«Мук Ва оқиғасы» немесе «Спартандықтарға хабарла» фильмі

Кіріспе

«Спартанға хабарлаңыз» — Тед Посттың режиссерлік жұмысы және Бёрт Ланкастердің басты рөлде ойнаған 1978 жылғы американдық соғыс фильмі. Фильм Дэниел Фордтың 1967 жылғы «Мук Вадағы оқиға» романы негізінде түсірілген. Бұл фильм 1964 жылы Вьетнам соғысының басындағы АҚШ армиясының әскери кеңесшілері туралы, Форд Вьетнамда The Nation газетінің тілшісі болып жұмыс істеген кездегі оқиғаларға негізделген.

Сюжет

1964 жылы екінші дүниежүзілік соғыс пен Корей соғысының қатысқан, тәжірибелі, бірақ шаршаған майор Аса Баркерге Оңтүстік Вьетнамдағы үш ауылға қарастыратын, жақсы жабдықталмаған АҚШ армиясының кеңесшілік бекетіне басшылық ету тапсырылады. Оған Дананг пен Пномпень тас жолындағы Мук Ва атты қараусыз қалған елді мекенді қайта басып алу бұйырылады. Он жыл бұрын Бірінші Индокитай соғысы кезінде осы жерде француз әскерлерінің қырғыны болған еді. Баркер мен оның басшы офицері, мансапқа ұмтылған капитан Оливетти, міндетті орындау үшін төрт жаңа сарбазды шақырады. Екінші лейтенант Хамильтон Вьетнамға ерікті келудің өсу мүмкіндігі екенін үміттенеді. Командалық сержант-майоры Олеозевский Баркермен Кореяда бірге қызмет еткен, және Вьетнамда үш рет болған (оның соңғы міндеттемесінде бұрынғы бөлімшесі қырғынға ұшыраған). Капрал Авраам Линкольн – жауынгерлік фельдшер және есірткіге тәуелді. Төртінші сарбаз Баркерді таң қалдырады. Мерзімі біткен капрал Корси – жарылыс сарапшысы, Вьетнамда қызмет ету үшін мерзімесін алты айға ұзартқан. Майор Баркер жаңа сарбаздарды және байланыс маманы, капрал Аклиді, француз және вьетнам тілдерін білетін, аудармашы/тергеуші Нгуен "Каубой" есімді сарбазбен бірге Мук Ва гарнизонына жібереді. Хмонг жалдамалы сарбаздарының қатал тобы және түрлі қару-жарақпен жабдықталған 20-ға жуық Оңтүстік Вьетнам Халық күштерінің азаматтық "әскерлері" де солармен бірге кетеді. Топ Мук Ваға бара жатқан жолда тұзақ қойылған кедергіге тап болады, содан кейін жалғыз Вьетконг сарбазын ұстайды. Ол ақпарат беруден бас тартқандықтан, Каубой оны өлімге жібереді. Елді мекенге келгеннен кейін лейтенант Хамильтон Олеозевскийдің қорғаныс кеңесін тыңдайды, соның арқасында бөлім тікұшақпен жабдықталады. Корси 302 француз сарбазының Вьетминдермен шайқасқаннан кейін жерленген зиратты табады. Ол кіреберістегі француз жазуын: "Барып, спартандықтарға айт, бейтаныс жолаушы, біз мұнда олардың заңдарына бағынып жатырмыз" деп аударады, бұл Термопила шайқасына сілтеме жасайды. Корси аймақты барлап жүрген бір көзі жоқ Вьетконг сарбазын көреді. Корси патрульді жетектеп, кішкентай өзенде балық аулап жүрген вьетнамдық әйелдер мен балаларды табады, бірақ барлау мәліметтері бойынша бұл аймақта азаматтық тұрғындар тұрмайды екен. Ол тіл білмесе де, олардың кейбіреулерімен дос болады. Кешкісін Вьетконг Мук Ваға шабуыл жасайды, Линкольн жараланады. Корси Вьетконгтың минометшілер тобын өлтірген шабуылға қатысады, соның ішінде ол ертерек сөйлескен әйелдердің бірі де бар еді. Ертесі күні Баркер Сайгонға полковник Минмен, аймақтың әскери басшысымен кездесу үшін барады, және Мук Ваға кем дегенде 300 Оңтүстік Вьетнам армиясы сарбазын жіберуді сұрайды. Мин Сайгондағы әскерлерді төңкерістің алдын алу үшін қажет екенін мәлімдейді, бірақ 1500 артиллериялық снарядқа алмастырып күшейтуді ұсынады. Кешкісін Мук Ваға тағы да шабуыл жасалады. Олеозевскийдің ескертулерін елемегеннен кейін, лейтенант Хамильтон жауынгерлік патрульдің артында қалған ауыр жарақат алған сарбазды құтқаруға тырысып, қаза табады. Бір күні қайғыға батқан Олеозевский өз-өзіне қол жұмсайды. Өлім туралы хабардар болған Баркер, тәжірибелі басшының жоқтығынан кейін әскерін кері қайтаруды қалайды, бірақ генерал Харниц бұл өтінішті қабылдамайды, және Баркерді Оливеттиді Мук Ваға жіберуге мәжбүр етеді. Сол түні бекетке жақсы қаруланған Вьетконгтың үлкен күші қайтадан шабуыл жасайды, бұл жоғары басшылық болжаған бірнеше ондаған емес. АҚШ тікұшақтары форпосты басып алудан құтқару үшін уақытында келіп жетеді. Ертесі күні Харниц Баркерге барлық американдық әскерлерді Мук Вадан шығаруға бұйрық береді, оны қазір 507-ші Вьетконг батальонының 1000 сарбазы қоршап алған деп санайды. Алайда, барлық Оңтүстік Вьетнам сарбаздары мен жарақат алғандарды қалдыру керек. Баркер өз еркімен қалуға және осы әскерлерді эвакуациялауға көмектесуге келіседі. Каубой Корси базалық лагерьге әкелген бірнеше вьетнамдық азаматтарды қару ұрлап, қашып кетуге тырысқандары үшін өлтіреді. Бірақ Корсимен дос болуға тырысқан жасөспірім қыз қашып кетеді және Вьетконгқа американдықтардың эвакуация жоспарлары туралы хабарлайды. Түн түскенде Баркер мен Корси достық артиллерияның оғының қамқорлығымен Мук Вадан шегінуді бастайды. Бірақ топқа тұзақ қойылады, және күтіп тұрған Вьетконг Баркерді өлтіреді, оларды сол жасөспірім қыз жетектеп келеді. Жарақат алған Корсиді қарт милиционер бұталарда жасырады. Ертесі күні Корси жалғыз аман қалған. Ол Баркер мен Оңтүстік Вьетнам милициясының сарбаздарының киімдері мен қаруларынан айырылғанын көреді. Бас ауруынан сарсаң Корси француз зиратына келіп, бұрын көрген бір көзі жоқ Вьетконг сарбазымен кездеседі. Ауыр жарақат алған Вьетконг сарбазы Корсиге қарап, мылтығын көтереді, бірақ шаршап, оны тастап жібереді. Корси зираттан шығып, Мук Ва қираған жерінен алысқа кеткен топырақ жолға шығады.

