Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Байолус (βαΐουλος) термині Византия империясында императорлық ұлдардың тәрбиешісі немесе ұстазын атау үшін қолданылған. Белгілі болған иелерінің саны аз, бірақ осы лауазымның императорлық отбасымен тығыз байланысы және болашақ императорлармен қарым-қатынас құру мүмкіндігінің арқасында, көптеген байолустар өз заманының ең маңызды шенеуніктерінің қатарында болды.
The term baioulos (βαΐουλος) was used in the Byzantine Empire to refer to a preceptor or tutor of imperial princes. Only a handful of holders are known, but due to the office's close proximity to the imperial family, and the ties it created with future emperors, a number of baiouloi were among the most important officials of their time.
Шығуы мен тарихы
Термин латын тіліндегі baiulus ("алып жүруші") деген сөзден шыққан, ал 4 ғасырда "қамқор" немесе "ұстаз" мағынасын алды. Осылайша, 12 ғасырда теолог Теодор Балсамон бұл сөздің баион (βαΐον, пальма жапырағы) сөзінен туындағанын айтты, себебі ұстаздың міндеті жас сананың қалыптасуын бақылау болған. Бұл термин сирек қолданылды, тек Византия дәуірінде ғана; ол қазіргі грек тілінде кездеспейді. 13 ғасыр ғалымы Мануэль Мошопулос грек тіліндегі παιδαγωγός және παιδοτρίβης деген эквивалентті, жақсы орныққан терминдерді ұсынды. Бұл термин императорлық ұлдардың тәрбиешілеріне және ұстаздарына қатысты қолданылды, олардың өкілеттігі біршама кең болды. Виталиен Лоран жазғандай, оларға "тек қана оқыту мен тәрбиелеу ғана емес, сонымен қатар баланың дене және рухани жағынан еркекке айналуына көмектесетін барлық қажетті нәрсе жүктелген". Бұл лауазым иелерін императорлық отбасымен тығыз байланысқа әкелді, ал байолус пен оның шәкірті арасындағы байланыс маңызды саяси ықпалға алып келуі мүмкін. Кездейсоқ емес, белгілі бірнеше лауазым иесінің ішінде 5 ғасырдағы Антиох және 10 ғасырдағы Василий Лекапен өздерінің қарауындағы адамдардың жанындағы аса қуатты бас министрлер болды, ал қалғандары да маңызды саяси рөл атқарған сияқты. Әсіресе Василий Лекапенос мегас байолус (μέγας βαΐουλος, "үлкен ұстаз") дегенінен де жоғары атақ алды, ол кейін бірнеше кіші байолустармен бірге болған болуы мүмкін. Маңыздылығына қарамастан, бұл лауазым 14 ғасырға дейін императорлық лауазымдар мен рәсімдер туралы ерте және орта Византиялық нұсқаулықтарда мүлдем жоқ. Псевдо Кодинос, 14 ғасырдың ортасынан кейін жазғанда, мегас байолустың Византия иерархиясында қайда тұратынын білмеді, бірақ басқа да заманауи лауазымдар тізімі, мысалы, Hexabiblos-қа қосымша және Матфей Бластарестің өлеңмен жазылған тізімі, Андроник II Палеологтың немесе Андроник III Палеологтың тұсындағы қолданылуын көрсетеді, оны parakoimomenos tou koitonos-тан кейін және kouropalates-тен бұрын 18-ші орынға қойды. Эрнст Штайн байолусты tatas tes aules-пен алмастырды деп болжады, бірақ бұл пікірді Лоран қабылдамады.
The term derives from the Latin term baiulus ("bearer"), which by the 4th century came to mean "nurse" or "preceptor". Thus in the 12th century the theologian Theodore Balsamon claimed that it came from baïon (βαΐον, palm leaf) because the preceptor was charged with supervising the growth of young minds. The term was rarely used, and only in Byzantine times; it is not attested in Modern Greek. The 13th century scholar Manuel Moschopoulos offers the equivalent, well established Greek terms παιδαγωγός and παιδοτρίβης. The term was applied to the tutors and preceptors of imperial princes, who enjoyed a rather extensive authority. As Vitalien Laurent writes, he was not only "charged with instruction and education, but all that which is needed to assist the child to become, physically and intellectually, a man". The office brought its holders in close contact with the imperial family, and the bond created between a baioulos and his pupil could lead to significant political influence. It is not a coincidence that two of the handful of holders known, Antiochus in the 5th century and Basil Lekapenos in the 10th, rose to be all powerful chief ministers under their respective wards, while even the others appear to have played an important political role. Basil Lekapenos in particular received the even more elevated title of megas baioulos (μέγας βαΐουλος, "grand preceptor"), which may thereafter have existed alongside several junior baiouloi. Despite its importance, the office is entirely absent from early and middle Byzantine handbooks on imperial offices and ceremonies, until the 14th century. Pseudo Kodinos, writing after the middle of the 14th century, did not know where the megas baioulos was to be ranked in the Byzantine hierarchy, but other contemporary lists of offices, such as the appendix to the Hexabiblos and the verse list of Matthew Blastares, which reflected the usage under Andronikos II Palaiologos or during the reign of Andronikos III Palaiologos , place him in the 18th place, after the parakoimomenos tou koitonos and before the kouropalates. Ernst Stein proposed that the baioulos was replaced by the tatas tes aules, but this conjecture was rejected by Laurent.
