Кіріспе

Колумбиялық жазушы және философ (1913–1994)

Николас Гомес Давила (Nicolás Gómez Dávila; 18 мамыр 1913 – 17 мамыр 1994) – колумбиялық реакциялық философ және афорист, кейде «Анд тауларынан шыққан Ницше» деп аталды.

Гомес Давиланың атағы оның өліміне дейін соңғы жылдары ғана кеңіне танылды, әсіресе оның еңбектерінің неміс тіліне аударылуы арқасында. Ол – қазіргі заманға ең радикалды сын көтерген философтардың бірі, оның шығармалары негізінен «эсколиос» («схолия» немесе «глосса») деп аталатын афоризмдерден тұрады.

Өмірбаян

Гомес Давила – колумбиялық ғалым, өмірінің көп бөлігін достарының арасында және кітапханасының шеңберінде өткізген. Ол Колумбияның жоғары топтарынан шыққан және Парижде білім алған. Ауыр пневмонияға шалдыққандықтан, шамамен екі жыл үйден шықпады, жеке ұстаздардан сабақ алып, классикалық әдебиетке өмір бойы сүйіспеншілікпен қарады. Дегенмен, ол ешқашан университетте оқыған жоқ. 1930 жылдары Парижден Колумбияға оралды және 1948 жылы әйелімен алты айлық сапардан басқа, Еуропаға қайта бармады. Ол 30 000-нан астам томдық үлкен кітапхана құрды, оның әдеби өмірі осы кітапхананың айналасында өрілді. 1948 жылы Боготадағы Анд университетінің құрылуына көмектесті. 1954 жылы ағасы Гомес Давиланың алғашқы шығармалар жинағын жариялады, ол «Ноталар I» деген атпен жазбалар мен афоризмдерден тұратын жинақ болды, бірақ екінші томы жарық көрген жоқ. Кітап тек 100 дана басылып, достарына сыйлық ретінде таралғандықтан, көбіне белгілі болған жоқ. 1959 жылы «Текстос I» атты шағын эсселер жинағын шығарды (оның да екінші томы жарық көрген жоқ). Бұл эсселерде оның философиялық антропологиясының және тарих философиясының негізгі тұжырымдары, көбінесе метафораларға толы әдеби тілде жазылған. Осы эсселерде ол алғаш рет «реакциялық мозаика» жасау ниетін білдірді, себебі, оның пікірінше, шындықты философиялық жүйеде бейнелеу мүмкін емес. 1958 жылы әскери диктатура құлағаннан кейін Гомес Давилаға мемлекет басшысының бас кеңесшісі лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты, сондай-ақ 1974 жылы Лондонға елші болып тағайындалу ұсынысын да қабылдамады. Ол диктатураны құлатудағы Альберто Ллерас Камаргоның рөлін қолдағанмен, өзі саяси қызметтен шет қапты, бұл шешімге ол жазушылық жолының басында-ақ келген еді. Осы шешімнен оның оң және сол қанаттың, сондай-ақ консервативті саяси практикасын қатты сынауы туды, тіпті оның ашық реакциялық принциптері консервативті көзқарастарға ұқсас болды. Оның скептикалық антропологиясы Тукидид пен Якоб Буркхардтты зерттеуге, сондай-ақ қоғамдағы, мемлекеттегі және шіркеудегі иерархиялық құрылымдарды бекітуге негізделген. Гомес Давила халықтың егемендігін адамды заңсыз құдайландыру және Құдайдың егемендігінен бас тарту деп сынады. Сондай-ақ ол Екінші Ватикандық соборды да сынады, оны әлемге бейімделудің қателігі деп есептеді. Ол Триденттік латын миссасын Павел VI-ның ана тіліндегі миссасымен алмастыруын қатты өкінді. Хуан Доносо Кортес сияқты, Гомес Давила барлық саяси қателіктер теологиялық қателіктерден туындайды деп сенді. Сондықтан оның ой-пікірлерін саяси теология деп атауға болады. Либерализм, демократия және социализм сияқты қазіргі идеологиялар Гомес Давиланың сын-пікірлерінің басты нысанасы болды, себебі осы идеологиялардың ықпалымен әлем оған құлдыраған және бұзылған болып көрінді. Гомес Давила философиялық және теологиялық мәселелер, әдебиет, өнер және эстетика, тарих философиясы және тарих жазу сияқты кең ауқымды тақырыптарды талқылады. Ол стиль мен тонға ерекше сезімталдықпен қысқаша тұжырымдарды қолданды. Ол дамытқан әдеби әдіс – глос, схолий, ол осы әдіс арқылы әлемді түсіндірді, әсіресе 1977, 1986 және 1992 жылдары жарық көрген «Escolios a un texto implícito» бес томдық жинағында. Ол «реакционер» бейнесін өзінің ерекше әдеби маскасы ретінде жасап, оны қазіргі заманғы әлем туралы ойлаудың ерекше түріне айналдырды. Кейінгі еңбектерінде ол өзін оң және сол қанаттан тысқары орналастырып, «реакционер» ұғымын оң жақтың идеологиясымен байланыстырып, анықтауға тырысты. Ницше және басқалардың интеллектуалдық адалдығынан әсер алған дәстүрлі католицизм негізінде ол заманауилықты сынады және өзін «өлмейтін шындықтың» жақтасы деп санады. Гомес Давила өз жазбаларын кеңінен танытуға ұмтылмады. Оның идеялары 1980-ші жылдардың соңында неміс (кейін итальян, француз және поляк тілдерінде) аудармалар арқылы Роберт Спаман, Мартин Мозебах, Бото Штраус, Рейнхарт Маурер, Рольф Шиллинг, Хайнер Мюллер, Франко Вольпи, Асфа Воссен Ассерат және Кшиштоф Урбанек сияқты ақындар мен философтар арасында танымал бола бастады.