер білім алды. Оның революциялық достастары да осындай жатақханалар ашты, олардың ішінде Эден индустар жатақханасы жылдар бойы есте қалатын орынға айналды. Баға Джатин осы мекенжайларға жиі келіп, болашақта танымал болатын көптеген адамдарға пана берді. 1915 жылдың қыркүйегінде Баға Джатиннің өзіне-өзі соққаннан кейін Үндістанда кең ауқымды қуғын-сүргін мен тұтқындаулар өтті. Көшбасшының күрт қазасына ортақ болған, ал оның жақын серіктері әлсіздікке беріліп, қашып кеткен кезде, Бхупен революция көшбасшының өлімімен бірге тоқтап қалмайтынын еске салды: "Бхупендра Кумар Датта байланыстарды сақтау және қаржы жинау үшін жалғыз белсенді адам болып қалды", - деп мойындады Арун Чандра Гуха. Оған Чару Гош және Кунтал Чакраварти көмектесті. Оның рөлі 1908-1909 жылдардағы Алипур ісі кезінде Баға Джатиннің атқарған рөлімен салмақтасты. Жадугопал Мукерджинің сөзіне сүйенсек, "1917 жылы Бхупен біздің жетекші тұлғаларымыздың арасында ерекше орын иеленді". 1917 жылдың 17 мамырында ол тұтқындалды. Британдық кабинеттегі Үндістан мемлекеттік хатшысы Эдвин Сэмюэл Монтегюдің Үндістанға сапары қарсаңында үкіметтің индус-германдық құлақтандыру ісіне қатысы бар деп айыпталғандардың тағдыры туралы министрмен талқылауға ниеті жоқ екені белгілі болды. Сонымен қатар, сол кездегі Жибанлал Чаттерджи басқаратын "Югантар" тобы 1917 жылдың желтоқсан айында дереу мәлімдеме жасады: "Бірақ ең алдымен және ең соңында, қорқыныш таратыңыз. Бұл кикіреу үкіметті мүмкінсіз етіңіз. Қияметтің көлеңкесі сияқты жасырынып, шетелдік бюрократияға өлім жаудырыңыз. Түрмеде қиналып, батпақта шіріп жатқан бауырларыңызды еске алыңыз. Өлгендерді немесе ақылдан безгендерді еске алыңыз. Көріңіз, бақылаңыз және жұмыс істеңіз". Осылайша, көптеген адамдардың Habeas Corpusсыз түрмеге қамалуына, сондай-ақ түрмедегі физикалық және рухани азаптауларға қарсылық білдіре отырып, Житен Лахири мен Бхупендра Кумар Датта сегіз беттік үндеу жазып, оны бүкіл Үндістандағы саяси тұтқындардың аштық ереуіл туралы шешімі туралы ел азаматтарына хабарлау үшін қырық екі маңызды тұлғаға жіберді. Биласпур түрмесіне ауыстырылған Бхупен "78 күн бойы аштық ереуілге шықты, бұл кез келген елдегі ең ұзақ аштық ереуіл рекорды болды".