In 1964, infantry Major Asa Barker, a seasoned but weary veteran of World War II and Korean War, is given command of a poorly manned US Army advisor outpost overlooking three villages in South Vietnam. He is ordered to reoccupy a nearby deserted hamlet named Muc Wa on the Da Nang to Phnom Penh highway which a decade before had been the scene of a massacre of French soldiers during the First Indochina War. Barker and his executive officer, the career oriented Captain Olivetti, order four replacements to accomplish the mission. Second Lieutenant Hamilton hopes that volunteering for Vietnam is an opportunity for promotion. Burnt out Command Sergeant Major Oleozewski served with Barker in Korea, and has already done three tours in Vietnam (his last assignment saw his previous unit massacred). Corporal Abraham Lincoln is a combat medic and a drug addict. The fourth man mystifies Barker. Draftee Corporal Courcey is a demolitions expert who extended his enlistment by six months to serve in Vietnam. Maj. Barker sends the new men plus Corporal Ackley, a communications expert, to garrison Muc Wa with a half French, half Vietnamese interpreter/interrogation specialist named Nguyen "Cowboy". A hardcore squad of Hmong mercenaries and a motley mob of about 20 South Vietnamese Popular Force civilian "troops", equipped with various firearms. After the group encounter a booby trapped roadblock on the way to Muc Wa, they capture a lone Viet Cong soldier who is beheaded by Cowboy when the man refuses to divulge information. On arrival at the hamlet, Lt. Hamilton follows Oleozewski's defensive advice so the unit can be resupplied by helicopter. Courcey discovers the graveyard where 302 French soldiers were buried after being massacred by the Viet Minh. He translates a French inscription at the entrance as "Go, tell the Spartans, stranger passing by. That here, obedient to their laws, we lie" which references the Battle of Thermopylae. Courcey spots a one eyed VC soldier scouting the area. Courcey leads a patrol that finds Vietnamese women and children fishing along a small creek despite intelligence saying no civilians live in the area. Courcey befriends some of them despite the language barrier. That evening, the VC attack Muc Wa and Lincoln is wounded. Courcey leads an ambush patrol that kills a VC mortar crew, which included one of the women he spoke to earlier. The next morning, Barker travels to Saigon to meet Colonel Minh, the region's military leader, to request he send at least 300 ARVN troops to Muc Wa. Minh refuses, claiming he needs the troops in Saigon to prevent a potential coup, but he offers the reinforcements in exchange for 1,500 artillery shells. That evening, Muc Wa is attacked again. After ignoring Oleonozski's warnings, Lt. Hamilton is killed trying to rescue a badly wounded man who was left behind by a combat patrol. An anguished Oleonozski commits suicide the next day. When informed of the deaths, Barker wants to pull his troops out now that they lack an experienced leader, but this request is denied by General Harnitz forcing Barker to send Olivetti to Muc Wa. That night, the outpost is attacked again by a large force of well armed Viet Cong, not the few dozen predicted by high command. US helicopter gunships arrive just in time to save the outpost from being overrun. The next morning, Harnitz finally orders Barker to withdraw all American troops from Muc Wa, which is now believed to be besieged by the 1,000 strong 507th Viet Cong battalion. However, all the South Vietnamese and the walking wounded are to be left. Barker volunteers to stay and help evacuate these troops. Cowboy kills some Vietnamese civilians that Courcey brought into the base camp after they stole weapons and tried to escape. But a teenage girl, who Courcey tried to befriend, escapes and informs the VC of the Americans' evacuation plans. As night falls, Barker and Courcey begin the retreat from Muc Wa under the cover of friendly artillery fire. However, the group is ambushed and Barker is killed by the waiting VC, who are led by the same teenage girl. A wounded Courcey is hidden in bushes by an elderly militiaman. The next morning, Courcey is the only survivor. He finds that Barker and the South Vietnamese militia soldiers have been stripped of their uniforms and weapons. A dazed Courcey staggers into the French graveyard where he encounters the one eyed VC scout whom he had seen earlier. The badly wounded VC raises his rifle at Courcey before dropping it out of exhaustion. Courcey wanders out of the graveyard onto the dirt road leading away from the ruins of Muc Wa.

