Нацистік оккупацияға қарсы латыш халқының қарсыласу қозғалысы
Latvian anti-Nazi resistance movement 1941–1945
Латвияда нацистік оккупацияға қарсы латыштардың қарсылығы. Тәуелсіздік үшін күрес, еврейлердің қарсылығы, партизан қозғалысы туралы маңызды мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
латыштардың көпшілігі Латвияның нацистік Германия тарапынан оккупациялануына қарсылық көрсетті. Тәуелсіз Латвия 1940 жылдың маусымында Кеңес Одағы, ал 1941 жылдың шілдесінде нацистік Германия тарапынан оккупацияланды, нәтижесінде Латвия генерал-округі құрылды. Латвиялық қарсылық қозғалысы Латвия Орталық Кеңесіне бағынған тәуелсіздік жақтастары мен Мәскеудегі Партизан қозғалысының Орталық штабына бағынған кеңес жақтастары арасында бөлінді. Даугавпилс Холокост кезінде еврейлердің қарсыласуының ошағы болды. Көптеген латыш азаматтары неміс оккупациялық режимінің этникалық саясатына қарсы қарсылық қозғалысына белсенді қатысты. Кейіннен 134 латышқа "Ұлттардың Адалдары" атағы берілді, олардың ішінде 50-ден астам еврейді құтқару үшін өмірін қауіпке тіккен Жанис Липке де бар.
none
Many Latvians resisted the occupation of Latvia by Nazi Germany. Independent Latvia had been occupied by the Soviet Union in June 1940, then by Nazi Germany in July 1941, forming Generalbezirk Lettland. The Latvian resistance movement was divided between the pro independence units under the Latvian Central Council and the pro Soviet units under the Central Staff of the Partisan Movement in Moscow. Daugavpils was the scene of fierce Jewish resistance during the Holocaust. Many local Latvians were actively involved in the resistance movement against the ethnic policies of the German occupation regime. 134 Latvians were later honored with the title Righteous Among the Nations, among them is Žanis Lipke, who risked his life to save more than 50 Jews.
Ұлттық қарсылық қозғалыстары
Латвиядағы азаматтық даралар неміс оккупациялық режиміне наразылық білдіріп, демократияны қайта орнату үшін құпия жоспарлар жасады. Латвияның тәуелсіздігін қалпына келтіруге бағытталған ұлттық қарсылық қозғалыстарының көптеген шағын, жасырын топтары болды, мысалы, Латвия Ұлттық Одағы, Латвия Ұлттық Кеңесі, Әскерилер Одағы, «Латвия гвардиясы», «Жаңа полк», «Еркін Латвия», «Латвия бүркіті» ұйымдары және тағы да басқалары. Радикалды ұлтшыл «Перконкруст» ұйымы басып алудың алғашқы айларында немістермен одақтасты, бірақ немістер тарапынан қуғынға ұшырағаннан кейін қайтадан жасырын қарсылық күресіне көшті. 1943 жылдың 13 тамызында Латвияның ең ірі төрт саяси партиясының өкілдері Латвия Орталық Кеңесін құрды. Ол «Жаңа Латвия» (Jaunā Latvija) және «Тәуелсіз Латвия» (Neatkarīgā Latvija) атты тыйым салынған басылымдарды жариялады. Бұл мерзімді басылымдар соғыстан кейін Латвияда демократияны жаңару идеясын таратуға бағытталды.
Civic circles in Latvia were dissatisfied with the German occupation regime and secretly plotted to reinstate democracy. There were many small underground groups of the national resistance movements focused on the restoration of the independence of Latvia like The Latvian Nationalist Union, Latvian National Council, the Officer Union, organizations “The Latvian Guards”, “New Regiments“, “The Free Latvia”, “The Latvian Hawk organization” and others. The radical nationalist organization “Pērkonkrusts” was allied with the Germans in the first months after the invasion, however, when repressed by the Germans it again started underground resistance. On August 13, 1943 members of the four biggest Latvian political parties founded the Latvian Central Council. It published the outlawed publications Jaunā Latvija (New Latvia) and Neatkarīgā Latvija (Independent Latvia). The periodicals propagated the idea of renewing democracy in Latvia after the war.
