Кіріспе

Парсы империясының ежелгі аймағы

Ария (Ar(e)ía, آريا; латынша Aria, көне парсы тіліндегі 𐏃𐎼𐎡𐎺 Haraiva, авеста тілінде 𐬵𐬀𐬭𐬋𐬌𐬬𐬀‎ Harōiva) – қазіргі Батыс Ауғанстанның Герат қаласы төңіресінде орналасқан Ахеменидтік аймақ. Классикалық мәліметтерде Ария бірнеше рет Арияның бір бөлігі болған ежелгі Ариана аймағымен шатастырылған.

Тарих

Арияның парсы Ахеменид әкімшілік аймағы әртүрлі патшалық жазуларға енгізілген провинциялық тізімдерде еске алынады, мысалы, Дарий I-нің Бехистун жазуында (б.з.д. 520 ж.). Аймақ өкілдері рельефтерде бейнеленген, мысалы, Нақш-е Рустам және Персеполис патшалық Ахеменидтер қабірлерінде. Олар скифтік үлгідегі киім киеді (көкше мен шалбарды биік етіктерге тығып) және басына бұралған дөңгелек киіз орама жамылады. Ұлы Александр тұсында Ария, әрине, маңызды аймақ болған. Оны империяның шығысындағы үш негізгі парсы шенеунігінің бірі – Бактрия сатрапы Бесс және Арахозия сатрапы Барсаентеспен бірге сатрап Сатибарзан басқарған. 330 жылдың соңында Ұлы Александр Ария астанасы Артакоананы жаулап алды. Провинция Селевкид империясының құрамына кірді, бірақ оны бірнеше рет басқалар жаулап алып, б.з.д. 167 жылы Парфия империясының құрамына енді. Ария кейін II ғасырдың соңы мен III ғасырдың басында Кушан империясы тарапынан жаулап алынды, олар шамамен 230 жылы провинцияны Сасанид империясына жоғалтты, онда ол Харев деп аталды.