Кіріспе

Таши Намгьял академиясы (Tashi Namgyal Academy) – Үндістанның Гималай штаты Сиккимдегі мемлекеттік мектеп. Оны 1926 жылы Сиккимнің 11-ші қасиетті билеушісі, марқұм Сэр Таши Намгьял, KCSI, KCIE құрған. Бұл – дербес, ағылшын тілінде оқытатын, аралас (қыздар мен ұлдар біріге оқитын) және пансиондық-күндізгі мектеп.

Негізгі негізін қалаушы

Таши Намгьял (сиккимше: བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་; Wylie: Bkra shis Rnam rgyal) (1893 жылғы 26 қазан – 1963 жылғы 2 желтоқсан) – 1914 жылдан 1963 жылға дейін Сиккимнің билік құрған Чогьялы (патшасы). Ол Тхутоп Намгьялдың ұлы еді. Намгьял Сиккимнің Намгьял әулетінің 11-ші билеушісі болды, 1914 жылы ақпаннан желтоқсанға дейін билік жүргізген және жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болған жартылай ағасы Сидкёнг Тулку Намгьялды алмастырды. Тибетте туып, 13-ші Далай-лама Тхубтен Гьяцзо таж кигізген ол, Үндістанмен жақын байланыс орнатуды ынталандырды. 1918 жылғы қазанда Кунзан Деченге үйленді, олардан 3 ұл және 3 қыз дүниеге келді. Ұлы Палжор Намгьял 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақ апатында қаза тапты. Оның өлімінен кейін екінші ұлы Палден Тондуп Намгьял Чогьял болды. Өкіметтік кезеңінде ол жер реформасы мен еркін сайлаулармен танымал болды. Ол сондай-ақ Сикким, Үндістан және Тибет арасындағы жақын байланысты қолдады. Көптеген адамдар оның өліміне үнділік агенттердің қатысы бар деп санайды. Оның өлімінен шамамен он жыл өткен соң, ұлы Палден Тондуп Намгьял, мұрагерлік Чогьял ресми түрде тақтан алынды. Премьер-министр Лендуп Доржи Сиккимнің мәртебесін қорғаушылықтан штатқа өзгертуді Үндістаннан сұрады. 1975 жылғы 16 мамырда Сикким ресми түрде Үндістанның 22-ші штаты атанды.