Курелиандар
Латвияның Орталық Кеңесі генерал Янис Курелис басқарған, Отан қорғаушылар жасағы ретінде жасырылған өз әскери бөлімін құрды; бұл жауынгерлер халық арасында «Курелиандар» деп белгілі болды. Бөлім 1944 жылғы 28 шілдеде Рига қаласының әкімшісі Вейденің бұйрығымен, жақында көптеп парашютпен тасталған совет партизандарымен күресу және совет оккупациясы астындағы латыш аймақтарында әрекет ететін, немістердің қолдауындағы латыш партизандық топтарын құру мақсатымен ұйымдастырылды. Курелиандардың саны нақты емес. Бағалаулар 1200-ден 16000-ға дейін жетеді, ал немістерге бұл топта бар болғаны 500 адам бар екені айтылды. Еріктілер ауыз сөз арқылы тартылды. Курелиандар соңында советтермен де, нацистермен де күресуді және егер немістер шегінсе, Латвияда ұлттық партизандар ретінде қалуды немесе Батыс Одақтастарынан көмек келгенше Латвияның бір бөлігін ұстап тұруды күтті. 23 қыркүйекте Курелиандар Рига арқылы Солтүстік Курландияға шегінді, ал 150 адамнан тұратын топ совет тылында әрекет ету үшін қалды. Курелиандар Латвия Орталық Кеңесінің Швецияға жасаған «кемелік акцияларына» көмектесті және Швециямен радиобайланыс орнатты. 14 қарашада немістер Курелиандарды қоршап алып, қаруын жоққа шығарды. Олардың жеті офицері (оның ішінде Латвияның жер асты Орталық Кеңесінің әскери комитетінің мүшесі Упельниекс) нацистік әскери трибуналдың үкімімен өлім жазасына кесіліп, 19 қарашада Лиепаяда атылды. Лейтенант Рубенис басқарған Курелиан батальоны немістермен үш күн бойы шайқасып, талқандалды; Рубенис неміс қоршауын бұзуға тырысқан латыш контршабуылы кезінде қаза тапты, бірақ бірқатар Курелиандар қашып үлкерді. Генерал Курелис Германияға депортацияланды. Оның 545 адамы Штутхоф концлагеріне жіберілді.
The Latvian Central Council managed to form their own military unit, disguised as a Home Guard unit, commanded by General Jānis Kurelis; the men were popularly known as Kurelians The unit was organized on July 28, 1944, by a directive from Veide, the administrator of Rīga township, for the officially avowed purpose of fighting Soviet partisans who had recently been dropped by parachutes in great numbers, and for the formation of German supported Latvian partisan groups which would operate in Soviet occupied Latvian regions. The size of the Kurelians is uncertain. Estimates range from 1,200 to 16,000, while the Germans were told that the group had only 500 men. Volunteers were attracted by word of mouth. The Kurelians expected ultimately to fight both Soviets and Nazis and to remain in Latvia as nationalist partisans if the Germans withdrew, or even to hold a part of Latvia until help arrived from the Western Allies. On September 23 the Kurelians retreated through Rīga to northern Courland, leaving behind a group of 150 men to operate in the Soviet rear. The Kurelians assisted the Latvian Central Council “boat actions” to Sweden and established radio contacts with Sweden. On November 14 the Germans surrounded and disarmed the Kurelians. Seven of their officers (including Upelnieks, a member of the military committee of the underground Latvian Central Council) were sentenced to death by a Nazi military tribunal and shot in Liepāja on November 19. A Kurelian battalion commanded by Lt. Rubenis fought the Germans for three days and was annihilated; Rubenis fell during a Latvian counter attack trying to break through the German encirclement but some of the Kurelians escaped. General Kurelis was deported to Germany. 545 of his men were sent to the Stutthof concentration camp.
