Кіріспе

Жыландар туысы
Солтүстік Американың жыланы

Heterodon – Солтүстік Америкаға ендемик зиянсыз колбрид жыландарының туысы. Олар денелі, тұмсықтары жоғары қарай тіктелген және ерекше қорғаныш поздарымен танымал. Қазіргі уақытта үш түрі анықталған. Солтүстік Американың шошқа мұрынды жыландары, сондай-ақ халық арасында «пыскырғыш жылан» деп аталатын (бірақ оларды Африканың Bitis туысына жататын уытты жыландарымен шатастыруға болмайды).

Сипаттама

Ересектердің жалпы ұзындығына дейін өседі. Денесі мықты, ал басы мойнынан сәл бөлінеді. Мойын кеңейе алады, алдыңғы қабырғалары дененің осы бөлігін кобра сияқты жазатқандай етіп жайып тастауға қабілетті. Құйрығы қысқа, анальді қабыршағы екіге бөлінген. Дорсальді қабыршалар 23-25 қатарға орналасқан және апикальды ойықтары бар. Ростральді қабыршақ ілгері шығып тұрады, жоғары қарай иілген, керілген және жонымен кедірген. Ішкі және маңдай сүйектерін бөліп тұратын 1-20 қосымша қабыршақ (азигос) кездеседі. 8-12 көз қабыршағымен бірге субокулярлық сақина бар. 7-8 жоғарғы ерін қабыршағы және 9-13 төменгі ерін қабыршағы бар. Қарнында 114-152 қабыршақ, ал құйрық астында 27-60 қабыршақ болады. Қоян мұрынды жыландардың ең айқын ерекшелігі – олардың жоғары қарай иілген мұрны, ол құмды топырақты қазуға көмектеседі деп саналады.

Мінез-құлық

Қауіпке ұшырағанда, шошқамұрынды жылан мойнын жайып, басын жерден көтереді, бұл қобраның мінез-құлқына ұқсайды және сызылдайды. Ол кейде шабуыл жасағандай қимылдайды, бірақ тістеуге өте шыдамсыздық танытады. Осы әрекеттерінен оған бірнеше есім қойылған, мысалы, "ауыздықты жылан", "жазықбас", "жайылмалы жылан" немесе "сызылдайтын жылан". Егер осы қорғаныш көрсетуі хищниктерді тоқтатуға жеткіліксіз болса, шошқамұрынды жылан көбінесе арқасына аударылып, аузын ашып, тілін шығарып, өлі болып жатады, тіпті клоакадан жағымсыз иіс шығарады. Клоакадан иіс шығару басқа түрлерге қарағанда әлдеқайда сирек кездеседі. Егер жылан осы күйде тік тұрғызылса, ол өлі екенін көрсету үшін қайтадан аударылады. Өкінішке орай, олардың сыртқы түрі мен күшті қорғаныс әрекеттері салдарынан, шошқамұрынды жыландарды көбінесе мысбас деп жаңылыстырып, өлтіріп қояды. Бұл әсіресе АҚШ-тың оңтүстік-шығыс аймақтарында жиі кездеседі, онда мысбас басқа аймақтарға қарағанда көптеп таралған.

Тамақтандыру

Есікті жыландар негізінен бақаларды жейді және олардың уысты терісінен шығатын сөлдерді физиологиялық тұрғыдан залалсыздандыра алады.

Тұтқындық

Құрсақ жыландары көбінесе экзотикалық үй жануарлары саудасында кездеседі. H. nasicus түріне көбінесе күтім жасау оңай деп есептеледі, ал шаруашылықта өсірілген жануарларды табу оңай. H. platirhinos түрі де жиі кездеседі, бірақ олардың тамақтану талаптары кейбір өсірушілер үшін қиындық тудыруы мүмкін.