Басталуы

Таши Намгьял академиясы 1926 жылы марқұм Сэр Таши Намгьял, К.С.С.И. & К. С. И. Е., Сиккимнің он бірінші тағайындалған билеушісі тарапынан құрылды. Қазіргі академия Калькутта университетіне қарайтын Сэр Таши Намгьял атындағы жоғары мектептің негізінде қалыптасты. Жоғары мектеп ретінде ол әртүрлі уақытта үш директордың басшылығында болды, алғашқы директоры С. Э. Дадли мырза болды. Ол мектепті 1903 жылы Сэр Фрэнсис Янгхусбандтың әскерлері пайдаланған әскери казармаларда ашты. А. К. Саркар мырза Дадлиден кейін қызмет етті, ал К. Л. Капур мырза соңғы директор болды. 1956 жылы Сэр Таши Намгьял Сиккимде жеке мектеп ашу туралы шешім қабылдады. 1956 жылдың сәуір айында В. Н. Лангер мырза, (ағылшын тілінен) (экономика) магистрі, Л. Индордың Дали колледжінің үй иесі Б. Л. Т., директор лауазымына ұсынылды. Оған жаңа мектепті ұйымдастыру және ескі мектепті заманауи үлгіде қайта ұйымдастыру міндеті жүктелді, Сиккимнің сол кездегі Диуаны Н.К. Рустамжи мырза жеке мектептер үлгісінде жұмыс істейтін мектептің жоспарларын жасауда жетекші күш болды. Құрылтайшының екінші ұлы Палден Тондуп Намгьял, Диуан Н. К. Рустамжи және В. Н. Лангер мырза бірлесіп мектепті жеке мектептер үлгісінде қайта ұйымдастыру үшін тамаша команда құрды, және олар Таши Намгьял академиясының негізгі сәулетшілері болды. Гангтоктағы Сэр Таши Намгьял жоғары мектебінің басқару, басқару және бақылау жөніндегі басқарушы органы Махараджа Кумар Сахабтың төрағалығымен құрылды. Алдымен жеке мектепке қосымша ғимараттардың жоспарлары жасалды және олардың кейбіреулерін салу жұмыстары 1957 жылы басталды. Мектепке 1958 жылдың 1 қазанында Премьер-министр Джавахарлал Нерудің сапары сәттілік әкелді. Ол өзінің әсерлі пікірін былай жеткізді: "Бұл мектептің осындай әдемі орналасқан жері, жас болса да, жақсы дамыған және балалардың жарқын және тартымды көрінісі қуандырады. Оған барлық сәттіліктер тілеймін". Бұған қоса, Сикким мен Бутанның сол кездегі саяси өкілі Апа Б.Пант 1958 жылдың 25 қазанында осы мектепке сапар шекті және келесідей пікір білдірді: "Мен бұл мектепке барған сайын, әр жолы жақсаруды көремін. Ш. Лангердің қабілетті басшылығымен бұл мектеп Сиккимнің болашақ азаматтары елге қызмет етуді үйренетін ғана емес, сондай-ақ, онда секталық, қауымдық, ұлтшылдық, кішіпейілділік, билікке құмарлық орын алмайтын институтқа айналады деп сенемін. Бұл мекеме Сиккимнің жастарын адамгершілікке, жанашырлыққа, қызмет етуге, яғни дхармаға баулуға жетелесін деп үміттенеміз". 1959 жыл мекеменің тарихындағы маңызды оқиға болды. 1959 жылдың 14 сәуірінде Таши Намгьял академиясының негізгі ғимаратының ашылуымен байланысты, мектептің атауы Таши Намгьял академиясы деп өзгертілгені жарияланды. "Бұрын кедей отбасылардың балалары үшін ең жақсы білім алу мүмкіндігі шектеулі болды, өйткені олар Дарджилинг, Калимпонг және басқа да жақсы ұйымдастырылған мекемелерге оқуға түсе алмады. Сондықтан Сиккемнің өзінде елдің сыртындағы ең үздік мекемелермен салыстыруға болатын институт құру туралы шешім қабылданды. Бұл мекеме Сиккемнің басқа аймақтарындағы мектептердің орнына емес, сонымен қатар қосымша болады. Алайда, оқыту деңгейі жоғары және ерекше болады, сондықтан мекеме "Академия" деп аталады. Уақыт өте келе, біз Академиядан басқа, Гангтоктағы жоғары мектептің әдеттегі үлгісін орната алсақ, Академияға түсу үшін ақы да пропорционалды түрде көтеріледі. Бірақ Дарбар кедей отбасылардың талантты балаларының Академияға түсуіне