In spite of such a hectic social programme, in March 1915 Bhupen passed his Intermediate Examination securing very high marks, with distinctions for the quality of his Bengali and English prose. Although he joined the Sanskrit College of Kolkata, he attended (along with Subhash Bose) courses in philosophy at the Presidency College. For students coming from the districts, Bhupen opened a hostel which counted among its inmates brilliant students like Meghnad Saha, Sisir Mitra, Sailen Ghosh, Jatin Seth, Jnan Mukherjee, Jnan Ghosh, all of them known to Bagha Jatin and Shashida, all of them more or less involved in the Hindu–German Conspiracy. Similar other hostels were run by his revolutionary associates, out of which the Eden Hindu Hostel was to become a permanent reference for years to come. Bagha Jatin was a frequent visitor to these addresses which sheltered a number of future celebrities. In September 1915, after the self undoing of Bagha Jatin, massive repression and imprisonment prevailed in India. Stunned by the leader's sudden death, whereas his top ranking associates felt helpless and absconded, Bhupen stepped forward to remind them that a revolution could not die with the leader's death: "Bhupendra Kumar Datta remained the sole moving worker to maintain the links and collect money," admitted Arun Chandra Guha. He was assisted by Charu Ghosh and Kuntal Chakravarti. His role was similar to that of Bagha Jatin during the Alipore trial in 1908–09. According to Jadugopal Mukherjee, "In 1917 Bhupen occupied a special place among our leading figures." On 17 May 1917, he was arrested. On the eve of the visit to India of Edwin Samuel Montagu, Secretary of State for India in the British Cabinet, information came that the Government did not want to discuss with the Minister the fate of those accused of any implication in the Hindu–German Conspiracy. Immediately, the Jugantar group, then led by Jibanlal Chatterjee, published its declaration in December 1917: "But first and last, spread terror. Make this unholy Government impossible. Hide like invisible shadows of doom and rain death upon the alien bureaucracy. Remember your brothers who are perishing in jails and rotting in swamps. Remember those who have died or have gone mad. Remember, watch and work." Protesting against the imprisonment of such a number of people without habeas corpus and against the physical and moral torture meted inside the prisons, an eight page long appeal was written by Jiten Lahiri and Bhupendra Kumar Datta; it was sent to forty two important personalities to inform the countrymen about the decision of a hunger strike taken by the political prisoners all over India. Transferred to Bilaspur Jail, Bhupen "continued his hunger strike for 78 days, till then the longest ever period of hunger strike in any country".
Югантар мен Ганди
1920 жылы жарық көрген Бхупен, Гандидің революциялық толқынға оқталып, «Югантар» партиясының ресми өкілі ретінде, ынтымақтастықтан бас тарту қозғалысының қарқынын арттыруды көздеп, Мохандас К. Гандимен Конгресс партиясының Нагпур сессиясында кездесті. Гандидің уәдесі бойынша, егер халық жақсы жауап берсе, партияны еркін Үндістанның республикалық парламентіне айналдыратынын естіген Бхупен, Пондичериге Шри Ауробиндомен «Югантардың» болашағын талқылауға барды. Гандидің бір жыл ішінде тәуелсіздікке қол жеткізе алатынына күмәнданып, Шри Ауробиндо Гандидің зор күшке ие екенін және оған қарсы тұрудың ақылға сыймайтынын мойындады. Ол революционерлерге зорлық-зомбылықсыздықты қастер тұтпай, өздерінің моральдық қағидаларына адал болуға кеңес берді. Гандидің сәтсіздігінен кейін «Югантар» Дешбандху Читтаранжан Дастың «Свараджа» бағдарламасын қолдады: 1923 жылдың 9 қыркүйегінде Баға Джатиннің қайтыс болған күнінің сегізінші жылдығын бүкіл Үндістанда тойлау арқылы өздерінің сенімдеріне берік екендерін көрсетті. Дешбандху Баға Джатин шайқасқан жерге саяхаттап, онда ескерткіш орнатуды ұсынды. 1923 жылдың 23 қыркүйегінде тағы да тұтқындалған Бхупен Мандалайға (Бірмаға) жер аударылды. Біраз уақыттан кейін Субхаш Боз оған қосылып, Еуропаға жасаған соңғы сапарында Бхупен үшін контрабандалық жолмен әкелген Кропоткиннің «Революционердің естеліктері» атты кітабын сыйлады. Тіпті жалғыз камерасында да Бхупен бірнеше бірмалықтармен және Бірмада із-түзсіз жоғалған бенгалдық революционерлермен байланысқа түсті. Оның басшылығымен олар ел бойынша филиалдары бар маңызды ұйым құрды. Олардың жетекшісі Джитэн Гош 1931 жылы ғана тұтқындалды. 1928 жылы босатылған Бхупен әдеттегі көп қырлы қызметін қайта бастады: Читтагонгтағы Сурья Сеннен бастап Пәнджабтағы Бхагат Сингхке дейін (1923 жылдан бері Бхупенмен үнемі байланыста болған) әртүрлі «Югантар» басшыларымен байланыс орнатты, партияның органы «Свадхинатаны» редакциялады, бомба жасады, қару-жарақ жинады және таратып, еріктілер қозғалысын ұйымдастырды. Читтагонг қару-жарақ қоймасына шабуыл жасаған революционерлерді жасырып, Бхупен 1930 жылы тағы сегіз жылға тұтқындалды. 1938-1941 және 1946-1951 жылдары ол «Форвард» апталық газетін шығарды: оның редакциялық мақалаларын барлық саяси бағыттардың патриоттары қызығушылықпен оқыды. 1946 жылы оның «Үнді революциясы және құрылысшылдық бағдарлама» атты мақалалар жинағы жарық көрді, алғы сөзін болашақ тәуелсіз Үндістанның тұңғыш президенті доктор Ражендра Прасад жазды. Сонымен қатар, 1941 жылы Бхупен 1946 жылға дейін қайтадан қамауға алынды.
