Кіріспе
Хорват саясаткері Иван Кукульевич Сакцинский (29 мамыр 1816 – 1 тамыз 1889) – хорват тарихшысы, саясаткері және жазушысы, парламентте хорват тілінде алғашқы рет сөз сөйлегенімен әйгілі. Көреген патриот саналатын Кукульевич Ильрия қозғалысының қолдаушысы болған және тарихи құжаттарды, әсіресе хорват тарихын және библиографиясын зерттеу үшін оларды мұқият жинаған.
Ivan Kukuljević Sakcinski (; 29 May 1816 – 1 August 1889) was a Croatian historian, politician, and writer, most famous for delivering the first speech in Croatian before Parliament. Considered a renowned patriot, Kukuljević was a proponent of Illyrian movement and avid collector of historical documents, primarily those for his work in Croatian historiography and bibliography.
Ерте өмір
Кукулевич Вараждин қаласының жанындағы Марушевецте дүниеге келген. Оның отбасы Босниядағы Рамадан шыққан. Ол босниялық францискандық Грго Мартичтің алыс туысы болды. Кукулевич орта білімін туған қаласындағы және Загребтегі гимназияларда аяқтады. Кремс әскери академиясына оқуға түсті. Студент кезінде Кукулевич неміс тілінде жазуды бастады. 1833 жылы әскерге қатарына кірді, үш жылдан кейін Венада офицер болды. Ол Людевит Гаджбен танысып, 1837 жылы Иллирия қозғалысына қосылды. 1840 жылы оған Миланға көшіп бару бұйрылды. 1842 жылы ол әскери қызметтен бас тартып, Хорватияға оралды, венгрлендіруге және цензураға қарсы саяси күреске қатысты. Ол Иллирия қозғалысының жетекшілерінің біріне айналды.
Саясатшы
Кукулевич Халық партиясының мүшесі болды және 1843 жылы оның жетекші мүшелерінің біріне айналды. Кукулевичтің саяси қызметін екі кезеңге бөлуге болады: 1850 жылға дейін және 1860 жылдан 1867 жылға дейін. 1851 жылдан 1860 жылға дейінгі үзіліс министр Бахтың Хорватиядағы саяси өмірді басып тастаған абсолютизмінен туындады. Бірінші кезеңде ол Хорватияны Австрия мен Венгриядан босатуды жақтады, оңтүстік славяндардың біртүтастығына жету үшін революциялық амалдарды қолдайтын келісімсіз идеолог болды. Оңтүстік славяндарды тек қару күшімен ғана құтқаруға және біріктіруге болатынына сенген ол әскери шекарадағы хорваттар мен сербтер арасында ықпал етуге тырысты. Оның тұлғасына әсер еткен шекарашылар 1848 жылғы көктемдегі халықтық талаптарында оңтүстік славян халықтарының бостандығы мен біртүтастығын сұрады, оны өздерінің шабыт көзі деп атады. Кукулевич 1843 жылдың 2 мамырында Хорватия Парламенті алдында хорват тілінде сөз сөйлеген алғашқы адам болды. Ол бұл сөйлеуінде ұлттық азаттық күресін жандандырып, хорват тілін мектептер мен кеңселерде ресми тіл деп жариялауды және оны қоғамдық өмірге біртіндеп енгізуді ұсынды. Сондай-ақ ол хорват тілін басқа тілдермен алмастырудың қаупін көрсетті. Осыған дейін парламентте латын тілі қолданылып келді. Бұл сөйлеу үлкен қозғалыс тудырды. Дегенмен, бұл жағдай ерекше емес еді. Оның парламенттегі және округтік жиналыстардағы барлық сөздері Хорватияның бостандығы мен тәуелсіздігін қатты қолдады, сондықтан олар тек Белградта жасырын басылған «Иллирий» журналында ғана жарияланды. Кукулевичтің ықпалымен парламент 1847 жылы хорват тілін ресми тіл деп жариялау туралы шешім қабылдады. 1845 жылы ол Вараждин округінің бас судьясы болды. 1848 жылғы революция кезінде Кукулевич радикалды демократтардың қатарында болды. Оның ықпалымен Жосип Елачич 1848 жылдың 5 маусымында Хорватия Парламентін шақырды, бұл императордың тікелей бұйрығына қарсы болды. Кукулевич Прагадағы славян конгресін де ұйымдастырды. Алайда, революциялар жаншылды және императорлық үстемдік күшейді. Кукулевич саяси өмірден шеттетіліп, полиция бақылауына алынды. 1850 жылдары оның көзқарасы түбірінен өзгерді. Оның саяси қызметінің екінші кезеңі оның ертедегі Австрияға қарсы және ұлтшыл көзқарастарына толыққанды қарсы болды. 1861 жылы Загреб округінің префекті болғаннан кейін ол Венаға адал болды, хорваттар мен оңтүстік славяндарға қарсы бағытталған саясатты жүзеге асырды және иллириялық идеалдарына берілген бұрынғы достарын қуғынға түстірді. 1867 жылғы келісімнен кейін ол саяси лауазымдарынан алынып, зейнеткерлікке шықты. Кейіннен ол қайтадан Саборға сайланды. Ол Загорьедегі Тухаковец қамалында қайтыс болды және Загребтің Мирогой зиратында жерленді.
Тарихшы және мәдениет қайраткері
Оның саяси мансабының күрт өзгеруіне қарамастан, Кукулевичтің ертедегі патриоттық және тарихи өлеңдері хорваттардың патриоттық сезімдеріне зор әсер етті. Ол Югославия тарихы қоғамын құрды, "Arhiv za Povjesnicu jugoslavensku" (Югославия тарихының мұрағаты) журналын басқарды және құнды тарихи монографиялар жариялады. Кукулевичтің еңбегі оған "қазіргі хорват тарихнамасының әкесі" деген атақ алып берді. Кукулевич Хорватия тарихына қатысты көптеген деректерді жинап, жариялады. Ол 800 суретшінің өмірбаянын қамтитын сөздік жазды. Ол хорват ғылыми библиографиясының негізін қалаушы болып саналады. 1850 жылы Кукулевич Вена әдеби келісіміне қатысты. Қаржылық қиындықтарға байланысты Кукулевич өзінің 12 000 томдық кітапханасын сатуға мәжбүр болды, оны Загребтегі Хорват өнер және ғылым академиясы сатып алды. Оның кітапханасынан табылған қолжазбалардың бірі – Андри Качич Миошичтің еңбектеріне негізделген "Скандербег" трагедиясы.