Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1902–1904 жылдары Уильям Спирс Брюс басқарған экспедиция
1902–04 expedition led by William Speirs Bruce
Шотландияның Ұлттық Антарктика экспедициясы (SNAE), 1902–1904 жылдары, Эдинбург университетінің табиғат ғылымымен айналысқан және бұрынғы медицина студенті Уильям Спирс Брюс ұйымдастырып, басқарды. Роберт Фалькон Скоттың сол кездегі Discovery экспедициясының беделімен салыстырғанда көлеңкеде қалғанмен, SNAE барлау және ғылыми жұмыстардың толық бағдарламасын аяқтады. Оның жетістіктерінің ішінде Антарктида аумағындағы бірінші штаттық метеорологиялық станция және Ведделл теңізінің шығысында жаңа жерлердің табылуы бар. Оның биологиялық және геологиялық үлгілердің мол жинағы, Брюстің бұрынғы саяхаттарынан алынғандарымен бірге, 1906 жылы Шотландияның Океанографиялық зертханасының құрылуына әкелді. Брюс 1890 жылдардың көп бөлігін Антарктика және Арктика аймақтарына экспедициялар жасаумен өткізді және 1899 жылға қарай Ұлыбританияның ең тәжірибелі полярлық ғалымы болды. Сол жылдың наурыз айында ол Discovery экспедициясына қосылуға өтініш берді; алайда, оның екінші кеме арқылы экспедицияның жұмыс аясын Ведделл теңізінің төрт бөлігіне кеңейту туралы ұсынысын Корольдік Географиялық Қоғамның (RGS) президенті сэр Клементс Маркхэм "зияраттық бәсекелестік" деп бағалады. Брюс тәуелсіз қаржы табу арқылы жауап берді; оның жобасын Шотландияның Корольдік Географиялық Қоғамы қолдады және насихаттады. Экспедиция "Батырлар дәуіріндегі ең тиімді және мұқият жоспарланған ғылыми экспедиция" деп сипатталды. Осыған қарамастан, Брюс Ұлыбритания үкіметінен ешқандай ресми құрмет немесе мойындау алмады, және экспедиция мүшелеріне қарсы күшті лоббилеуге қарамастан беделді Полярлық медаль берілмеді. SNAE-ден кейін Брюс Антарктикаға ешқандай экспедиция ұйымдастырмады, бірақ Арктикаға үнемі сапарлар жасады. Оның ғылыми зерттеулерге бағытталған жұмысы сол заманға сай болмады, және оның жетістіктері, Скотт, Шеклтон және Амундсен сияқты полярлық саяхатшылардың жетістіктерінен айырмашылығы, көп ұзамай жұртшылық назарынан тыс қалды. SNAE-нің мәңгілік ескерткіші – 1903 жылы Лори аралында, Оңтүстік Оркнейде "Омонд Хаус" ретінде құрылған және содан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан Оркадас метеостанциясы.
The Scottish National Antarctic Expedition (SNAE), 1902–1904, was organised and led by William Speirs Bruce, a natural scientist and former medical student from the University of Edinburgh. Although overshadowed in terms of prestige by Robert Falcon Scott's concurrent Discovery Expedition, the SNAE completed a full programme of exploration and scientific work. Its achievements included the establishment of a staffed meteorological station, the first in Antarctic territory, and the discovery of new land to the east of the Weddell Sea. Its large collection of biological and geological specimens, together with those from Bruce's earlier travels, led to the establishment of the Scottish Oceanographical Laboratory in 1906. Bruce had spent most of the 1890s engaged on expeditions to the Antarctic and Arctic regions, and by 1899 was Britain's most experienced polar scientist. In March of that year, he applied to join the Discovery Expedition; however, his proposal to extend that expedition's field of work into the Weddell Sea quadrant, using a second ship, was dismissed as "mischievous rivalry" by Royal Geographical Society (RGS) president Sir Clements Markham. Bruce reacted by obtaining independent finance; his venture was supported and promoted by the Royal Scottish Geographical Society. The expedition has been described as "by far the most cost effective and carefully planned scientific expedition of the Heroic Age." Despite this, Bruce received no formal honour or recognition from the British Government, and the expedition's members were denied the prestigious Polar Medal despite vigorous lobbying. After the SNAE, Bruce led no more Antarctic expeditions, although he made regular Arctic trips. His focus on serious scientific exploration was out of fashion with his times, and his achievements, unlike those of the polar adventurers Scott, Shackleton and Amundsen, soon faded from public awareness. The SNAE's permanent memorial is the Orcadas weather station, which was set up in 1903 as "Omond House" on Laurie Island, South Orkneys, and has been in continuous operation ever since.
