Шад көлінің Будума халқы: Тарих, өмір салты мен мәдениеті
Buduma people
Будума – Чад, Камерун, Нигериядағы көшпелі халық. Балық аулау, мал өсірумен айналысады. Бұрынғы қақтығыстардан қазір бейбітшілікке көшкендері жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Будума – Чад, Камерун және Нигерия мемлекеттерінде қоныс екен этностық топ, олар Чад көлінің көптеген аралдарында тұрады. Олар негізінен балық аулаумен және мал өсірумен айналысады. Бұрын будумалар көршілерінің малдарына күшті шабуылдар жасаған. Олар қатыгездігімен және агрессивті мінезімен қорқыныш тудырғандықтан, көп жылдар бойы құрметке ие болып, су мен қамыстың өзіндік ортасымен қорғалған. Бүгінде олар бейбіт және жолдарымен жарасымды халық, жаңа өзгерістерді қабылдауға дайын. Көршілері оларды "шөп (немесе қамыс) адамы" деген мағына беретін Будума деп атағанымен, олар Едина деп аталуды артық көреді. Олардың тілі Едина деп белгілі.
The Buduma are an ethnic group of Chad, Cameroon, and Nigeria who inhabit many of the islands of Lake Chad. They are predominantly fishers and cattle herders. In the past, the Buduma carried out violent raids on the cattle herds of their neighbors. They were feared villains with aggressive reputations; thus, they were respected and left alone for many years, protected by their own habitat of water and reeds. Today, they are a peaceful and friendly people willing to adopt some modern changes. Although their neighbors call them Buduma, meaning "people of the grass (or reeds)," they prefer to be called Yedina. Their language is known as Yedina.
Тарих
Будумалар дәстүр бойынша Сао өркениеті мен Канем-Борну империясының ұрпақтары екенін айтады. Чад көлі аймағы Канем-Борну империясының саяси құрамына енді. Осы кезеңде (әсіресе 9-16 ғасырларда) аймақтағы көптеген этникалық топтар аймақтағы жаңа саяси биліктің нәтижесінде сіңіріліп немесе бірікті. Дегенмен, кейбір қауымдастар орталық үкіметтен тәуелсіз және оқшау күйде қалды. Олардың қатарында Чад көлінің шалғай аралдары мен солтүстік жағалауларында қоныстанған будумалар да болды.
The Buduma traditionally claim to be descended from the peoples of the Sao civilization and Kanem Bornu Empire. The Lake Chad region was integrated into the political realm of the Kanem Bornu Empire. During this time (specifically around the 9th to 16th centuries), many ethnic groups in the area assimilated or merged in consequence of the new political power in the region. However, some communities stayed distinct and detached from the central government. This included the Buduma who established themselves in the remote islands and northern shores of Lake Chad.
Экономика
Будумалар көбінесе балықшылар және мал өсірушілер. Кейбір будумалар коммерциялық балық аулаумен айналысса, көптегені жеке немесе отбасылық қажеттілік үшін балық аулайды. Будумалар өсіретін малдың мүйізі ірі және қуыс болып келеді. Бұл малға көл немесе басқа су айдындарында тасымалдағанда оңай жүзуге мүмкіндік береді. Будумалар папирус қамысын кеңінен пайдаланады. Қамыстан балық аулау қайықтары, жеңіл тұрақтар (көл деңгейі көтерілген жағдайда жоғары жерге көшіріле алады) және тағы да басқа заттар жасайды. Будумалардың негізгі тағамдары – балық, сиыр сүті, су лилиясының тамыры (олар оны ұнға айналдырады) және аймаққа тән басқа да тағамдар. Ірі қарадан алынған көптеген өнімдерді қолданса да, будумалар оларды жиі өлтіріп жемейді.
The Buduma are largely fishermen and livestock herders. Some Buduma are engaged in commercial fishing but many fish for personal or familial subsistence. The cattle the Buduma raise are bred to have large and hollow horns. This allows the cattle to float easier when they're transported across the lake or other bodies of water. The Buduma extensively make use of papyrus reeds. The reeds are used for constructing fishing boats, lightweight huts (that can be moved to higher ground if the lake rises), and more. Staples foods of the Buduma include fish, cow milk, water lilly roots (that they grind to flour), and other foods native to the region. Even though they use or consume many products derived from their cattle, the Buduma don't commonly kill and eat them.
Ұрпақтар
Будума тайпасы екі үлкен топқа бөлінеді: Кури және Будума. Бұл топтар өз кезегінде кішірек топтарға бөлінеді, алайда олардың арасында Гурия тайпасы ең ірісі болып табылады.
The Buduma are divided into two large groups which are the Kuri and Buduma. There are further divided into smaller groups though the Guria are the largest among them.
Дін
Будумалар мұсылман. Олар Чадта француз отаршылдығы дәуірінде ислам миссионерлері арқылы ислам дініне өткен. Будумалар исламдық амалдарына әлі де көптеген дәстүрлі сенімдер мен ғұрыптарды енгізеді.
The Buduma are Muslims. They were converted by Islamic missionaries during the era of French colonialism in Chad. The Buduma still incorporate many traditional beliefs and practices into their Islamic practices.