Released in 1920, sensing that Gandhi rode the revolutionary tide, as a mouthpiece of the Jugantar, Bhupen wanted to expedite the tempo of the non cooperation movement and met Mohandas K. Gandhi at the Nagpur session of the Congress Party. Having the latter's promise that, if the people responded well, he would convert the Party into free India's Republican Parliament, Bhupen went to Pondicherry to consult Sri Aurobindo about the future of the Jugantar. Diffident about Gandhi's expectation to win freedom within one year, Sri Aurobindo recognised that Gandhi represented a tremendous force and it would be unwise to resist him; the former advised the revolutionaries to collaborate without, however, making of non violence a fetish, sticking to their own ethics. After Gandhi's failure, the Jugantar sided Deshabandhu Chittaranjan Das in his Swarajya programme as an antidote: by observing overtly, all over India, the eighth anniversary of Bagha Jatin's death, on 9 September 1923, they intimated their intention to follow their own conviction. Deshabandhu proposed to visit the spot where Bagha Jatin fought and to raise there a memorial. Arrested again on 23 September 1923, Bhupen was deported to Mandalay in Burma, where Subhash Bose was to join him soon after and offer him Memories of a Revolutionist by Kropotkin that he had smuggled for Bhupen during his last trip to Europe. Even inside his solitary prison cell, Bhupen was contacted by some Burmese as well as a few Bengali revolutionaries absconding in Burma and, thanks to his guidance, they formed an important organisation with branches all over the country; they, along with their leader Jiten Ghosh, were arrested only in 1931, during the Burmese revolt. Released in 1928, Bhupen resumed his usual multifarious role of maintaining contacts with various Jugantar leaders from Surya Sen in Chittagong to Bhagat Singh in Punjab (who had been in constant touch with Bhupen since 1923), editing the party organ Swadhinata, making bombs, collecting arms and distributing them, looking after the volunteer movement. Busy sheltering the absconding revolutionaries of the Chittagong Armoury Raid, Bhupen was arrested again in 1930, for a period of eight years. During 1938 41 and 1946 51 he edited the weekly Forward : his editorials were read with interest by patriots of all political trends. In 1946 his collection of essays, Indian Revolution and the Constructive Programme appeared with a foreword by Dr Rajendra Prasad, the first president of future independent India. In the meantime, in 1941, Bhupen was again detained till 1946.