мүмкіндік береді. Осы академияның мақсатынан бөлек, ол Сиккемнің өзінде жоғары сапалы білім беруді қамтамасыз етеді, сонымен қатар Сиккемнің ерекше қажеттіліктеріне қатысты білім беру үлгісін ұсыну да маңызды міндет болып табылады. Сондықтан біздің білім беру үлгілеріміз студенттерді елге деген сүйіспеншілікке тәрбиелеуі керек, осы елге деген сүйіспеншіліктен академияның жаңа ұраны – "Білім арқылы қызмет ету" деп таңдалды. Өйткені, олардың үміті – мұнда берілетін білім ең алдымен қызмет етуге бағытталған, ал мұндай қызмет ең алдымен елге қызмет етуді қамтуға тиіс. Жаңа мектептің елтаңбасы дәстүрлі Сикким өнерінің үлгісі бойынша жасалған. Онда білімді бейнелейтін білімсіздікті кесіп тастайтын қылыш бейнеленген, ал фонды құрайтын таулар – аналық жердің таулары, Ханчендзоңганың қасиетті шыңы. Осылайша, оның гербі Академияның рухын білдіреді, ол білімді өз пайдасы үшін емес, елге қызмет ету үшін және Сиккимнің мәдениеті мен діни мұрасының рухында іздеу. "Жаңа Академияны ашу барысында, Сиккимнің болашақ ұрпақтарының ошағы ретінде Сиккимнің болашақ ұрпақтарының тағдырын қалыптастырушы ретінде Сиккимнің мақтануы үмітін білдіремін". Басқару кеңесінің төрағасы Махараджа Кумар Палден Тондуп Намгьял ашылу салтанатында: "Дарбардың басты мақсаты Сиккимнің мәдениетіне, мұрасына және экономикалық жағдайына сай білім беруді қамтамасыз ету болды. Осылайша Сиккемнің жастары елге және мұраға деген сүйіспеншілікке толы және Сиккемнің пайдалы азаматтарына айналады". 1959 жылдың 26 мамырында Академияның ведомстволық рәсімдеріне қатысты ережелер, ал 1959 жылдың 24 желтоқсанында директордың қаржылық және әкімшілік өкілеттіктері анықталды. Қосымша ғимараттар мен анықталған кампуспен бірге кішкентай бөлім балабақшадан үшінші сыныпқа дейін сабақтармен басталды. Оқушылар санының артуына байланысты екі қабатты ғимаратта, сол кезде Солтүстік блок деп аталған, жатақхананың жартысы непалдықтарға, жартысы бхутия-лепчаларға бөлінді, ал ғылым блогы орналасқан жерде непалдық және бхутия-лепча ұлдары үшін жеке ас үйлермен асхана болды. Кішкентай балаларға арналған бұрынғы мектеп блогы, онда кішкентай балаларға сабақтар өткізілді, шамамен 300 адамға арналған төмен сахнасы бар зал ретінде пайдаланылды. 1961 жылдың қазанында 600 орындық аудитория ашылды, құрылысы 3 лакх рупийге бағаланды. Осы жылы мектеп жоғары сыныптарға (11-сынып) дейін жаңартылды және алғашқы түлектер 1964 жылы бітірді. 1964 жылдың мамырында футбол алаңының ар жағында (қазіргі ұлдар жатақханасы) тағы бір жаңа жатақхана салынды, кампус екі негізгі қақпамен – жоғарғы қақпа және төменгі негізгі қақпамен белгіленді, екеуі де дәстүрлі Сикким архитектурасында салынды. 1964 жылы Таши Намгьял академиясын жеке мектептер үлгісінде коэдукациялық мекеме ретінде қайта ұйымдастыру идеясы іске асырылды. Бастапқыда кішкентай балабақшадан 6-сыныпқа дейін жеті сынып ашылып, содан кейін 11-сыныпқа дейін әр жыл сайын бір сынып қосылатын болып шешілді. Бұл саясат мекемені құруға көмектеседі деп үміттенілді, тіпті оқыту тілі мен бірінші тіл ағылшын болса да, ол Сиккимнің дәстүрі мен мәдениетін сақтайды. Англо-үнді мектептері үшін бекітілген ережелерді сақтауға шешім қабылданды. Мектеп формасы жасалды және оқулықтар таңдалды. Алғашқы проспект 1965 жылы жарияланды және жеке мектептің әртүрлі сыныптарына қабылдау жарияланды. Мұғалімдердің лауазымдары жетекші газеттерде жарияланды және формаларға тендерлер жергілікті дилерлерден қабылданды...

