Кіріспе

Байолус (βαΐουλος) термині Византия империясында императорлық ұлдардың тәрбиешісі немесе ұстазын атау үшін қолданылған. Белгілі болған иелерінің саны аз, бірақ осы лауазымның императорлық отбасымен тығыз байланысы және болашақ императорлармен қарым-қатынас құру мүмкіндігінің арқасында, көптеген байолустар өз заманының ең маңызды шенеуніктерінің қатарында болды.

Шығуы мен тарихы

Термин латын тіліндегі baiulus ("алып жүруші") деген сөзден шыққан, ал 4 ғасырда "қамқор" немесе "ұстаз" мағынасын алды. Осылайша, 12 ғасырда теолог Теодор Балсамон бұл сөздің баион (βαΐον, пальма жапырағы) сөзінен туындағанын айтты, себебі ұстаздың міндеті жас сананың қалыптасуын бақылау болған. Бұл термин сирек қолданылды, тек Византия дәуірінде ғана; ол қазіргі грек тілінде кездеспейді. 13 ғасыр ғалымы Мануэль Мошопулос грек тіліндегі παιδαγωγός және παιδοτρίβης деген эквивалентті, жақсы орныққан терминдерді ұсынды. Бұл термин императорлық ұлдардың тәрбиешілеріне және ұстаздарына қатысты қолданылды, олардың өкілеттігі біршама кең болды. Виталиен Лоран жазғандай, оларға "тек қана оқыту мен тәрбиелеу ғана емес, сонымен қатар баланың дене және рухани жағынан еркекке айналуына көмектесетін барлық қажетті нәрсе жүктелген". Бұл лауазым иелерін императорлық отбасымен тығыз байланысқа әкелді, ал байолус пен оның шәкірті арасындағы байланыс маңызды саяси ықпалға алып келуі мүмкін. Кездейсоқ емес, белгілі бірнеше лауазым иесінің ішінде 5 ғасырдағы Антиох және 10 ғасырдағы Василий Лекапен өздерінің қарауындағы адамдардың жанындағы аса қуатты бас министрлер болды, ал қалғандары да маңызды саяси рөл атқарған сияқты. Әсіресе Василий Лекапенос мегас байолус (μέγας βαΐουλος, "үлкен ұстаз") дегенінен де жоғары атақ алды, ол кейін бірнеше кіші байолустармен бірге болған болуы мүмкін. Маңыздылығына қарамастан, бұл лауазым 14 ғасырға дейін императорлық лауазымдар мен рәсімдер туралы ерте және орта Византиялық нұсқаулықтарда мүлдем жоқ. Псевдо Кодинос, 14 ғасырдың ортасынан кейін жазғанда, мегас байолустың Византия иерархиясында қайда тұратынын білмеді, бірақ басқа да заманауи лауазымдар тізімі, мысалы, Hexabiblos-қа қосымша және Матфей Бластарестің өлеңмен жазылған тізімі, Андроник II Палеологтың немесе Андроник III Палеологтың тұсындағы қолданылуын көрсетеді, оны parakoimomenos tou koitonos-тан кейін және kouropalates-тен бұрын 18-ші орынға қойды. Эрнст Штайн байолусты tatas tes aules-пен алмастырды деп болжады, бірақ бұл пікірді Лоран қабылдамады.

Белгілі иеленушілердің тізімі

Атауы, қызмет мерзімі, жазбалары Реф Антиох 400-жылдардың басында Сасанидтердің парсы патшасы болашақ Теодосий II-ге ұстаз ретінде жіберді, ол Теодосийдің бас министрі болды. Бұл атақ 9-ғасыр тарихшылары берген анахроникалық атау болуы мүмкін. Стефан 580-590 жылдар Император Морис ұлы Теодосийдің мұғалімі. Атағы сириялық мәтіннің грек тіліндегі аудармасында қолданылады, сондықтан анахроникалық болуы мүмкін. Иоанн Пикридий шамамен 789–790 жылдары Константин VI-ға протоспатерий және байоул. Ол 789 жылы Афинаның император регенті Иренаның кезінде азапталды, шашы қырқылды және Сицилияға жер аударылды, бірақ Константин VI 790 жылы билікке келген кезде қайта шақырылды. Ол Константинополдағы Пикридий монастырының негізін қалаушымен бірдей болуы мүмкін. Григорий шамамен 873/75–885 жылдары primikerios және императорлық протоспатерий атағымен Оңтүстік Италияда стратег болды және сарацендерге қарсы күресті: 876 жылы ол Бариді басып алды, ал 877–879 жылдары Папа Иоанн VIII-нің сарацендерге қарсы көмек сұрап жазған төрт хатына жауап берді. Оның соңғы жазбасы 885 жылы Монте-Кассиноға қатысты құжатта кездеседі. Армян Мануэлі шамамен 842/43 жылдары Император Теофилдың қол астындағы көрнекті әскери қолбасшы, Теофилдың ұлы Михаил III-нің билігінің алғашқы жылдарындағы маңызды лауазымды тұлғалардың бірі болды, бірақ Теоктистпен билік үшін күресте жеңілді. Осы кезеңдегі мөрде "патрикий, императорлық протоспатерий, магистр және императордың багулосы" деген атақтар көрсетілген. Сергий 9-ғасырдың соңы / 10-ғасырдың басында "примикерий, императорлық протоспатерий және байоул" деген атақтары бар мөр арқылы ғана белгілі. Василий Лекапенос шамамен 944/47 жылдары Император Романос I Лекапеностың заңды емес ұлы, ол мегас байоуллос, кейін паракоимоменос болды және 947–985 жылдар аралығында император Константин VII (оның інісі), Никефор II Фокас, Иоанн I Цимискес және Василий II (оның шөбересі) кезінде императорлық үкіметте де-факто бас министр ретінде билік етті. Лео де Маральда шамамен 1019 жылы Тройяның 1019 жылы Василий Бойоннға жіберген елшілерінің бірі ретінде Люпус Протоспатарийден белгілі. Байул атағының кейінірек қосылған немесе қате жазылған екені, немесе ол Византия сарайындағы лауазымға қатысты ма, әлі белгісіз. "Маральда", әлдебір оның әкесінің аты болуы мүмкін. Аноним шамамен 1230-шы жылдардағы Император Теодор II Ласкаристің анонимді ұстазы.