Кіріспе

Неміс композиторы, органист және клавесинші (1728 – 1788)

Иоганн Готфрид Мютель (17 қаңтар 1728 – 14 шілде 1788) – неміс композиторы және танымал клавишалы аспаптар виртуозы. С. П. Е. Бахпен бірге ол «Қайғы мен құштарлық» (Sturm und Drang) композициялық стилін ұсынды. Соғылған мәліметтерге сәйкес, ол «Duetto für 2 Clavier, 2 Flügel, oder 2 Fortepiano» (1771) атты туындысында фортепиано терминін алғаш рет қолданған, бұл сол кездегі аспаптың танымалдылығының өсуін көрсетеді.

Өмірбаян

Ол Ловенбург герцогтігіндегі Мёльн қаласында туды, тоғыз баланың бесіншісі болып. Әкесі Кристиан Каспар, органшы және Георг Филипп Телеманның досы еді. Ол музыканы әкесінен, кейін Любекте Иоганн Пол Кунзеннен оқыды. 19 жасқа келгенде, Шверин қаласында Мекленбург герцогы Кристиан Людвиг II-нің сарай органшысы және клавесині болды. 1750 жылы Лейпцигте Бахтың шәкірті болуға рұқсат алды. Бахтың соңғы шәкірті болды, ұстазының қазасына үш ай қалғанда оқуын бастады. Осы уақытта ол соқыр композитордың соңғы шығармаларын, соның ішінде «Оргельбюхлейн» атты еңбектің бір бөлігін нотаға түсірді. Бахтың өмірбаянын жазған Филипп Спиттаның айтуынша, ол Бахтың өлім төсегінде болды және оның міндеттерін тоғыз апта бойы атқарды. Кейін Мютель Бахпен бірге тұрып, оқыған Иоганн Кристоф Альтниккольден сабақ алды. Содан кейін ол көп саяхат етіп, басқа композиторлармен танысты, олардың ең танымалсы – К. П. Э. Бах (сол кезде Пруссияның Потсдам қаласындағы Фридрих II сарайында тұрған), олар өмір бойы достық қарым-қатынаста болды және хат алмасты. 1751 жылы Мютель герцог сарайына оралды, онда тағы екі жыл қызмет етті, соңында оның орнын кіші інісі басты. Екі жылдан кейін ол Ригаға (қазіргі Латвия, сол кезде Ресей империясының бір бөлігі) көшті, онда оның бір бауыры тұрып жатқан еді. Ол 1756 жылы осы жерде өзінің алғашқы шығармаларын жариялады, көптеген шығармалары өмірі бойы қолжазба күйінде қалды. Бастапқыда ол жеке оркестрде дирижер болып жұмыс істеді, кейіннен 1767 жылдан 1788 жылға дейін қызмет еткен Санкт-Петер шіркеуінің органшысы болып тағайындалды, ол жақын жердегі Биенхоф қаласында қайтыс болды.

Ықпал

Рига Еуропаның белгілі музыкалық орталықтарынан шалқары орналасқан еді; бірақ осы кемшілікке қарамастан, және оның көптеген шығармалары басылмай кеткеніне қарамастан, ол виртуоздығы үшін бірнеше білгір сарапшылардың мақтауына ие болды. Ағылшын музыка тарихшысы Чарльз Берни өзінің еңбектерінде оны бірнеше рет атап, жоғары бағалаған. Неміс христиан Фридрих Даниэль Шубарт оның клавесиндегі шеберлігі туралы: «Оны тыңдаған білгіштер оның таудай кедергілерді қандай жылдамдықпен, дәлдікпен және жеңілдікпен еңсергенін толыққанды мақтай алмайды» деп жазды. Ол клавишатурада шебер импровизатор болған деп есептеледі. Оның көбінесе клавикорд ойнауды ұнатқаны белгілі.

Композициялар

Тіпті қазірдің өзінде Мютель жазған кейбір шығармалары заманауи басылымдарда әлі де жарық көрмеген. Оның өмірінде органға арналған ешбір шығармасы жарияланбаған, тіпті клавиатуралық емес аспаптарға да арналғандары жарияланбаған.

Қызықты деректер

Мютель Джеффри Эвгенидестің "Ертегі музыкасы" деген әңгімесінде жиі талқыланады.