Пакистандағы интерлюдия
Калькуттадағы қоғамдық тәртіпсіздіктер мен Үндістанның бөлінуінен зардап шеккендерді құтқаруға жасалған тылсым әрекет оны Пәкістанда парламент депутаты болып сайлануына әкелді, содан кейін ол провинциялық заң шығарушы жиналысының депутаты болды. Оның іс-қимылдары туралы бірнеше хабарламалардың арасында, 1949 жылғы 7 наурызда премьер-министр Лиакат Али Хан, Құаид-и-Азамның қолдауына ие болып, Конституциялық жиналыс алдында Пәкістанның мұсылмандардың Исламның үйретіктері мен дәстүрлерін сақтау ниетімен құрылғанын мәлімдеген кезде, депутат Бират Чандра Мондал Мұхаммед Али Джиннаның «Пәкістан зайырлы мемлекет болады деп нақты айтқандығын» еске салды. Бхупендра Кумар Датта премьер-министрдің мәлімдемесіне былай деп түсініктеме берді: «Егер бұл қаулы Құаид-и-Азамның тірі кезінде осы палатаға ұсынылған болса, онда ол қазіргі түрінде келмес еді». Доктор М. Вахидуззаман Маниктің сөзіне сәйкес, доктор Мұхаммед Шахидулла Пәкістанның мемлекеттік тілі ретінде урду тілін енгізуге қарсылық білдіргеннен кейін (1947 жылғы 29 шілдеде «Азад» газетінде жарияланған), 1948 жылғы 25 ақпанда депутат Дхирендранатх Датта оның орнына бенгал тілін (халықтың 55% сөйлейтін) талап етті. Депутаттар Бхупендра Кумар Датта, Прем Хари Барма және Шриш Чандра Чаттопадхай «Дхирен Даттаның тарихи түзетуін құлшынып қолдады және бенгал тілінің лайықты орнын қызу қорғады». 1971 жылғы 28 наурызда, Бангладеш Азаттық соғысының басында, Пәкістанның әскери хунтасы Дирендранатх Даттаны Комиллада азаптап өлтірді. Бхупен оппозицияда болса да, үкіметтік партияның құрметіне ие болды. 1951-1953 жылдары премьер-министр Хаваджа Назимуддин Бхупен туралы айта келіп, бір рет: «Ол жоспарлауды, ұйымдастыруды және орындауды біледі» деп қысыммен айтты. Оның «Иттефак» газетінде жарияланған мақалалары сол кездегі Шығыс Пәкістанның зиялы қауымының назарын аударды. Шейх Мұжибур Рахман Бхупендамен танысқанына ерекше мақтан тұтты.
Feverish attempt to rescue victims of communal riots in Kolkata and of the partition of India led him to be elected as an M. P. in Pakistan, before serving as an M. L. A. Among several reports of his action, it was learnt that on 7 March 1949 when Prime Minister Liaquat Ali Khan, while claiming support from Quaid i Azam declared before the Constituent Assembly that Pakistan was founded with the Muslims’ wish to live the teachings and the tradition of Islam, one of the members, Birat Chandra Mondal reminded that Muhammad Ali Jinnah had "unequivocally said that Pakistan will be a secular State." Bhupendra Kumar Datta went a step further by commenting the PM's statement : " were this resolution to come before this house within the life time of ( ) the Quaid i Azam, it would not have come in its present shape.". According to Dr M. Waheeduzzaman Manik, after Dr. Muhammad Shahidullah’s protest against imposing of Urdu as the lingua franca of Pakistan (published in daily Azad on 29 July 1947), on 25 February 1948, member Dhirendranath Datta demanded Bengali instead (spoken by 55% of the citizens), Members Bhupendra Kumar Datta, Prem Hari Barma and Srish Chandra Chattopadhyay "wholeheartedly supported Dhiren Datta’s historic amendment and vehemently defended the rightful place of Bengali." On 28 March 1971, at the onset of Bangladesh Liberation War, Pakistani military junta tortured Dhirendranath Datta to death in Comilla. Even in the opposition, Bhupen enjoyed the admiration of the ruling party. Khawaja Nazimuddin, Prime Minister (1951–53), speaking of Bhupen, once exclaimed : "He knows how to plan, organise and execute.". His articles in the Ittefaq drew the attention of the intelligentsia in the then East Pakistan. Sheikh Mujibur Rahman was particularly proud to have known Bhupenda.
