Кіріспе

1902–1904 жылдары Уильям Спирс Брюс басқарған экспедиция

Шотландияның Ұлттық Антарктика экспедициясы (SNAE), 1902–1904 жылдары, Эдинбург университетінің табиғат ғылымымен айналысқан және бұрынғы медицина студенті Уильям Спирс Брюс ұйымдастырып, басқарды. Роберт Фалькон Скоттың сол кездегі Discovery экспедициясының беделімен салыстырғанда көлеңкеде қалғанмен, SNAE барлау және ғылыми жұмыстардың толық бағдарламасын аяқтады. Оның жетістіктерінің ішінде Антарктида аумағындағы бірінші штаттық метеорологиялық станция және Ведделл теңізінің шығысында жаңа жерлердің табылуы бар. Оның биологиялық және геологиялық үлгілердің мол жинағы, Брюстің бұрынғы саяхаттарынан алынғандарымен бірге, 1906 жылы Шотландияның Океанографиялық зертханасының құрылуына әкелді. Брюс 1890 жылдардың көп бөлігін Антарктика және Арктика аймақтарына экспедициялар жасаумен өткізді және 1899 жылға қарай Ұлыбританияның ең тәжірибелі полярлық ғалымы болды. Сол жылдың наурыз айында ол Discovery экспедициясына қосылуға өтініш берді; алайда, оның екінші кеме арқылы экспедицияның жұмыс аясын Ведделл теңізінің төрт бөлігіне кеңейту туралы ұсынысын Корольдік Географиялық Қоғамның (RGS) президенті сэр Клементс Маркхэм "зияраттық бәсекелестік" деп бағалады. Брюс тәуелсіз қаржы табу арқылы жауап берді; оның жобасын Шотландияның Корольдік Географиялық Қоғамы қолдады және насихаттады. Экспедиция "Батырлар дәуіріндегі ең тиімді және мұқият жоспарланған ғылыми экспедиция" деп сипатталды. Осыған қарамастан, Брюс Ұлыбритания үкіметінен ешқандай ресми құрмет немесе мойындау алмады, және экспедиция мүшелеріне қарсы күшті лоббилеуге қарамастан беделді Полярлық медаль берілмеді. SNAE-ден кейін Брюс Антарктикаға ешқандай экспедиция ұйымдастырмады, бірақ Арктикаға үнемі сапарлар жасады. Оның ғылыми зерттеулерге бағытталған жұмысы сол заманға сай болмады, және оның жетістіктері, Скотт, Шеклтон және Амундсен сияқты полярлық саяхатшылардың жетістіктерінен айырмашылығы, көп ұзамай жұртшылық назарынан тыс қалды. SNAE-нің мәңгілік ескерткіші – 1903 жылы Лори аралында, Оңтүстік Оркнейде "Омонд Хаус" ретінде құрылған және содан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан Оркадас метеостанциясы.

