Кіріспе
Бразилияда қолданылатын арауа тілі. Есімдердің басқа жүйесіндегі екі класс ka класы және ka емес класс деп аталады, себебі ka класына жататын есімдер кейбір сөздерді ka- префиксімен сәйкестікке түсіруге мәжбүрлейді. Бұл екі классқа әртүрлі есімдерді жатқызудың мағыналық негізі гендерге қарағанда аздап түсінікті: ka класында абстракті есімдер жоқ, ал нақты есімнің ka класына жатуы оның білдіретінінің ірі және жалпақ болуымен шамалас, ал кейбір мағыналық категориялар басқа да жалпыламаларға мүмкіндік береді. Белгілі бір аргумент ka класты есім болса, етістік ka- префиксін қабылдануы керек; егер етістік қайталаусыз сөйлемде болса, онда бұл аргумент жолдаушы болып табылады, ал егер ол қайталаулы сөйлемде болса, онда бұл аргумент толықтыру болып табылады. Етістік аргументтерінің сәйкестігінен басқа, есімдер класының сәйкестігі өзгертетін стативтік етістіктерге, иеленудегі есімдерге және белгілі бір сын есімдерге де қатысты. Есімдерді жіктеу жүйесі португал тілімен байланыс нәтижесінде тозып барады, жылдам сөйлеуде сәйкестік префиксі жиі етістіктен алынып тасталады.
The two classes in the other system of noun classes are called ka class and non ka class, because the ka class nouns cause certain other words to signal agreement with the prefix ka The semantic basis for assigning different nouns to these two classes is slightly less opaque than for gender: no abstract nouns are in the ka class, and whether a concrete noun is in the ka class roughly corresponds to whether its referent is large and flat, with certain semantic categories admitting other generalizations. A verb must take the prefix ka if a particular argument is a ka class noun; if the verb is in an intransitive clause that argument is the subject, whereas if it is in a transitive clause that argument is the object. Aside from verb argument agreement, noun class agreement also occurs for modifying stative verbs, possessed nouns, and certain adjectives. This system of classifying nouns is eroding in the face of contact with Portuguese, with the agreement prefix often being left off of verbs in rapid speech.
Португалиялық байланыс
Паумари тілінің кейбір бөліктері португал тілінің ықпалынан қайтымсыз өзгерген. Мысалы, паумари тілінде "dai" ("содан") және "então" ("кейін") сияқты португал тіліндегі повестволеу сөздерін сөйлегенде жиі қолданады. Сонымен қатар, паумарилер өз тілінде теңдік/теңсіздік ұғымдарын білдіруде қиындықтарға тап болады. 1964 жылы SIL келген кезде олар нәрселерді салыстыру үшін португал тіліндегі "mais" ("көбірек") сөзін сын есімдермен бірге қолданды, ал зерттеушілер паумари тілінде осыған ұқсас функция атқаратын сөз таппады. Көбінесе, паумарилер бір нәрсенің екіншісінен азырақ екенін немесе біртіндеп сол нәрсеге ұқсап бара жатқанын білдіру үшін сөздің түбірін қайталайды. Бұл редупликацияның ерекше қолданылуы, өйткені көптеген тілдерде редупликация сөзді күшейтуге, оны анықтап көрсетуге немесе қарқынды етуге қызмет етеді. Сын есімдерге көбінесе сөзді сипаттау ретінде қолданылатынын білдіретін "-ki" жұрнағы қосылады. Сын есімдердің түбірлерін қайталау сипаттаманың дәрежесі төмен екенін көрсетеді.
Қысымды акцент жүйесі
Солтүстік Дакота университетінің профессоры Дэн Эверетт паумари тілінің акцент/нажау жүйесін жан-жақты зерттеді және паумари тілінің акцент жүйесі лингвистердің нажау жүйесі туралы ұсынған ең негізгі теориялардың кейбірін бұзады деп мәлімдеді. Паумари тілінде иамбтық бунақтар бар, яғни акцент сөздің немесе буын тізбегінің оң жағына, яғни соңғы бөлігіне қарай бейімделген, және олар салмаққа сезімтал емес. Эверетттің теориясы бойынша, паумари тіліндегі нажаулар мен буындар қазіргі заманғы көптеген теориялар санағандай бір-бірінен тәуелсіз. Паумари тілінде екі түрлі акцент бар: біріншілік және екіншілік. Біріншілік акцент қарқындылықтың (көлемнің) күрт өсуімен және сәл жоғарырақ тонмен сипатталады, бірақ соңғысын тіл білмейтін адамдарға ажырату қиын, ал бұл ана тілінде сөйлейтіндердің дыбыс толқынының цифрлық талдауы арқылы анықталды. Паумари тіліндегі екіншілік акцент қарқындылықтың сәл өсуімен және көбінесе буынның ұзақтығының артуымен сипатталады. Сөздің соңғы буыны әрқашан осы екі акценттің біріне ие болады, сондықтан ол әрқашан белгілі бір деңгейде стрессте болады. Нажау жүйесі сөздің соңғы буынынан басталып, солға қарай, яғни сөздің басына қарай жылжиды, бір буынды жіберіп. Екі буынды сөздерде біріншілік акцент соңғы буынға қойылады. Көп буынды сөздерде негізгі акцент алдыңғы үшінші буынға (соңғыдан екінші) қойылады, ал соңғы буынға екіншілік акцент қойылады. Егер көп буынды сөз бес немесе одан көп буыннан тұрса, алдыңғы үшінші буыннан бастап әрбір тақ буынға (солға қарай) екіншілік акцент қойылады. Сондықтан сөздің қанша буыны болса да, біріншілік акцент әрқашан соңғы немесе алдыңғы үшінші буынға қойылады. Сөздің алғашқы буыны тек үш буынды сөз болса ғана біріншілік акцентке ие болады, ал тек тақ санды (5, 7, 9 және т.б.) буыны болса ғана екіншілік акцентке ие болады.