Үндістанға оралу
1958 жылы әскери жағдай салдарынан қызметі тоқтатылған Бхупен Пәкістандағы қызметін қайта бастауға төрт жыл көтеріңкі үмітпен күтті, бірақ нәтижесіз болды. 1962 жылы ол Пәкістанмен және саясатпен қоштасып, Үндістанға оралды, уақытын Калькутта мен Жаңа Дели арасында бөлісті. Оның болмаған кезінде 1947 жылдың 9 қыркүйегінде Батыс Бенгалияда Баға Джатиннің естелік аптасы кеңінен тойланды. Бұрынғы "Югантар" мүшелері көшбасшыларының шынайы өмірбаянын жазу үшін Бхупенді таңдады. Жас зерттеушінің ынтасына шабыттанған Бхупен өмір бойы жинаған жазбалары мен ой-толғамдарын оған тапсырды, Баға Джатиннің көптеген маңызды серіктестерімен сұхбаттасуға бірге қатысты және Үндістандағы мұрағаттарға қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Immobilised by the Martial Law in 1958, Bhupen waited in vain for four years to renew his activity in Pakistan. In 1962, he bade good bye to Pakistan and to politics, and went back to India, sharing his time between Kolkata and New Delhi. During his absence, on 9 September 1947, an imposing Bagha Jatin memorial week was observed in West Bengal, and the former Jugantar members had chosen Bhupen for writing an authentic biography of their leader. Encouraged by the enthusiasm of a young researcher, Bhupen passed on to him the lifelong notes and reflections he had accumulated, accompanied him to interview most of the important associates of Bagha Jatin and opened before him the access to the archives in India.
Тарихқа деген көзқарасы
Оның оқиғаларды бірінші қолдан білуі тарихи зерттеуде үлкен сабақ болды: ауызша айтылғандарды архивтегі құжаттармен салыстырып, кейде көзге көрінетін қайшылықтарға тап болғанда да, оның синтездеу қабілеті мен сезімі олардың бір-бірін толықтыратын екенін анықтауға көмектесті. Оқушысы алғашқы нұсқаны аяқтаған соң, Бхупен оны ең ұсақ бөлшектеріне дейін зерделеп, түзетулер енгізді, ал өмірбаяны жарияланған кезде оған тағы да түсіндірмелер қосты. Бенгал және ағылшын тілдеріндегі мерзімді басылымдарға тұрақты үлес қосып жүрген Бхупен, қажет болған жағдайда, бұрынғы әріптестеріне арналған некролог жариялады. Көзі нашарлап бара жатқандықтан, ол өзімен байланыста болған адамдармен хат алмасып, жазысқан.
His first hand knowledge of events was of a great lesson in historical research : while comparing oral statements with files in the archives and, at times before apparent contradictions, his spirit of synthesis and intuition helped to determine their complementary character. When the pupil completed the first draft, Bhupen revised it minutely and, whilst the biography was being serialised, he went on adding further comments. In addition to his regular contributions in Bengali and English periodicals, Bhupen issued an obituary pamphlet on his erstwhile colleagues, as was needed. In spite of a seriously failing eyesight, this "engaged spectator" entertained a ministerial correspondence with people he was associated with.
Құрмет көрсету
Бхупендракумар қарапайым, әсемдікке құштар емес, бірақ білімді, жақсы дене бітімімен, қатал бірақ шыншыл мінезімен, жарқыраған көздерімен және жылы күлкісімен адамды адамзатқа деген сүйіспеншілігімен нәрленген аскет миссионердей әсер етеді. Ол ақылға, ғылымға және прогреске берілген, касталық, аймақтық және діни араздықтарға, сондай-ақ оқшаулану мен бөтендік сезімін тудыратын институттық дінге шыдамсыздықпен қарайды, - деп жазды Камала Дас Гупта. Бхупендракумар үш буын үнді ойшылдары мен белсенділеріне жол көрсетті. Баға Джатиннің туғанына 100 жыл толуын тойлағаннан кейін, ол 1979 жылдың 29 желтоқсанында Калькуттада тыныш қайтыс болды.
"Simple, unostentatious but erudite, Bhupendrakumar, with his well built physique, serious but candid countenance, sparkling eyes and friendly smile, impresses one as an ascetic missionary mellowed by love for man. He is a firm believer in reason, science and progress, and has no patience with casteism, regionalism and communalism, nor with institutional religion that creates isolation and alienation," wrote Kamala Das Gupta. Bhupendrakumar guided three generations of Indian thinkers and activists. Having celebrated the centenary of Bagha Jatin's birth, he died quietly in Kolkata, on 29 December 1979.