Тілашарлық – құнды нәрсені ұсақ пайдаға сату. Есейдің туған құқығын сорпаға сатуынан туған мақал. Мағынасы, көре алмаушылық пен дұрыс емес басымдықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөз тіркесі
Figure of speech
Жеміс-жидектей тартымды бірақ құны аз, алдынан келетін, мүмкін, көзге көрінбейтін, бірақ құндырақ нәрсеге ақылсыздықпен, салғырттықпен айырбасталатын нәрсе – осы. Бұл тіркес Есаудың бір тамақ ("тұн") үшін өзінің туған құқығын ("тұңғыштығын") сатуына сілтеме жасайды және көзқарастың қысқа болуын, басымдықтардың дұрыс қойылмауын білдіреді. "Тұн" мотиві өнерде жиі кездесетін тақырып, мысалы, Матья Бортолонидің "Есау туған құқығын сатады" (1716) және Матиас Стомердің осы аттас картинасы (шамамен 1640 ж.).
A mess of pottage is something immediately attractive but of little value taken foolishly and carelessly in exchange for something more distant and perhaps less tangible but immensely more valuable. The phrase alludes to Esau's sale of his birthright for a meal ("mess") of lentil stew ("pottage") in and connotes shortsightedness and misplaced priorities. The mess of pottage motif is a common theme in art, appearing for example in Mattia Bortoloni's Esau selling his birthright (1716) and Mattias Stomer's painting of the same title (c. 1640).
Киелі кітаптағы қолданысы
Бұл фраза көбінесе Есаудың келісімін сипаттау немесе оған сілтеу жасау үшін қолданылса да, Жаратылыс кітабының ағылшын тіліндегі ешбір нұсқасында кездеспейді. Оның алғаш рет расталған қолданылуы, Есаудың келісімімен байланысты, шамамен 1452 жылы Джон Капгрейвтің уағыздарының бірінің ағылшын тіліндегі тұжырымында: "[Жақып] бауырларын алдап, әкесінің батасын бір табақ сорпа үшін сатып алды". Он алтыншы ғасырда ол Есаумен байланысын жалғастырып, Бондтың "Кәмілдікке саяхатында" (1526) және Эразмның екі ықпалды еңбегінің ағылшын тіліндегі нұсқаларында, "Энхиридион" (1533) және "Жаңа өсиетке парафраз" (1548): "үлкен бауырдың мұрасы бір табақ сорпаға сатылды" деп келеді. Ол XVI ғасырда әр жерде кездеседі, мысалы, Йохан Карионның "Үш кітап хроникаларында" (1550) және кем дегенде үш рет Роджер Эджворттың жиналған уағыздарында (1557). Ағылшын тіліндегі Киелі кітап аудармаларының дәстүрінде ол ең алдымен 1537 жылғы Матай Киелі кітабында (бұл бөлімде Уильям Тиндейлдің Пентатеух аудармасының қайта басылымы) Жаратылыс кітабының 25-тарауының басындағы тұжырымда: "Есау туғандық құқығын бір табақ сорпаға сатты" деп келеді; содан кейін 1539 жылғы Ұлы Киелі кітапта және 1560 жылы Женевада ағылшын протестанттары басып шығарған Женева Киелі кітабында. OED мәліметінше, Ковердейл (1535) "бұл фразаны мәтінде де, тарау тақырыбында да қолданбаған, бірақ ол оны 1 Патшалар кітабы 16:3 және Нақыл сөздер 15:7-де қолданған". Майлс Смит 1611 жылғы "Кинг Джеймс" Киелі кітабының ұзақ алғы сөзінде, "Аудармашылардан оқырмандарға" деген атаумен осы фразаны қолданды, бірақ он жетінші ғасырда бұл фраза шынымен де кеңінен таралды және айқын түрде белгілі бір фраза ретінде қалыптасты, яғни сөздік, сөздік күшпен.