Экспедицияның тарихы
Студент кезінде, 1880-ші жылдар мен 1890-шы жылдардың басында, Уильям Спирс Брюс жаратылыстану және океанография саласындағы білімін Патрик Геддес және Джон Артур Томсон сияқты көрнекті оқытушылардың жазғы курстарында оқып, арттырды. Ол сондай-ақ океанограф доктор Джон Мюррейдің ерікті жұмысына қатысып, «Челленджер» экспедициясы барысында жиналған материалдарды жіктеуге көмектесті. 1892 жылы Брюс медициналық білімін тоқтатып, 1892–1893 жылдарғы Данди кит аулау экспедициясының құрамында «Балена» кит кемесімен Антарктикаға сапар жасады. Отанына оралғаннан кейін ол Оңтүстік Георгияға өз экспедициясын ұйымдастыруға кірісті, «мен алған тәжірибе мені қатты қызықтырды» деп мәлімдеді, бірақ қаржы табуға қол жеткізе алмады. Содан кейін ол Бен-Невис тауының шаңырағындағы метеорологиялық стансада жұмыс істеді, одан кейін Джексон-Хармсворт Арктика экспедициясына ғылыми көмекші ретінде қосылды. 1897 мен 1899 жылдар аралығында ол Арктикаға тағы да сапарлар жасады – Спитсбергенге және Новая Земляға, алдымен майор Эндрю Коутс ұйымдастырған жеке сапармен, кейіннен Арктиканы зерттеу кемесі «Принцесса Алиса» ғалымы ретінде. Бұл кеме Брюстің досы және қолдаушысы, Монако князі Альбертқа тиесілі еді, ол белгілі океанограф болатын. 1899 жылы Арктикадан оралғаннан кейін Брюс Лондонның Корольдік географиялық қоғамына ұзақ хат жолдап, сол кезде RGS ұйымдастырып жатқан ірі Антарктика экспедициясына (кейін «Discovery Expedition» деп аталды) ғылыми лауазымға өтініш берді. Оның соңғы тәжірибесі «осы кезде Британ аралдарында одан да білікті адам болмауы мүмкін» деген тұжырымға әкелді. Брюстің барлық қажетті біліктіліктерін егжей-тегжейлі сипаттаған хатына бір жылдан астам уақыт өткен соң ғана жауап берілді. Осы кезде Брюстің идеялары бастапқы күткен кішігірім ғылыми лауазымнан алыстап кеткен еді. Ол енді экспедиция үшін екінші кеме ұсынды, ол шотландтық көздерден қаржыландырылып, Weddell теңізінің бөлігінде жұмыс істейтін, ал негізгі кеме Росс теңізінде орналасатын еді. Бұл ұсынысты RGS президенті сэр Клементс Маркхэм «зияратты» деп айыптады, және қызу хат алмасудан кейін Брюс өз бетінше әрекет етуге шешім қабылдады. Осылайша Шотландияның ерекше Ұлттық Антарктика экспедициясының идеясы туды. Брюс бай Коутс отбасымен қолдауға ие болды. Миллпорттағы Теңіз биологиялық станциясында 400 адамдық ресми қабылдау өтті, онда Джон Мюррей король Эдуард VII-нің құттықтау телеграммасын оқыды. Брюске Корольдік Шотландия географиялық қоғамының алтын медалі, ал капитан Робертсонға күміс медаль табыс етілді. Экспедициядан кейін 1100-нан астам жануарлар түрі, оның ішінде 212 түрі бұрын ғылымға белгісіз болған, тізімделді. Лондоннан ресми мойындау болған жоқ, онда Маркхэмнің ықпалымен SNAE жұмысы назардан тыс қалды немесе кемсітілді. Оның мүшелеріне «Scotia» экспедициясы үйге оралғаннан кейін екі ай өткен соң «Discovery Expedition» мүшелеріне берілген беделді RGS Полярлық медальдары табыс етілмеді. Полярлық медальдар сэр Эрнест Шеклтонның кейінгі экспедицияларынан және Дуглас Моусонның Австралазия экспедициясынан кейін де табыс етілді. Брюс көптеген жылдар бойы өзінің еліне және экспедициясына жасалған зұлымдыққа қарсы күресті. Оның экспедициясы «бұрынғы және қазіргі Антарктика экспедицияларының барлығынан да толыққанды бағдарламаны орындады». «Скотия» экспедициялық кемесі Ұлы соғыс кезінде қолданысқа алынып, жүк тасымалдаушы ретінде пайдаланылды. 1916 жылдың 18 қаңтарында ол өртеніп, Бристоль каналындағы құм жағасында қирады. Брюстен бір ғасыр өткен соң, 2003 жылы «Scotia» экспедициясы SNAE жинаған ақпаратты Оңтүстік Георгиядағы климаттың өзгеруін зерттеу үшін негіз ретінде пайдаланды. Бұл экспедиция оның жаһандық жылыну туралы халықаралық пікірталасқа қосқан үлесі SNAE-нің пионерлік зерттеулеріне лайықты құрмет екенін мәлімдеді.