Белгілі иеленушілердің тізімі
Атауы, қызмет мерзімі, жазбалары Реф Антиох 400-жылдардың басында Сасанидтердің парсы патшасы болашақ Теодосий II-ге ұстаз ретінде жіберді, ол Теодосийдің бас министрі болды. Бұл атақ 9-ғасыр тарихшылары берген анахроникалық атау болуы мүмкін. Стефан 580-590 жылдар Император Морис ұлы Теодосийдің мұғалімі. Атағы сириялық мәтіннің грек тіліндегі аудармасында қолданылады, сондықтан анахроникалық болуы мүмкін. Иоанн Пикридий шамамен 789–790 жылдары Константин VI-ға протоспатерий және байоул. Ол 789 жылы Афинаның император регенті Иренаның кезінде азапталды, шашы қырқылды және Сицилияға жер аударылды, бірақ Константин VI 790 жылы билікке келген кезде қайта шақырылды. Ол Константинополдағы Пикридий монастырының негізін қалаушымен бірдей болуы мүмкін. Григорий шамамен 873/75–885 жылдары primikerios және императорлық протоспатерий атағымен Оңтүстік Италияда стратег болды және сарацендерге қарсы күресті: 876 жылы ол Бариді басып алды, ал 877–879 жылдары Папа Иоанн VIII-нің сарацендерге қарсы көмек сұрап жазған төрт хатына жауап берді. Оның соңғы жазбасы 885 жылы Монте-Кассиноға қатысты құжатта кездеседі. Армян Мануэлі шамамен 842/43 жылдары Император Теофилдың қол астындағы көрнекті әскери қолбасшы, Теофилдың ұлы Михаил III-нің билігінің алғашқы жылдарындағы маңызды лауазымды тұлғалардың бірі болды, бірақ Теоктистпен билік үшін күресте жеңілді. Осы кезеңдегі мөрде "патрикий, императорлық протоспатерий, магистр және императордың багулосы" деген атақтар көрсетілген. Сергий 9-ғасырдың соңы / 10-ғасырдың басында "примикерий, императорлық протоспатерий және байоул" деген атақтары бар мөр арқылы ғана белгілі. Василий Лекапенос шамамен 944/47 жылдары Император Романос I Лекапеностың заңды емес ұлы, ол мегас байоуллос, кейін паракоимоменос болды және 947–985 жылдар аралығында император Константин VII (оның інісі), Никефор II Фокас, Иоанн I Цимискес және Василий II (оның шөбересі) кезінде императорлық үкіметте де-факто бас министр ретінде билік етті. Лео де Маральда шамамен 1019 жылы Тройяның 1019 жылы Василий Бойоннға жіберген елшілерінің бірі ретінде Люпус Протоспатарийден белгілі. Байул атағының кейінірек қосылған немесе қате жазылған екені, немесе ол Византия сарайындағы лауазымға қатысты ма, әлі белгісіз. "Маральда", әлдебір оның әкесінің аты болуы мүмкін. Аноним шамамен 1230-шы жылдардағы Император Теодор II Ласкаристің анонимді ұстазы.
Name Tenure Notes Refs Antiochus early 400s Sent by the Sassanid Persian king as tutor to the future Theodosius II , he became a powerful chief minister under Theodosius. The title is most likely anachronistic, given to him by 9th century historians. Stephen 580s/590s Tutor to Theodosius, the son of Emperor Maurice The title is used in a Greek translation of a Syriac text, and may hence be anachronistic as well. John Pikridios c. 789–790 Protospatharios and baioulos to Constantine VI He was tortured, tonsured, and exiled to Sicily under the regime of Empress regent Irene of Athens in 789, but when Constantine VI came to power in 790 he was recalled. He is likely to be identified with the founder of the monastery ta Pikridiou in Constantinople. Gregory c. 873/75–885 Titled primikerios and imperial protospatharios, he was strategos in southern Italy and fought against the Saracens: in 876 he captured Bari, and in 877–879 he was the addressee of four letters by Pope John VIII, asking for his aid against the Saracens. He is last attested in a deed concerning Monte Cassino in 885. Manuel the Armenian c. 842/43 A distinguished military commander under Emperor Theophilos , he was one of the most important officials under the early years of Theophilos' son Michael III , until he lost out in a power struggle with Theoktistos. A seal of this time records the titles of "patrikios, imperial protospatharios, magistros, and bagoulos of the emperor". Sergios late 9th / early 10th century Known only through a seal giving his titles as "primikerios, imperial protospatharios and baioulos". Basil Lekapenos c. 944/47 A bastard son of Emperor Romanos I Lekapenos , he became megas baioulos and later parakoimomenos, and dominated the imperial government as de facto chief minister for most of the period 947–985, under emperors Constantine VII (his brother in law), Nikephoros II Phokas, John I Tzimiskes, and Basil II (his great nephew). Leo de Maralda c. 1019 Known only from Lupus Protospatharius as one of the envoys sent by Troia to Basil Boioannes in 1019. It is unclear whether the title baiulus is authentic rather than a later interpolation or mistranscription, or whether it refers to the Byzantine aulic position at all. "Maralda" is probably his father's name. Anonymous c. 1230s Anonymous tutor of Emperor Theodore II Laskaris .