Although this phrase is often used to describe or allude to Esau's bargain, the phrase itself does not appear in the text of any English version of Genesis. Its first attested use, already associated with Esau's bargain, is in the English summary of one of John Capgrave's sermons, c. 1452, "[Jacob] supplanted his broþir, bying his fader blessing for a mese of potage." In the sixteenth century it continues its association with Esau, appearing in Bonde's Pylgrimage of Perfection (1526) and in the English versions of two influential works by Erasmus, the Enchiridion (1533) and the Paraphrase upon the New Testament (1548): "th'enherytaunce of the elder brother solde for a messe of potage". It can be found here and there throughout the sixteenth century, e. g. in Johan Carion's Thre bokes of cronicles (1550) and at least three times in Roger Edgeworth's collected sermons (1557). Within the tradition of English Biblical translations, it appears first in the summary at the beginning of chapter 25 of the Book of Genesis in the so called Matthew Bible of 1537 (in this section otherwise a reprint of the Pentateuch translation of William Tyndale), "Esau selleth his byrthright for a messe of potage"; thence in the 1539 Great Bible and in the Geneva Bible published by English Protestants in Geneva in 1560. According to the OED, Coverdale (1535) "does not use the phrase, either in the text or the chapter heading , but he has it in 1 Chronicles 16:3 and Proverbs 15:7." Miles Smith used the same phrase in "The Translators to the Reader", the lengthy preface to the 1611 King James Bible, but by the seventeenth century the phrase had become very widespread indeed and had clearly achieved the status of a fixed phrase with allusive, quasi proverbial, force.
Пайдалану үлгілері
Әдебиеттің әр түрлі жанрында ол шынайы немесе еске алу үшін қолданылуы мүмкін. Бенджамин Кич (1689) бұрынғысына жатады: «Білмеймін / біздің құқығымызды сатқандар / және бір табақ сорпа үшін / сатып жібергендер / біздің қымбат / бостандықтарымызды сатқандар / енді біздің бостандығымыздың сақтаушылары ретінде сенім артады ма». Генри Эллисон (1875) да осылай дейді: «О, сенімсіз әлем сені сатып жібереді; / Софиздермен басы шатырлап, жүрегі суып қалды, / Жағымсыз бір табақ сорпа үшін / мұраңды тастап, алтынды санап шығады!». Карл Маркстың «Капитал» еңбегіндегі зар жыры осы тіркеспен аударылған: Жұмысшы «әлеуметтік жағдайларға байланысты өмірінің барлық еңбек ету қабілетін, тіршілік ету құралдарының бағасына, өз құқығын сатуға мәжбүр». Свифт пен Байрон бұл тіркесті сатиралық түрде қолданады: «Есау, сен туған құқығыңды бір табақ сорпаға саттың! / Көбірек жеуің керек еді, немесе азырақ жеуің керек еді». Индус ұлтшылы В.Д. Саваркар бұл тіркесті Шекспирден алынған цитаталармен бірге «Хиндутва» (1923) памфлетіне енгізді, онда индус мәдениеті мен ұлттық ерекшеліктері жөнінде айтылады, және үндістер өз «туған жерлерін, әкелерін тастап, бір табақ сорпа үшін құқықтарын сатуға дайын ба?» деген сұрақ қойылды. Америка әдебиетіндегі ең танымал қолданысы Генри Дэвид Тороға тиесілі: «Егер мен таң мен кеш уақытымды қоғамға сатсам, көптеген адамдардың істейтінідей, мен үшін өмір сүруге тұрарлық ештеңе қалмайтынына сенімдімін. Мен ешқашан да туған құқығымды бір табақ сорпаға сатпауға ниеттенемін. Адамның өте еңбекқор болуы мүмкін, бірақ уақытын тиімді пайдаланбауы да мүмкін. Өмірінің көп бөлігін күнкөріспен өткізген адамнан артық қателік жасаушы жоқ». Джеймс Уэлдон Джонсонның «Ex Coloured Man» кейіпкерінің өмірін еске алып, ақ адам болып өмір сүрген қара нәсілді адам ретінде, ол «туған құқығын» сатқанына келеді. Дәстүрлі айтуынша, тым үгітшіл жазушы «бір құмыра хабарлама үшін туған құқығын сатты» делінеді, бұл 1850 жылға дейін жазылған сөз тіркесі. Терри Пратчеттің «Аяқ балшықтарында» сержант Колон осылай дейді, Нобби сөз тіркесінің «массаждың бір тамшысы» екенін болжағаннан кейін. Теодор Стерджен өзінің 1948 жылғы «Бірлесіп жеңіңдер» әңгімесінде Х.