Нигериялық жазушы және әскери қызметкер Элечи Амади
Elechi Amadi
Элечи Амади – нигериялық жазушы, әскери қызметкер (1934-2016). Африкалық ауыл өмірі, дәстүрлер, діни нанымдар туралы шығармаларымен танымал. «Үйіркеніш» романы ең бағалысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигериялық жазушы және сарбаз (1934–2016)
Nigerian author and soldier (1934–2016)
Елечи Амади /audio=Ig Elechi Amadị.ogg/ (12 мамыр 1934 – 29 маусым 2016) – нигериялық жазушы және әскери қызметкер. Ол Нигерия қарулы күштерінің бұрынғы мүшесі болды. Ол Батыс әлемімен байланысқа дейінгі африкалық ауыл өмірін, салтын, сенімдерін және діни амалдарын бейнелейтін пьесалар мен романдардың авторы. Амади ең алдымен 1966 жылы жарық көрген «Конкубина» романымен танымал, ол «таза көркем әдебиеттің көрнекті туындысы» деп аталады.
Elechi Amadi /audio=Ig Elechi Amadị. ogg/ (12 May 1934 – 29 June 2016) was a Nigerian author and soldier. He was a former member of the Nigerian Armed Forces. He was an author of plays and novels that are generally about African village life, customs, beliefs, and religious practices prior to contact with the Western world. Amadi is best regarded for his 1966 debut novel, The Concubine, which has been called "an outstanding work of pure fiction".
Ерте өмір және білім
1934 жылы Нигерияның Риверс штатының қазіргі Иквере жергілікті әкімшілік аймағындағы Мбодо Алууда дүниеге келген Элечи Амади, Умуахия мемлекеттік колледжінде (1948–52), Ойодағы Геодезия мектебінде (1953–54) және Ибадан университетінде (1955–59) білім алды, онда физика және математика ғылымдары бойынша диплом алды. Университетте оқып жүргенде ол Элечи Амади деген атты қабылдады, бұл аттың өзінің туған аты, Эммануэль Елечи Дэниелге қарағанда, Иквере тегін жақсырақ көрсетеді деп ойлады.
Born in 1934, in Mbodo Aluu in what is now the Ikwerre local government area of Rivers State, Nigeria, Elechi Amadi attended Government College, Umuahia (1948–52), Survey School, Oyo (1953–54), and the University of Ibadan (1955–59), where he obtained a degree in Physics and Mathematics. While in university, he adopted the name Elechi Amadi, which he felt reflected his Ikwerre heritage more than his birth name, Emmanuel Elechi Daniel.
Мансап
Бір кезде жер өлшеуші болып жұмыс істеді, кейін Нигерияның Зариядағы әскери мектебі және басқа да бірнеше мектепте мұғалім болды (1963–66).
He worked for a time as a land surveyor and later was a teacher at several schools, including the Nigerian Military School, Zaria (1963–66).
Әскери қызмет және саясат
Амади Нигерия армиясында қызмет етті, Нигерия азамат соғысы кезінде де сол армияда болды және капитан шенімен зейнетке шықты. Кейін ол Риверс штатының үкіметінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеді: Тұрақты хатшы (1973–1983), Білім беру комиссары (1987–1988) және Жер және тұрғын үй шаруашылығы комиссары (1989–1990).
Amadi served in the Nigerian army, remained there during the Nigerian Civil War, and retired at the rank of captain. He then held various positions with the Rivers State government: Permanent Secretary (1973–83), Commissioner for Education (1987–88) and Commissioner for Lands and Housing (1989–90).
