Кіріспе

Гарольд Пинтердің пьесасы "Күтуші" - Гарольд Пинтердің үш актідегі драмасы. Бұл оның сахна мен теледидардағы алтыншы маңызды туындысы болғанымен, екі бауыр мен саяхатшы арасындағы билік, адалдық, тазалық және сыбайлас жемқорлықтың қақтығысын зерттейтін психологиялық драма, Пинтердің алғашқы ірі коммерциялық жетістігіне айналды. Хиклинг 2009 жылдың наурыз айында Марк Бабич қойған спектакль туралы былай деп жазады:

Пинтердің өзі үш маңызды пьесасының бастауы туралы пікірін сыншылар жиі айтады:

Стиль

"Кейімпаз" пьесасының тілі мен сюжеті реализмді абсурд театрымен үйлестіреді. Абсурд театрында тіл көрерменнің тілдің өзіне назар аударуын күшейтетіндей қолданылады, көбінесе қайталау арқылы және тікелей әңгімеден жаңқақтап. Пьеса жиі Сэмюэл Беккеттің "Годо күтуінде" және басқа абсурдистік пьесалармен салыстырылады, себебі оның сюжеті мен іс-қимылы көрінбейді. Рональд Ноулз кейіпкерлердің өзгешелігін былай түсіндіреді: "Тіл, мінез және мән – бұл бір-бірінің сөйлеу мен үнсіздік арқылы көрінетін жақтары. Мінез енді анық сезілетін, нақты сөйлеуге негізделген, әлеуметтік және рухани дамудың нысаны емес, аморфты және жағдайға байланысты нәрсе (41)."

Тіл

Пинтердің тілін түсінудің бір кілті – кейіпкердің айтқан сөздеріне емес, мәтіннің артындағы мағынаны табуға болады. "Құқық қорғаушы" ұзақ шағылысулармен және логикалық байланысы жоқ сөздермен толы, тілі үзіліске толы әңгімелер немесе ойдың дауыстап айтылуы сияқты ұзақ сөйлеулерден тұрады. Мәтін сырттай қарағанда қарапайым болғанымен, оның қарапайымдылығының артында әрқашан бір хабар жатыр. Пинтер көбінесе "коммуникацияның өзімен, немесе одан қасақана қашумен" айналысады (Кноулз 43). Пьесаның стаккато тілі мен ырғақтары стратегиялық түрде қойылған үзілістер арқылы музыкалық үйлесімге ие. Пинтер үнсіздікпен ойнайды, ол пьесада қалай қолданылады және сөздер соңғы рет айтылғанда қандай мән береді.

Драма түрі: Трагикомедия

"Құқық қорғаушы" – аралас стильдегі драма; трагикалық және комикалық элементтерді қамтитын трагикомедия. Арденнің айтуынша, отбасылық қарым-қатынастар пьесаның негізгі тақырыптарының бірі болып табылады. Тағы бір маңызды тақырып – кейіпкерлердің бір-бірімен тиімді қарым-қатынас орната алмауы. Пьеса көбінесе диалогқа, әрекетке қарағанда сүйенгенімен, кейде олардың әрқайсысы бірін-бірі түсінетіндей сезім тудырады, бірақ көбінесе олар өздерінің психологиялық осалдығы мен жеке мүдделері салдарынан қарым-қатынастан жалтарып, өзара түсіністікке келуден қашады. Оқшаулану тақырыбы кейіпкерлердің қарым-қатынас жасай алмауынан туындайды, ал кейіпкерлердің өзіне жұмбастануы басқалармен байланыс орнатудағы қиындықтарын одан да күшейтеді. Кейіпкерлер бір-бірін және өздерін алдағандықтан, алдау және өзін-өзі алдау мотивтеріне жиі кездесесіз, ал диалог бойына алдауға құрылған сөздер мен өзін-өзі алдау стратегиялары қайталап тұрады. Дейвис жалған атпен таныстырады және жеке куәлігінің жоқтығына байланысты проблемаларын шеше алатынына өзін-өзі көндіреді, бірақ ол өз ісіне жауапкершілік алуға тым жалқау көрінеді және өзінің белсенсіздігін өзінен гөрі басқаларда іздейді. Астон психикалық мүмкіндігі шектеулі болса да, сарай салу арманының орындалатынына сенеді. Мик өзінің сәтті мансапқа ұмтылысының, психикалық жағдайы нашар ағасына күтім жасау міндетінен басым екеніне сендіреді. Бірақ, соңында үш ер адамның барлығы өзін-өзі алдап отыр. Олардың өмірі пьесаның соңында да, басындағыдай жалғасуы мүмкін. Пьесадағы алдау мен оқшаулану уақыт, кеңістік, жекелік және тілдің тұрақсыз, ағылшын сипатын көрсететін әлемге алып келеді.