Даму

Режиссер Тед Пост Avco Embassy Pictures-ті фильмді шектеулі бюджетпен өндіруге көндірді. Ол сценарийді 65 жастағы, тізе жарақатынан жазылып жатқан Бёрт Ланкастердің досына жіберді (оның кейіпкері фильм бойы ақсап жүреді). Сценарийді тамаша деп бағалаған Ланкастер оны ойнауға келісті, ал 31 күндік түсірілім бюджеті жетіспеген кезде, оны аяқтау үшін 150 000 доллар төледі. Жас актерлердің қатарында Марк Сингер – жаяу әскер капитаны Ал Оливетти, жаяу әскерлік белгіні алуға ұмтылатын мансапты офицер, және Крейг Уассон – идеалистік, жоғары білімді, нағыз соғыстың қандай екенін көруді қалайтын капрал Курси болды.

Жазу

Бұл оқиға 1964 жылы Вьетнамның орталық таулы аймағындағы Тан Хоадағы арнайы күштердің нәтижесіз операциясынан шабыт алды. Бұл мақсат – тек бір дала, тасталған әуежай және үш немесе төрт француз қабір тасы бар тасталған елді мекен болып шықты. Осы қабірлер фильмнің атауын Симонидтің б.з.д. 480 жылы Термопиль шайқасында парсыларға қарсы қаза тапқан 300 сарбазға арналған епитафиясынан алған: «Спарталықтарға, өтіп бара жатқан жатжұрттықтарға, біз осында, олардың заңдарына бағынып жатырмыз». Фильмнің атауы осылайша оқиғаның дамуына алдын ала хабар береді, өйткені фильмдегі сарбаздар – Термопильдегі спартандықтар сияқты – өлімге жіберіледі. Венделл Мейстің сценарийі бірнеше жыл бойы Роберт Митчем, Уильям Холден және Пол Ньюман сияқты әртүрлі белгілі актерлерге майор Аса Баркер рөлін ұсынды. Фордтың түпнұсқа романындағы АҚШ Армиясының арнайы күштерінің элитасы, оларды «АҚШ Армиясының шабуылшылары» деп атағаннан өзгеше, Мейстің сценарийіндегі әскери кеңесшілер тобы бейімделушілер жиынтығынан тұрды. Романдағы әйел журналист кейіпкері сценарийден алынып тасталды. 1977 жылы продюсерлер АҚШ Армиясынан көмек сұрады, олар сценарий мен кейіпкерлерге түзетулер енгізілген жағдайда ғана көмек көрсете алатындарын жауап ретінде білдірді. Армияның жауабында 1964 жылы Вьетнамдағы олардың кеңесшілері «өз жұмысына таңдалып алынған және өте тәжірибелі дерлік ерекше тұлғалар болды, ал еңбек етпейтіндердің жиынтығын көрсету сол кезеңдегі Вьетнамдағы Армия үшін мүлдем шынайы емес».

Түсірілім

Фильм Валенсия, Калифорнияда түсірілді.

Шығару

Go Tell the Spartans Америка Құрама Штаттарында 1978 жылдың 14 маусымында жарық көрді. Филиппинде фильмді Transamerica компаниясы 1978 жылдың 14 қарашасында шығарды. Ол 1987 жылдың 7 қыркүйегінде қайта шығарылды және 1992 жылдың 13 мамырында VHS кассетасында жарық көрді. 2005 жылдың 30 тамызында HBO Home Video (Warner Home Video арқылы) DVD форматында, ал 2016 жылдың маусым айында Scorpion Releasing компаниясының шектеулі салымдағы Blu-ray нұсқасы ретінде шығарылды.

Қабылдау

Фильм АҚШ-та шектеулі көрсетілсе де, сыншылар, әсіресе Вьетнам соғысына қарсы болғандар, оны жоғары бағалады: "Нақты, жылдам қимылдармен", - деп жазды Артур Шлезингер кіші "Saturday Review" журналында, "ол Вьетнамдағы американдықтардың қатысуының мәнсіздігін, осы мәнсіздік тудырған жемқорлықты, сондай-ақ маңызды емес соғыстың кездейсоқтығын, қатыгездігін және ысырапшылдығын көрсетеді". "The New Republic" журналының Стенли Кауффман 1978 жылғы маусымда: "Бұл мен көрген Вьетнам соғысы туралы ең жақсы фильм, тек екі деректі фильмті есептемегенде", - деп жазды. Роджер Грумс "Cincinnati Enquirer" газетінде оны "қиын жағдайдағы адамдар туралы жасалған ең асыл фильмдердің бірі" деп бағалады. "Rotten Tomatoes" сайтында фильм 6 рецензияға негізделген 67% рейтингке ие. Уақыт өте келе, бұрын назардан тыс қалған фильм соғысқа қарсы классикаға айналды. Оның қайта жандануының бірінде ол былай деп сипатталды:

Жақтастары көп – және оған лайық – "Go Tell the Spartans" фильмі Вьетнамдағы біздің нәтижесіз қатысуымызды қатал және шыншыл реализммен көрсетті; "Coming Home" (United Artists) және "The Deer Hunter" (EMI Films, Universal Pictures тарапынан шығарылған) фильмдерімен бір жылда шыққан бұл фильм сыншылардың жоғары бағасын алды, бірақ көрермендер жекелеген оқиғаларды, сезімталдық пен романтикалық мелодраманы артық жақсы көрді. Физикалық және эмоционалдық жарақаты бар соғыс ардагерлеріне соғыстың әсерін қарастырудың орнына, бұл батыл фильм соғыстың негізгі, тактикалық ақымақтығын америкалық офицердің (Берт Ланкастер) көзімен көрсетті. Ол жағдайды жақсы түсінгенімен, жоғарыдан келген ақымақ, өзін-өзі жоятын бұйрықтарды орындауға мәжбүр болды. Бұл Ланкастердің ең жақсы рөлдерінің бірі: ашулы, әскери машинасының тірегі, бұл жақсы адам алдағы қанды қырғынды болжайды.

Марапаттар мен ұсыныстар

1979 жылы Венделл Мейстің сценарийі Америка жазушылар гильдиясының "Экраннан бейімделген ең жақсы драма" сыйлығына ие болды.