Жазу
Ол Риверс мемлекеттік білім беру колледжінде жазушы және лекторы болып жұмыс істеді, сондай-ақ өнер факультетінің деканы, әдебиет кафедрасының меңгерушісі және жалпы білім беру бөлімінің директоры қызметтерін атқарды. Амадидің айтуынша, оның алғашқы жарияланымы 1957 жылы Ибадан университетінің «Хорн» журналында «Тәубе» атты өлеңі болған, оны Джон Пеппер Кларк редакциялаған. Амадидің «Конкубина» атты тұңғыш романы 1966 жылы Лондонда жарық көрді және «өте табысты тұңғыш шығарма» деп мақталып, жоғары бағаланды. Аластер Нивен роман туралы сын-зерттеуінде: «Нигер дельтасының аңшылық және балық аулау ауылдарында берік тамырланған «Конкубина» тұңғыш романның уақыттан тыс және әмбебап сипаттарын сақтайды» деп жазды. «Конкубина» романы Элечи Амадидің сценарийі бойынша, Нолливудтың белгілі режиссері Энди Аменечинің режиссерлігімен 2007 жылдың наурыз айында Абуджада көрсетілді. Амадидің екінші романы «Ұлы көлдер» 1969 жылы жарық көрді, оның оқиғасы колониялық кезеңге дейінгі Шығыс Нигерияда өтеді және екі ауылдық қауымдастықтың көлді иелену үшін күресін баяндайды. 1973 жылы Амадидің «Биафрада күн бату» атты автобиографиялық туындысы жарық көрді. Онда Нигерия-Биафра соғысы кезіндегі жеке тәжірибелері жазылған, ал Нивеннің сөзіне қарағанда, «роман сияқты тартымды повесть түрінде жазылған». 1989 жылдың 13 мамырында Порт-Харкорт университетінде Амадидің 55 жылдық туған күніне арналған симпозиум өтті. 2004 жылдың мамыр айында Нигерия жазушылар қауымдастығының Риверс штатындағы филиалы Елечи Амадидің 70 жылдық мерейтойын атап өту үшін конференция ұйымдастырды. Соңғы кітабы «Құдай келгенде» үшін Елечи алғаш рет ғылыми фантастика жанрына жүгінді. Оны рецензиялаған Линдси Барретт былай деп жазды: «Автор өзінің мансабының басында-ақ шедеврлер деп танылған туындыларын жариялағаннан кейін, кәсіби беделге ие болған автордың мансабының соңғы кезеңдерінде жаңа тәжірибелер жасауы сирек кездеседі. Бұл марқұм Елечи Амадидің қысқа, бірақ естен кетпейтін кітапшасының таңғажайып траекториясы. Автор бұл туындыны ғылыми фантастика саласына жасалған саяхат деп сипаттаса да, оны философиялық аллегориялар деп санаған дұрыс. Олардың мазмұны адамның жағдайы мен оның мүмкіндіктерінің шектерін қарастырады, бұл жаттығулар ғажайып оқиғаларды суреттеумен ғана айналыспайды, сонымен қатар танымал ғылыми фантастиканың мәнін де қамтиды. Нәтижесінде, бұл туынды автордың жасаудан зор ләззат алған болашақтан келген нақылдар сияқты оқылады. Амадидің әдебиетке деген сүйіспеншілігі мен ерте жылдары жасаған шығармашылық еңбегі оның ғылыми білімінен басым түсті, әсіресе Азамат соғысынан кейін ол Риверс штатында педагог және мемлекеттік басқарушы ретінде жұмыс істеген кезде. Осы кезеңде ол жазудың жаңа формаларын тәжірибеге салды, оның нәтижесінде осы туындының шағын, бірақ ұмытылмас мысалы пайда болды».
