Кіріспе

Британдық композитор және музыкатанушы, композитор және музыкатанушы Говард Фергюсон (21 қазан 1908 – 31 қазан 1999) – Белфаст қаласынан шыққан ирланд композиторы және музыкатанушы. Ол аспаптық, камералық, оркестрлік және хор шығармаларын жазды. Оның музыкасы бүгінде кеңінен танымал болмаса да, F минорындағы фортепиано сонатасы, Op. 8, және фортепианоға арналған «Бес Багатель», Op. 9, әлі де орындалады. Оның туындылары Солтүстік Ирландиядан шыққан 20 ғасырдың ең маңызды музыкалық шығармаларының бірі болып саналады.

Өмірбаян

Фергюсон Белфаста дүниеге келді және Холивудтағы Рокпорт мектебінде оқыды, онда оның музыкалық таланты танылып, бірнеше мектептік жүлделерге ие болды. 1922 жылы пианист Харольд Сэмюэл оны естіп, ата-анасына Лондонға барып, оның шәкірті болуға рұқсат беруге кеңес берді. Вестминстер мектебінде оқуын жалғастырған Фергюсон 1924 жылы Корольдік музыка колледжіне R. O. Morris және Ральф Воган Уильямспен композицияны оқуға түсті. Ол сондай-ақ Малькольм Саржентпен дирижерлік өнерді меңгерді және студент әріптесі Джеральд Финцимен өмір бойына созылған достық қарым-қатынас орнатты, олар бірге Рихард Штраустың «Альпілік симфониясын» Корольдік Альберт залында тыңдады. Оның 1933 жылғы «Октет» сияқты ерте туындылары (Франц Шуберттің октетімен бірдей құрамда жазылған) үлкен жетістікке ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фергюсон Майра Хесске Ұлттық галереяда халықтың рухын көтеріп, танымал концерттер сериясын ұйымдастыруға көмектесті. 1948 жылдан 1963 жылға дейін ол Корольдік музыка академиясында оқытты, оның шәкірттерінің арасында Ричард Родни Беннетт, Корнелиус Кардью және Ян Келлам болды. Ол Беннетттің табиғи дарынына таң қалды, бірақ оның жеке музыкалық стилі болмағанын байқады. Оның музыкасы терең жеке сұрақтарды қоятын, бірақ жауабы берілмейтін, көңілді және ізденісті сезімді тудырады (Тейт, 2007, төменде қараңыз). «Discovery» әндер циклында Дентон Уэлчтің сюрреалистік поэзиялық тілі («Таңертең оянғанда сен кімсің? Қаққыраған үйрек пе, қаққыраған сүйреуік пе?») Фергюсонға осындай жеке сұрақтарды афоризмдік, шағын туындыларында білдіруге мүмкіндік береді (Тейт). Фергюсон (Тейт пікірінше) ХХ ғасырдың ең ұлы британдық соло фортепиано туындыларының бірін – дауылды және құмарлыққа толы «Фортепианолық соната», Op. 8-ді, досының қазасына арнап жазды. Оның екі скрипкалық сонатасының екіншісі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұзақ үнсіздіктен кейін пайда болды; оның финалының күшті энергиясы қашып құтылу және бостандық рухын сезіндіреді, басылған дауыс ақыры сөйлейді (Тейт) (Фергюсонның соғыс кезінде басқа міндеттері болғандықтан композиция жасауға уақыты болмады). Оның «Кларнет пен фортепианоға арналған төрт қысқа пьеса» және «Флейта мен фортепианоға арналған үш эскиз» сияқты миниатюралары кристаллдай айқындылыққа ие, олар үлкен туындылардың көрінісін сезіндіреді (Тейт) – Антон Веберн ол бағалаған композитор, бірақ стильлік тұрғыдан Фергюсонның өзінің туындылары ХХ ғасырдың романтизмінің дыбыс әлеміне жатады. Фергюсон композитор ретінде өзін-өзі қатты сынға алды: 1958–1959 жылдары «The Dream of the Rood» атты ірі хорлық туындысын жазғаннан кейін, ол струнный квартет жазуға тапсырыс алды. Осы туындыны жазу кезінде ол бұрынғы жұмыстарын қайталап отырғанын сезінді, сондықтан эскиздерін жойып, композициядан бас тартты, өйткені өзінің салыстырмалы түрде аз туындыларында айтқысы келгеннің бәрін айтты. Келесі онжылдықтарда ол музыка ғылымына ден қойды. Оның алғашқы клавишті музыка және Шуберттің толық фортепианолық сонаталарын шығаруы ерекше, олардың егжей-тегжейлі қарастырылуы оларды беделді етеді (Тейт). Фергюсон сонымен қатар Джеральд Финцимен бірге Айвор Гурнидің өлімінен кейін жарияланатын әндерін таңдап, өңдеу үшін жұмыс істеді: 1938 және 1979 жылдар аралығында он әннің бес томы жарық көрді. Кейінгі жылдары ол Кембридждегі Бартон-роудтағы аққа боялған фермада өмір сүрді, оның тыныш қонақжайлығы туралы аңыз тарады (Тейт). 1990 жылдары ол көптеген достарына берген керемет қарсы алуын еске алатын «Көңілді жалғыз» атты аспаздық кітап жазды, сонымен қатар төменде аталған мемуарлар да осыны көрсетеді. Сол онжылдықта ол өзі мен Джеральд Финци арасындағы хаттар жинағын дайындады, ол Фергюсон мен оның айналасындағылардың кәсіби өмірі туралы құнды ақпарат көзі болып табылады. Өмірінің соңында ол неміс әншісі Райнер Шнайдер Уотербергпен достық қарым-қатынас орнатты, ол 1958 жылы Уильям Голдингтің «Престижный бабочка» пьесасына арналған музыкалық композициясын қайтадан тауып алды, кейіннен оны контртенор мен фортепианоға (алғашқыда арфаға) «Махаббат және Ақыл» (1958/1994) ретінде қайта жазды, бұл Фергюсонның туындыларының ең маңызды ерекшелігі – күшті эмоцияларды тамаша және қатаң бақыланатын шеберлік арқылы білдіруге арналған әсерлі қорытынды. (Тейт).