Кіріспе
Пәкістандағы Индус аңғары археологиялық орны – Чанху-даро Индус аңғары өркениетіне қатысты археологиялық орын. Орын Мохенджо-Дароның оңтүстігінде, қазіргі Синдх, Пәкістан аумағында орналасқан. Бұл елді мекен б.з.д. 4000-1700 жылдары қоныстанған, және карнеолдан жасалған әшекей бұйымдарын өндіру орталығы болған деп есептеледі. Бұл орын – қазба жұмыстары көрсеткендей, шамамен 7 гектар аумақты қамтыған бір елді мекеннің үш төменгі үйіндісінен тұрады. Чанху-даро алғаш рет 1931 жылдың наурыз айында Н. Г. Мажумдар қазып зерттеген, ал 1935-1936 жылдары американдық Үнді және Иран зерттеулер мектебі мен Бостонның Көркем өнер мұражайының командасы, Эрнест Джон Генри Маккей басшылығымен қайтадан қазба жұмыстарын жүргізген. Пенсильвания университетінің профессоры В. Норман Браун осы жобаға қаржы жұмыстарын ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін Мұхаммед Рафик Могол да аймақта зерттеу жұмыстарын жүргізді. 2015 жылдан бері археологиялық қазба жұмыстарын Инду бассейніне француз археологиялық миссиясы (MAFBI), Авроре Дидье (CNRS) басшылығымен жүргізіп келеді. Қазба жұмыстары Пәкістан Үкіметінің Археология және мұражайлар департаментімен және Синдх Үкіметінің Мәдениет департаментімен бірлесіп жүзеге асырылуда.
Chanhu daro is an archaeological site belonging to the Indus Valley civilization. The site is located south of Mohenjo daro, now in Sindh, Pakistan. The settlement was inhabited between 4000 and 1700 BCE, and is considered to have been a centre for manufacturing carnelian beads. This site is a group of three low mounds that excavations has shown were parts of a single settlement, approximately 7 hectares in size. Chanhudaro was first excavated by N. G. Majumdar in March, 1931, and again during winter field session of 1935 36 by the American School of Indic and Iranian Studies and the Museum of Fine Arts, Boston team led by Ernest John Henry Mackay. Prof. W. Norman Brown of the University of Pennsylvania was instrumental in enabling the funds for this project. After the independence of Pakistan, Mohammed Rafique Mughal also did exploratory work in the area. Since 2015 the archaeological excavations have been carried out by the French Archaeological Mission in the Indus Basin (MAFBI), directed by Aurore Didier (CNRS). The excavations are carried out in cooperation with the Department of Archaeology and Museums, Government of Pakistan and the Culture Department, Government of Sindh
Тарихи маңызы
Чанхударо – Инд өркениетінің ең маңызды орындарының бірі. Қазірге дейін Инд өркениетіне қатысты 2800-нан астам орын анықталды, ал Чанхударо – қазба жұмыстарын жүргізуге болатын үлкен орындардың бірі. Дегенмен, соңғы кезде осы орында қазба жұмыстары тоқтап, осы жерден алынған үлес азайды. Бұл жер шөлді аймақта орналасқан, бірақ бұрын Инд өзені осы жерге жақын ағып өткен деп саналады. Сарасвати өзенінің б.з.д. 2 мыңжылдықта құрғап қалғаны айтылады, бұл Чанхударо және Сарасвати жағасындағы жүздерше тұрғын үйлердің өмірін қиындатқан. Ондағы адамдар, әдетте, өздерінің тұрақтарын тастауға мәжбүр болды және Сарасватидің құрғауы осы тұрақтардың (қалалар мен ауылдардың) құлдырауына себеп болды, бұл өз кезегінде Инд өркениетінің де құлдырауына әсер етті.
Ертедегі қазба жұмыстары
Чанхударо қазіргі Индус өзенінің арнасынан шығысқа қарай шамамен 12 мильдей қашықтықта орналасқан. Чанху Дароны 1931 жылы үнді археологы Н. Г. Мажумдар зерттеген. Бұл ежелгі қала қала құрылысы, ғимараттардың жоспары сияқты көптеген жағынан Хараппа мен Мохенджо-Дароға өте ұқсас екені анықталды. 1930 жылдардың ортасында Американың Үнді және Иран зерттеулер мектебі мен Бостонның Көркем өнер мұражайы бұл жерді қазып, осы ежелгі қала туралы маңызды мәліметтерді зерттеді.