Кеңес партизандары
Неміс майданының артында қарулы күрес Қызыл Армия бөлімдерінің сарбаздары: Латвиялық оқшаушылар, Кеңес дивизиялары және халық гвардиясы жүргізді. Бұл қызмет 1942 жылы, алғашқы қысқы соғыстан бір жыл өткен соң жандана түсті, бірақ Латвиядағы партизандық қозғалыстың нақты жұмысы 1943 жылы ғана басталды, Сталинград пен Курск түбінде неміс әскерлерінің шабуылы тоқтағаннан кейін. "To padomju Latviju" партизан полкі 1942 жылдың маусым айында Ленинградта ұйымдастырылып, оқуын бастады, ал Старая Руссадан үш шағын латыш партизан отряды (шамамен 200 адам) Латвияға аттанды. 7 шілдеде полк Латвияның Карсава аймағына жетті, бірақ немістер оларды тауып, ауыр шығын келтіріп таратып жіберді, тек бірнеше партизан ғана құтыла алды. Келесі партизан отряды 1942 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде 201-ші латыш оқшаушылар дивизиясының және "Par Padomju Latviju" латыш партизан полкінің еріктілерінен құрылды. Оның командирі Вилис Самсонс болды. Бұл партизан полкі Латвия шекарасының шығысында күресін бастады және тек 1943 жылдың қысында Латвия аумағында соғыса бастады. Наурыз айында бұл отряд Латвиялық партизан бригадасы болып қайта аталды. Латвияның жергілікті халқы кеңес партизандарын қолдамағандықтан, олар бекініп, тұрақтап ала алмады. 1943 жылдың қаңтарынан бастап Латвиядағы Қызыл партизандар Артурс Спрогис басшылығымен Мәскеудегі орталық штабқа тікелей бағынды. Тағы бір белгілі командир – Вилис Самсонс, кейіннен тарихшы болды. Барлығы Латвияда 24 партизан отряды және 33 кіші топ болды. 1944 жылдың наурыз айынан шілде айына дейін олар 4 партизан бригадасын құрды: 1-бригада (командирі В. Самсонс, шамамен 3000 адам) Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Латвияда шайқасты. 2-бригада (командирі П. Ратинс, шамамен 1500 адам) Латвияның орталық бөлігінде шайқасты. 3-бригада (командирі Отомарс Ошкалнс, шамамен 500 адам) Земгаледе, сондай-ақ 4-бригадамен бірге (сонымен қатар шамамен 500 адам) шайқасты. Ленинград партизан бригадасы тек орыстардан (командирі М. Клементьев) тұратын, Лубан көлі маңында шайқасты. 1944 және 1945 жылдары Курземеде көптеген партизан отрядтары құрылды (әрқайсысы 2-12 адамнан тұратын), олар кішкентай болғанымен, өте белсенді болды. Ең танымалдары – "Sarkana bulta". Латвиялық Қызыл партизандар ауыр шығынға ұшырады, ал кішігірім топтардың көпшілігі толығымен жойылды. Латвиядағы Қызыл партизан қозғалысы 1944 жылдың қазан айында аяқталды.
Armed combat behind the German front lines was carried out by the soldiers of the Red Army units: Latvian Riflemen Soviet Divisions and people guards. Activity picked up in 1942, one year after the first winter war, but real work by the partisans in Latvia started only in 1943 after the German Army Group B stalled at Stalingrad and Kursk. The partisan regiment "To padomju Latviju" was organized and started training in June 1942 in Leningrad, and from Staraya Russa three small Latvian partisan units (about 200 men) headed for Latvia. On July 7 the regiment reached the Latvian Kārsava region, but there the Germans found and dispersed them with great losses and only several partisans escaped. The next partisan unit was formed in September 1942 by Moscow from volunteers from 201st Latvian Riflemen Division and the Latvian partisan regiment "Par Padomju Latviju". The commander was Vilis Samsons. This partisan regiment began fighting east of the Latvian border and only in the winter of 1943 did it start to fight in Latvia. In March this unit was renamed as the Latvian Partisan Brigade. Since the local population in Latvia would not support Soviet partisans, they could not gain a foothold. From January 1943 the Red Partisans in Latvia were directly subordinated to the central headquarters in Moscow under the leadership of Arturs Sproģis. Another prominent commander was Vilis Samsons, who later became a historian. Altogether Latvia had 24 partisan units, together with 33 smaller groups. From March 1944 until July they formed 4 partisan brigades: 1st Brigade with about 3000 men (commander V. Samsons) fought in Northern and Northeastern Latvia. 2nd Brigade (about 1500 men, commander P. Ratins) fought in the centre of Latvia. 3rd Brigade (about 500 men, commander Otomars Oškalns) fought at Zemgale, along with the 4th Brigade, also with about 500 men. The Leningrad partisan brigade, which consisted only of Russians (commander M. Klementyev) fought around Lake Lubāns. In 1944 and 1945 in Courland they formed many partisan units (2 to 12 men each) which, though small, were very active. Most noted was "Sarkana bulta". The Latvian Red partisans suffered great losses, and many from smaller groups were completely eliminated. The Red partisan movement in Latvia ended in October 1944.