Экспедицияның тарихы

Студент кезінде, 1880-ші жылдар мен 1890-шы жылдардың басында, Уильям Спирс Брюс жаратылыстану және океанография саласындағы білімін Патрик Геддес және Джон Артур Томсон сияқты көрнекті оқытушылардың жазғы курстарында оқып, арттырды. Ол сондай-ақ океанограф доктор Джон Мюррейдің ерікті жұмысына қатысып, «Челленджер» экспедициясы барысында жиналған материалдарды жіктеуге көмектесті. 1892 жылы Брюс медициналық білімін тоқтатып, 1892–1893 жылдарғы Данди кит аулау экспедициясының құрамында «Балена» кит кемесімен Антарктикаға сапар жасады. Отанына оралғаннан кейін ол Оңтүстік Георгияға өз экспедициясын ұйымдастыруға кірісті, «мен алған тәжірибе мені қатты қызықтырды» деп мәлімдеді, бірақ қаржы табуға қол жеткізе алмады. Содан кейін ол Бен-Невис тауының шаңырағындағы метеорологиялық стансада жұмыс істеді, одан кейін Джексон-Хармсворт Арктика экспедициясына ғылыми көмекші ретінде қосылды. 1897 мен 1899 жылдар аралығында ол Арктикаға тағы да сапарлар жасады – Спитсбергенге және Новая Земляға, алдымен майор Эндрю Коутс ұйымдастырған жеке сапармен, кейіннен Арктиканы зерттеу кемесі «Принцесса Алиса» ғалымы ретінде. Бұл кеме Брюстің досы және қолдаушысы, Монако князі Альбертқа тиесілі еді, ол белгілі океанограф болатын. 1899 жылы Арктикадан оралғаннан кейін Брюс Лондонның Корольдік географиялық қоғамына ұзақ хат жолдап, сол кезде RGS ұйымдастырып жатқан ірі Антарктика экспедициясына (кейін «Discovery Expedition» деп аталды) ғылыми лауазымға өтініш берді. Оның соңғы тәжірибесі «осы кезде Британ аралдарында одан да білікті адам болмауы мүмкін» деген тұжырымға әкелді. Брюстің барлық қажетті біліктіліктерін егжей-тегжейлі сипаттаған хатына бір жылдан астам уақыт өткен соң ғана жауап берілді. Осы кезде Брюстің идеялары бастапқы күткен кішігірім ғылыми лауазымнан алыстап кеткен еді. Ол енді экспедиция үшін екінші кеме ұсынды, ол шотландтық көздерден қаржыландырылып, Weddell теңізінің бөлігінде жұмыс істейтін, ал негізгі кеме Росс теңізінде орналасатын еді. Бұл ұсынысты RGS президенті сэр Клементс Маркхэм «зияратты» деп айыптады, және қызу хат алмасудан кейін Брюс өз бетінше әрекет етуге шешім қабылдады. Осылайша Шотландияның ерекше Ұлттық Антарктика экспедициясының идеясы туды. Брюс бай Коутс отбасымен қолдауға ие болды. Миллпорттағы Теңіз биологиялық станциясында 400 адамдық ресми қабылдау өтті, онда Джон Мюррей король Эдуард VII-нің құттықтау телеграммасын оқыды. Брюске Корольдік Шотландия географиялық қоғамының алтын медалі, ал капитан Робертсонға күміс медаль табыс етілді. Экспедициядан кейін 1100-нан астам жануарлар түрі, оның ішінде 212 түрі бұрын ғылымға белгісіз болған, тізімделді. Лондоннан ресми мойындау болған жоқ, онда Маркхэмнің ықпалымен SNAE жұмысы назардан тыс қалды немесе кемсітілді. Оның мүшелеріне «Scotia» экспедициясы үйге оралғаннан кейін екі ай өткен соң «Discovery Expedition» мүшелеріне берілген беделді RGS Полярлық медальдары табыс етілмеді. Полярлық медальдар сэр Эрнест Шеклтонның кейінгі экспедицияларынан және Дуглас Моусонның Австралазия экспедициясынан кейін де табыс етілді. Брюс көптеген жылдар бойы өзінің еліне және экспедициясына жасалған зұлымдыққа қарсы күресті. Оның экспедициясы «бұрынғы және қазіргі Антарктика экспедицияларының барлығынан да толыққанды бағдарламаны орындады». «Скотия» экспедициялық кемесі Ұлы соғыс кезінде қолданысқа алынып, жүк тасымалдаушы ретінде пайдаланылды. 1916 жылдың 18 қаңтарында ол өртеніп, Бристоль каналындағы құм жағасында қирады. Брюстен бір ғасыр өткен соң, 2003 жылы «Scotia» экспедициясы SNAE жинаған ақпаратты Оңтүстік Георгиядағы климаттың өзгеруін зерттеу үшін негіз ретінде пайдаланды. Бұл экспедиция оның жаһандық жылыну туралы халықаралық пікірталасқа қосқан үлесі SNAE-нің пионерлік зерттеулеріне лайықты құрмет екенін мәлімдеді.