Мақсаттары мен міндеттері

Мектеп оқушыларына жоғары білім алу үшін жеткілікті академиялық білім беруді қамтамасыз етуді мақсат етеді, осы арқылы олар білім алу барысында көп қиындыққа тап болмайды. Баланың өмірге қатысты салауатты көзқарасы, ой-өрісі дамыған және қоғамға қызмет етуге ұмтылысы болуы керек. Олар қоғамдық тәртіптен шеттемеуі керек, жақсы спортшыл болу, шығармашылық, өзімшілдік емес, басқаларға көмектесуге дайындық және батылдық танытуы керек. Шындық пен әділдіктен сескенбеуі керек, өз елінің мәдениеті мен тарихына құрметпен қарауы керек. Танымалдылығын жоғалтудан немесе тәуелсіз пікірде тұрудан қорқуға болмайды. Достық, әдептілік, эмоцияларын бақылау, тәртіп және жауапкершілік танытулары қажет.

Кампус

Мектептің төртбұрышты кешені бар, оның оңтүстік-батысында Натулаға дейінгі ұлттық тас жол (NH 10) және солтүстік-шығысында Радж Бхаванға апаратын жолмен шектеледі. Жоғарғы бас қақпадан төменгі бас қақпаға дейін ашық аспандағы театр, футбол алаңы, бассейн, директордың үйі, үш көп қабатты ғимарат, мектеп аумағының барлық бөлігіне тараған 27 бір және екі бөлмелі қызметкерлер үйлері, екі ұлдарға арналған жатақхана, бір қыз жатақханасы, жатақхана қызметкерлеріне арналған үйлер, бір ас үй және жатақханада тамақ ішетін зал, 600 орындық үлкен зал, оның ішінде галерея, сыныптарға арналған жеті екі/үш қабатты ғимарат, ғылым блогы (бұрын физика, химия, биология және үй шаруашылығы зертханаларын қамтыған, қазір 2006 жылдан бері жаңа қосымша блогқа көшірілген), ортақ бөлмелер, шеберханалар және әкімшілік блок бар. Орхидеялар мен сирек кездесетін өсімдіктерді өсіру үшін бір жылыжай және оның алдында балалар паркі орналасқан. Мектепте 25 000-нан астам кітабы бар кітапхана бар. Футбол, волейбол және баскетболға арналған үш жеңіл атлетика алаңы, сондай-ақ әсем гүлзарлар, кең көгалдар мен жасыл төбелер бар. Оны қарағай және эвкалипт ағаштарымен көркейтілген. Желтоқсан айында кампус қызғылт гүлге толып кетеді.

Үй жүйесі

Таши Намгьял академиясындағы үй жүйесі студенттер арасындағы ашық бәсекелестікті қалыптастыру мақсатымен академия құрылған күннен бастап енгізілген. Үйлердің тулары мен олардың сәйкес белгілері кейінірек жасалды. Төрт үй – Юксам үйі, Зонгри үйі, Фенсонг үйі және Карпонанг үйі.

Юксам үйі

Юксам үйі Батыс Сиккимдегі тарихи орынның құрметіне аталған. 1642 жылы Тибеттен келген үш лама – Лхатсун Намха Джигме Намгьял, Катоке Сампа Ченпо және Нгадак Ринзинг Ченпо Гуру Ринпоче болжағандай, бірінші Чогьял (Дхарма Радж) Пхунтсок Намгьялды кездестіріп, оны тәж кигізген.

Зонгри үйі

Зонгри үйі Ханчендзонга базалық лагеріне жол бойында орналасқан таудың шаңырағынан аталған, сол жерден Ханчендзонга массивінің барлық бөлігі көрінеді. Ол Батыс Сиккимде де орналасқан. Бұл сөздің мағынасы "Зонг" – "бекініс" және "Ри" – "тау" деген сөздерден шыққан.

Фенсонг үйі

Фенсонг үйі Солтүстік Сиккимнің Манган аудан орталығына баратын жолдағы бір жердің атымен аталған. Бұл сөз "фен" – пайда, ал "сонг" – шеберлік, кәмілдік деген мағынаны білдіреді. Фенсонгтағы монастырь көптеген келушілерді қызықтырады.

Карпонанг үйі

Карпонанг үйі Шығыс Сиккимдегі Натула асуына қарай жолда орналасқан бір жердің атымен аталған. Жергілікті тарих бойынша, бастапқы жер аты Нанг Карпо сөзінің өзгеруінен пайда болған. 1903-1904 жылдардағы Тибетке жасалған Янгхазбенд экспедициясы кезінде британдық офицер ақ түсті үйді көргенде "Карпо Нанг!" деп қатты айқайлаған. Карпо – ақ, ал Нанг – үй деген мағынаны білдіреді, сондықтан бұл тікелей "ақ үй" деп аударылады.

Қатысу

Мектеп Нью-Делидегі Үндістан мектеп сертификаты емтихандары кеңесімен байланысты, ол Ұлыбританияның Кембридж университеті жергілікті емтихандар синдикаты құрған. Мектеп студенттерді Үндістанның орта білім беру сертификаты (X сынып) және Үндістан мектеп сертификаты (XII сынып) емтихандарына дайындайды.