During his student yearsthe 1880s and early 1890sWilliam Speirs Bruce built up his knowledge of the natural sciences and oceanography, by studying at summer courses under distinguished tutors such as Patrick Geddes and John Arthur Thomson. He also spent time working voluntarily under the oceanographer Dr John Murray, helping to classify specimens collected during the Challenger expedition. In 1892 Bruce gave up his medical studies altogether, and embarked on a voyage to the Antarctic in the whaler Balaena, as part of the 1892–1893 Dundee Whaling Expedition. On his return, he began organising an expedition of his own to South Georgia, claiming that "the taste I have had has made me ravenous", but he could not obtain funding. He then worked at a meteorological station on the summit of Ben Nevis, before joining the Jackson–Harmsworth Arctic Expedition to Franz Josef Land as a scientific assistant. Between 1897 and 1899 he made further Arctic trips, to Spitsbergen and to Novaya Zemlya, first on a private trip organised by Major Andrew Coats, later as a scientist on the Arctic survey vessel Princess Alice. This vessel was owned by Prince Albert of Monaco, a renowned oceanographer who became a friend and supporter of Bruce. After returning from the Arctic in 1899, Bruce sent a lengthy letter to the Royal Geographical Society in London, applying for a scientific post on the major Antarctic expedition (later to be known as the Discovery Expedition), which the RGS was then organising. His recent experiences made it "unlikely that there was any other person in the British Isles at that time better qualified". Bruce's letter, which detailed all his relevant qualifications, was acknowledged but not properly answered until more than a year had passed. By then, Bruce's ideas had progressed away from his original expectation of a junior post on the scientific staff. He now proposed a second ship for the expedition, separately financed from Scottish sources, which would work in the Weddell Sea quadrant while the main ship was based in the Ross Sea. This proposal was denounced by RGS president Sir Clements Markham as "mischievous" and, after some heated correspondence, Bruce resolved to proceed independently. In this way the idea of a distinctive Scottish National Antarctic expedition was born. Bruce was supported by the wealthy Coats family, A formal reception for 400 people was held at the Marine Biological Station, Millport, at which John Murray read a telegram of congratulation from King Edward VII. Bruce was presented with the Royal Scottish Geographical Society's gold medal, and Captain Robertson with the silver medal. Following the expedition, more than 1,100 species of animal life, 212 of them previously unknown to science, were catalogued; there was no official acknowledgement from London, where under the influence of Markham the work of the SNAE tended to be ignored or denigrated. Its members were not awarded the prestigious RGS Polar Medals, which were bestowed on members of the Discovery Expedition when it returned home two months after Scotia. Polar Medals would also be awarded after each of Sir Ernest Shackleton's later expeditions, and after Douglas Mawson's Australasian expedition. Bruce fought unavailingly for years to right what he considered a grave injustice, a slight on his country and on his expedition. his expedition fulfilled "a more comprehensive programme than that of any previous or contemporary Antarctic expedition". The expedition ship Scotia was requisitioned during the Great War, and saw service as a freighter. On 18 January 1916 she caught fire, and was burned out on a sandbank in the Bristol Channel. One hundred years after Bruce, a 2003 expedition, in a modern version of Scotia, used information collected by the SNAE as a basis for examining climate change in South Georgia during the past century. This expedition asserted that its contribution to the international debate on global warming would be a fitting testament to the SNAE's pioneering research.