Швециядағы аяқталмаған канал жобасы: «Ағылшын каналы» тарихы
English Canal
Швециядағы Англия арнасы – Кируна мен Лулеа арасында темір кенін тасымалдау жобасы. Кен өндірісі, көлік қиындықтары, теміржол мен арна құрылысы тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ағылшын каналы (Engelska kanalen) – жоспарланған және ішінара аяқталған канал жобасы, Швецияның Кируна және Галливар маңындағы темір кен орындарын Люлеа және Ботния шығанағымен байланыстыру мақсатында салынған. Кен орындары б.з. 1650 жылдары ашылған, бірақ олардың Солтүстік Швецияның сирек қоныстанған аймақтарында, Атлант мұхитының жағалауынан және Ботния шығанағының жағалауынан шалқары орналасқандықтан, кенді соңғы пунктіне жеткізуге болатын кез келген портына тасымалдау өте қиын болды. Ғасырлар бойы кенді тиімді тасымалдауға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Бірақ теміржолдың енгізілуімен жаңа мүмкіндіктер пайда болды. Бұрынғы жоспарларға жылқымен тартқызылатын пойыз және тұрақты жолдар кірген, бірақ соңында жаңа теміржол технологиясын ежелгі қайықпен тасымалдаумен үйлестіруге шешім қабылданды. Темір кен орындарынан Сторбакендегі Стора Луле және Лилла Луле өзендерінің қосылған жеріне дейін теміржол салу жоспарланды. Тасымалдаудың қалған бөлігін Сторбакеннен Люлеаға дейін Луле өзенінің қалған бөлігін каналға айналдыру арқылы жүзеге асыруға болады. Бұл Эдефорс және Хеденфорсарнаның тасымалға кедерілің беруін болдырмай, кенді Ботния шығанағына дейін қайықпен тасымалдауға мүмкіндік береді. Канал құрылысы туралы шешім 1863 жылы қабылданды және жобаны жүзеге асыру үшін Лондонға орналасқан Gellivare Company Limited компаниясымен келісім шарт жасалды. Компания ағылшын қаржыгерлерінің қолдауына ие болды және швед мемлекетінен де инвестиция алды. Қазба жұмыстары 1864 жылдың 14 қазанында басталды, ал 1865 жылға қарай жобада кемінде 1486 адам жұмыс істеді. Бірақ ағылшын компаниясы көп ұзамай экономикалық дағдарысқа тап болды, бұл 1866 және 1867 жылдары құрылыстың тоқтауына әкелді, содан кейін компания 1867 жылдың Жаңа жыл қарсаңында банкротқа ұшырады, бұл жобаның аяқталуын білдірді. 1884-1888 жылдары Галливар мен Люлеа арасындағы теміржол салынды, ол Темір кен желісі деп аталды. Канал жобасының қалдықтарын Норрботтен және швед Лапландиясының бірнеше жерлерінде, мысалы Боденде әлі де көруге болады. Бұл қалдықтар кейде Engelska graven деп аталады, бұл швед сөзі grav-тің ойын есебінен туындаған атау, ол «қопа» / «арна» және «қоршау» / «безі» деген мағыналарды білдіреді.
The English Canal (Engelska kanalen) was a planned and partially completed canal project that would connect the Swedish iron ore fields around Kiruna and Gällivare with Luleå and the Gulf of Bothnia. The ore fields were discovered as early as in the 1650s, but due to their remote location in the sparsely populated areas in northern Sweden, far from both the Atlantic coast and the coast of the Bothnian Gulf, it was very hard to transport the ore to any port from where it could be shipped to its ultimate destination. All attempts during the centuries to efficiently transport the ore failed. But with the introduction of the railway, new possibilities arose. Some earlier plans included horse drawn trains and regular roads, but in the end it was decided to combine the new railway technology with the ancient boat transport. A railway line was planned for the stretch from the iron ore fields to the place where Stora Lule River and Lilla Lule River joined at Storbacken. The remaining length of the transport could be made possible by canalising the rest of Lule River from Storbacken down to Luleå. This would bypass the rapids of Edefors and Hedenforsarna which would allow the ore to be transported by boat all the way to the Gulf of Bothnia. The decision to construct the canal was taken 1863, and the Gellivare Company Limited based in London was contracted for the project. They were backed by English financiers and also received investments from the Swedish state. The excavation was started 14 October 1864 and by 1865 no less than 1,486 men were working on the project. But the English company soon experienced an economic crisis, which led to the stagnation of the construction in 1866 and 1867, until the company went bankrupt on New Year's Eve 1867 which marked the end of the project. In 1884 1888 a railway was built all the way between Gällivare and Luleå, the Iron Ore Line. Remains of the canal project can still be seen on several places in Norrbotten and Swedish Lapland, for example in Boden. These remains are sometimes called Engelska graven, which is a play on the Swedish word grav which can mean both "ditch"/"trench" and "grave/"tomb".