Кіріспе

Ишбара Қаған (, қытайша 沙缽略可汗/沙钵略可汗, пиньинь: shābōlüè kěhàn, Wade–Giles: sha po lüeh k'o han) немесе Ерфу Кехан (қытайша: 爾伏可汗; орта қытайша: ńźie b'i̪uk < Ñebuk/Ñevuk немесе ńźie b'uât < Ñebar/Ñevar; соғд тілінде: nwr γ’γ’n); жеке аты: қытайша: 阿史那攝圖/阿史那摄图, пиньинь Āshǐnà Shètú/Niètú; Wade–Giles A shih na she t'u/nie t'u) (540 жылға дейін – 587) – Ыстық Қағанның тұңғыш ұлы, Бүмін Қағанның немересі, Түрік қағанатының алтыншы қағаны (581–587). Оның есімі түрік тіліне тән емес.

Принц ретінде

Таспар қаған оны шығыстағы кіші қаған ретінде тағайындады.

Билік

Ол Амрактың қанағаттануынан кейін таққа тағайындалды. Бұл шешім оның інісі Таспар қағанның қағандық атағын немересі Талопиенге (Муқан қағанның ұлы) мұра еткен тудырған дағдарысқа заңды шешім ретінде қабылданды. Бұл ең үлкен ағадан ең кіші ағаға және ең үлкен ұлдан ең кіші ұлға мұрагерлік жүйесінің дәстүрлі тәртібін бұзды. Тағайындалғаннан кейін дереу оның билігінің заңдылығына бұрынғы мұрагер Талопиен, Иотан және Тарду күдік келтірді. Бұл өте тұрақсыз жағдай тез арада өршіген азаматтық соғысқа айналды, оны Суй қытайлары гөктүріктерді әлсірету үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды. Қаған Солтүстік Чжоу ханшайымы Цянцзиньге үйленді және Чэнь әулетінен келген қашқындырды қабылдады, бұл оның билігін заңдастыруға бағытталған екі қадам болды. Оның әйелімен бірге келген елшілердің бірі – тыңшы/елші Чжансун Шенг еді. Ол Ышбарамен дос болып, түріктермен көп жылдар бойы бірге өмір сүрді. Оның гоктурктердің әдет-ғұрыптары мен институттары туралы білімі Суй империясы үшін зор маңызға ие болды. Азаматтық соғысты аяқтау үшін Ышбара ақыры Суй әулетін өзінің жоғары тұрған билігі ретінде мойындады. Соңында Ышбара қағандықты құтқаруға қол жеткізді, бірақ оның тәуелсіздігінен айырылды. 587 жылы Ышбара қаған мен Апа қаған қайтыс болды.

Жазбалар

Түрік / редакторлар, Хасан Челал Гүзел, Ц. Цем Оғуз, Осман Қаратай. Авторлары: Гүзел, Хасан Челал. Оғуз, Жем. Қаратай, Осман, 1971– Ожақ, Мурат. Басылған жері: Анкара, Yeni Türkiye, 2002. (жинақ)