Г. Уэллс туралы осылай айтқан; ал Роджер Ланселин Грин (1962) оны Оксфорд университетінің ағылшын әдебиеті профессоры Невилл Когиллдің сөзі ретінде келтірді, ол осы тіркес алғаш рет басылымда пайда болғаннан кейін 49 жыл өткен соң дүниеге келді. Бұл тіркес Майра Брукс Уэлчтің «Шебердің қолының тигені» өлеңінде де кездеседі, онда «сорпа – шарап – ойын» рухани оянудан кейінгі өмірге қарама-қайшы келетін ұсақ дүниелік ізденістерді білдіреді. Бұл тіркес 1919 жылы түсірілген афроамерикандық «Біздің қақпаларымыздың ішінде» фильмінде де қолданылады, онда уағыздаушы «Ескі Нед» екі ақ адаммен клоун болып ойнағаннан кейін, «Тағы да мен туған құқығымды саттым. Барлығы да бір жағымсыз табақ сорпа үшін».
In different literary hands, it could be used either earnestly, or mockingly. Benjamin Keach (1689) falls into the former camp: "I know not / whether those who did our Rights betray, / And for a mess of Pottage, sold away / Our dear bought / Freedoms, shall now trusted be, / As Conservators of our Libertie." As does Henry Ellison (1875) "O Faith The disbelieving world would sell thee so; / Head turned with sophistries, and heart grown cold, / For a vile mess of pottage it would throw / Away thy heritage, and count the gold!". Karl Marx' lament in Das Kapital has been translated using this phrase: The worker "is compelled by social conditions, to sell the whole of his active life, his very capacity for labour, in return for the price of his customary means of subsistence, to sell his birthright for a mess of pottage." Swift and Byron use the phrase satirically: "Thou sold'st thy birthright, Esau! for a mess / Thou shouldst have gotten more, or eaten less." The Hindu nationalist V. D. Savarkar borrowed the phrase, along with quotations from Shakespeare, for his pamphlet Hindutva (1923), which celebrated Hindu culture and identity, asking whether Indians were willing to 'disown their seed, forswear their fathers and sell their birthright for a mess of pottage'. Perhaps the most famous use in American literature is that by Henry David Thoreau: "If I should sell both my forenoons and afternoons to society, as most appear to do, I am sure that for me there would be nothing left worth living for. I trust that I shall never thus sell my birthright for a mess of pottage. I wish to suggest that a man may be very industrious, and yet not spend his time well. There is no more fatal blunderer than he who consumes the greater part of his life getting his living." Another prominent instance of using the phrase in American fiction is James Weldon Johnson's famous protagonist Ex Coloured Man who, retrospectively reflecting upon his life as a black man passing for white, concludes that he has sold his "birthright for a mess of pottage". By a conventional spoonerism, an overly propagandistic writer is said to have "sold his birthright for a pot of message," a bit of enduring wordplay documented as early as 1850. Terry Pratchett has his character Sergeant Colon say this in Feet of Clay, after Nobby of the Watch has guessed that the phrase is "a spot of massage". Theodore Sturgeon had one of his characters say this about H. G. Wells in his 1948 short story Unite and Conquer; and Roger Lancelyn Green (in 1962) ascribed it as a saying of Professor Nevill Coghill, Merton Professor of English Literature at the University of Oxford, who was born 49 years after its first documented appearance in print. The phrase also appears in Myra Brooks Welch's poem "The Touch of the Master's Hand," in which "a mess of pottage – a glass of wine – a game" stand for all such petty worldly pursuits, contrasted to life after a spiritual awakening. The phrase also appears in the 1919 African American film Within Our Gates, as used by the preacher character 'Old Ned' who having ingratiated himself by acting the clown with two white men turns away and states, "again, I've sold my birthright. All for a miserable mess of pottage."