Қалалық жоспарлау
Үйлер салу үшін Чанхударо мен Мохенджодарода күйдірілген кірпіштер көптеп пайдаланылған. Бірнеше құрылыстар шеберханалар немесе өнеркәсіптік аудандар ретінде табылған, ал Чанхудароның кейбір ғимараттары қоймалар болған болуы мүмкін.
Өнеркәсіптік қызмет
Чанхудародан қабықтан бұйымдар жасалғанының дәлелдері табылды, сондай-ақ осы жерде білезіктер мен кеселер жасалған. Хараппа мөрлері көбінесе Хараппа, Мохенджо-Даро және Чанхударо сияқты әкімшілік жүйеге қатысқан ірі қалаларда жасалған.
Табылған артефактілер
Мыс пышақтар, найзалар, қырғыштар, құрал-саймандар, балталар, ыдыстар және тарелкалар табылған, осыған байланысты Эрнест Маккей бұл жерді «Үндістанның Шеффилды» деп атаған. Сондай-ақ, мыс балық ілгектері де табылды. Терракотадан жасалған көлік үлгілері, үрленген кезде сыбызғыдай дыбыс шығаратын кішкентай терракота құс, табақтар мен ыдыстар да кездесті. Чанхударода табылған 4,1 см биіктігіндегі сынған мүсін – маңызды жәдігер, қазір АҚШ-тың Бостон қаласындағы Көркем өнер мұражайында қойылған. Чанхударода Инд мөрлері де табылды және Чанхударо мөрлер жасалған орталықтардың бірі саналады. Чанхудародағы қолөнер өндірісінің масштабы Мохенджодародан әлдеқайда зор, бұл іс үшін қаланың жартысы қолданылған болуы мүмкін.
Мүсін жасау зауыты
Чанхударода бұршақ жасау фабрикасы ретінде танылған әсерлі шеберхана табылды, оның құрамында пеш болған. Чанхударода қабықтан жасалған білезіктер, түрлі материалдардан жасалған бұршақтар, стеатиттен жасалған мөрлер және металл өнімдері өндірілген. Мұнда бұршақ жасау үшін кең ауқымды материалдар қолданылды, оларға карнелиан, жасмық, кварц сияқты құнды тастардан бастап, алтын, мыс және қола сияқты металдар, тіпті қабық, терракота (қыздырылған саз) немесе фаянс (силиций немесе құм, байланыстырғыш және бояу қосылған, содан кейін күйдірілген) кірген. Бұл бұршақтар дискілер, цилиндрлер, шарлар, сегменттер немесе бөшкелер сияқты әртүрлі пішінде жасалған. Стеатит сияқты жұмсақ материалдарды қалыптау оңай болса, ал басқа тастар стеатит ұнтағынан жасалған пастамен өңделіп, түрлі пішіндегі бұршақтар жасалған. Қатты тастардан геометриялық пішіндес бұршақтар шығарылған.
Өсіру
Сусамы, Оңтүстік Африкаға тән өсімдік, Хараппа мәдениетінің көптеген ескерткіштерінен белгілі, оның ішінде Чанхудародан табылған, және бұл жерде оны май алу үшін өсірген болуы мүмкін. Чанхударода бұршақ та егілген.
Маңыздылық
Индус жазуына қатысты, ||/ таңбасы тек Чанхударо қаласынан табылған жазуларда ғана кездеседі. Ол он бір затта кездесті (Чанхудародан табылған барлық жазулы заттардың шамамен алтыншы бөлігі), бұл Аско Параполаның бұл қаланың атын көрсететін болса керек деген пікірін тудырды. Күміс немесе қола заттарда сақталған мақта матасының іздері Чанхударо, Хараппа және Рахигархи қалаларынан белгілі болды. Темір заттар Чанхударо, Ахар (Раджастан), және Мундигактан табылды, бұл Оңтүстік Азияда Темірдің үшінші мыңжылдықта өндірілгені туралы мәлімдемелерге маңыздылық қосады.