Премьера

1960 жылдың 27 сәуірінде «Кейірімші» пьесасы алғаш рет Лондонның «Артс» театрында көрсетілді, содан кейін 1960 жылдың 30 мамырында Уэст-Эндтегі «Герцогиня» театрына көшірілді. Дэвис рөлінде Дональд Плезенс, Мик рөлінде Алан Бейтс және Астон рөлінде Питер Вудторп ойнады. Қойылымдар көбінесе жағымды пікірлер алды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Арден, Джон. Гарольд Пинтердің "Құтқарушы" пьесасының шолуы. New Theatre Mag. 1.4 (1960 жылғы шілде): 29–30. Биллингтон, Майкл. Гарольд Пинтер. 1996. Лондон: Faber and Faber, 2007. (13). "Гарольд Пинтердің өмірі мен шығармашылығы" еңбегінің жаңартылған 2-ші басылымы. 1996. Лондон: Faber and Faber, 1997. (10). Басылып шығарылған. Эслин, Мартин. Абсурд театры. 1961. 3-ші басылым. Нью-Йорк: Vintage Books, 2004. (10). (13). Басылып шығарылған. Хиклинг, Альфред. "Құтқарушы: Octagon, Болтон". Guardian. Guardian Media Group, 13 наурыз 2009. Желілік материал. 28 мамыр 2009. (Марк Бабичтің қойған спектаклінен жасалған шолу). Джонс, Дэвид. "Гарольдпен саяхат". Front & Center Online. Roundabout Theatre Company, 2003 жылғы күз. Желілік материал. 12 наурыз 2009. ("Roundabout Theatre Company-ның абоненттер журналының онлайн нұсқасы"). Ноулз, Роланд. "Туған күн тойы" және "Құтқарушы": мәтін және сахналық қойылым. Лондон: Macmillan Education, 1988. 41–43 беттер. Басылып шығарылған. Нейсмит, Билл. Гарольд Пинтер. Faber Critical Guides. Лондон: Faber and Faber, 2000. Басылып шығарылған. Пинтер, Гарольд. "Құтқарушы: үш актідегі пьеса". Лондон: Encore Publishing Co., 1960. OCLC 10322991. Басылып шығарылған. –––. "Құтқарушы" және "Сөйлемейтін қыз": Гарольд Пинтердің екі пьесасы. 1960. Нью-Йорк: Grove Press, 1988. (10). (13). Басылып шығарылған. Поулик, Леонард. "«Бұл не екенін қалай түсінуге болады?» Пинтер драматургиясына бір көзқарас". Гарольд Пинтер: Критикалық тәсілдер. Ред. Стивен Гейл. Cranbury, NJ: Associated UP, 1986. 30–37 беттер. Басылып шығарылған. Ричардсон, Брайан. "Құтқарушы" спектакліне шолу, Studio Theatre (Вашингтон, 12 қыркүйек 1993). The Pinter Review: Annual Essays 1994. Ред. Фрэнсис Гиллен және Стивен Гейл. Тампа: U of Tampa P, 1994. 109–10 беттер. Басылып шығарылған. Скотт, Майкл, ред. Гарольд Пинтер: "Туған күн тойы", "Құтқарушы", "Үйге оралу": Зерттеулер жинағы. Лондон: Macmillan Education, 1986. Басылып шығарылған.