He was a writer in residence and lecturer at Rivers State College of Education, where he has also been Dean of Arts, head of the literature department and Director of General Studies. Amadi has said that his first publication was in 1957, a poem entitled "Penitence" in a University of Ibadan campus magazine called The Horn, edited by John Pepper Clark. Amadi's first novel, The Concubine, was published in London in 1966 and was hailed as a "most accomplished first performance". Alastair Niven in his critical study of the novel wrote: "Rooted firmly among the hunting and fishing villages of the Niger delta, The Concubine nevertheless possesses the timelessness and universality of a major novel." The Concubine was made into a film, written by Elechi Amadi and directed by accomplished Nollywood film director Andy Amenechi, which premiered in Abuja in March 2007. The setting of Amadi's second novel, The Great Ponds, published in 1969, is pre colonial Eastern Nigeria, and is about the battle between two village communities over possession of a pond. In 1973 Amadi autobiographical non fiction, Sunset in Biafra, was published. It records his personal experiences in the Nigeria Biafra war, and according to Niven "is written in a compelling narrative form as though it were a novel". On 13 May 1989 a symposium was held at the University of Port Harcourt to celebrate Amadi's 55th birthday. In May 2004, a conference was organized by the Association of Nigerian Authors, Rivers State Branch, to mark Elechi Amadi's 70th birthday. For his last book, When God Came, Elechi turned for the first time to the genre of science fiction. Reviewing it, Lindsay Barrett wrote: "When an author has attained the status of an icon in his profession, based on the publication of works that have been declared iconic masterpieces from the earliest period of his career, it is unusual to find him engaging in experimentation in the latter stages of that career. This is the surprising trajectory that this short but profoundly memorable booklet by the late Elechi Amadi represents. Although the two narrative treatises contained in this work were described by the author as an excursion into the medium of science fiction it would really be more accurate to define them as philosophical allegories. Their contents contemplate the human condition and the limits of the potential for human achievement based on the concept of the supernatural rather than simply being exercises in the conceptualisation of events of an otherworldly nature, which popular science fiction often is. In the final analysis these works read like fables from the future that the author must have had immense enjoyment creating. Amadi’s love for literature and his prolific output in his early years overshadowed his scientific background especially after the Civil War when he settled down to work as an educationist and public administrator in Rivers State. It was in this period that he embarked on the experiments in new forms of writing of which this work is a slight but unforgettable example."
2009 жылғы ұрлау
2009 жылдың 5 қаңтарында Амади Алуу қаласындағы үйінен, Икверре ауданындағы белгісіз қарулы адамдар тарапынан ұрланды. Ол 6 қаңтар күні кешкісін, 23 сағат өткен соң босатылды.
On 5 January 2009 Amadi was kidnapped at his home in Aluu town, Ikwerre, by unknown gunmen. He was released on the evening of 6 January, 23 hours later.
Африка39
2014 жылы ол Тесс Онвуме мен Маргарет Басбимен бірге Africa39 төрешісі болды.
In 2014 he was a judge of Africa39, together with Tess Onwueme and Margaret Busby.
Өлім
2016 жылғы 29 маусымда Амади Порт-Харкорттағы Good Heart ауруханасында 82 жасында дүние салды. Нобель сыйлығының лауреаты Вул Сойинка Амадиді "сарбаз және ақын, жанқиярлықтың, адамдық ынтымақ пен әділеттіліктің тұтқыны" деп сипаттап, құрмет көрсетті.
On 29 June 2016, Amadi died at the Good Heart Hospital in Port Harcourt at the age of 82. Nobel laureate Wole Soyinka paid tribute to Amadi as "a soldier and poet, captive of conscience, human solidarity and justice."
Марапаттар
1992 – Риверс штатының күміс мерейтойлық еңбегі үшін марапатталуы. 2003 – Риверс мемлекеттік ғылым және технология университетінің құрметті докторлық дәрежесі, ғылым докторы (D. Sc.) білім беру саласында, honoris causa. 2003 – Федеративтік Республика орденінің мүшесі (MFR).
1992 – Rivers State Silver Jubilee Merit Award. 2003 – honorary doctorate, Doctor of Science (D. Sc.) in Education, honoris causa, awarded by Rivers State University of Science and Technology. 2003 – Member of the Order of the Federal Republic (MFR).
Мұра
Порт-Харкорт университетінің гуманитарлық факультеті оған арналған.
The Faculty of Humanity in University of Port Harcourt, is dedicated to him.