Кіріспе
Ирис цистасы – көз ішіндегі сұйықтықпен толған қуыстар. Олар түрлі өлшемде, санда, пішінде және пигменттерімен кездеседі. Цисталар еркін қозғалуы мүмкін, сондай-ақ оқушы шетіне немесе артқы камераға бекітілуі де мүмкін. Көбінесе ирис цистасы ешқандай мәселе тудырмайды, бірақ кейде мынадай проблемаларға себеп болуы мүмкін: көз алдында "шабұнақтардың" пайда болуы, мүйіз қабығының эндотелийлік пигментациясы, линза капсуласының пигментациясы, ирис қозғалысының өзгеруі, су ағынының төмендеуі және салдарынан глаукоманың дамуы немесе циста тым үлкен болып көруді бөгеуі мүмкін. Көбінесе ирис цистасы қауіпсіз болып, емдеуді қажет етпейді. Бірақ кейде проблема тудырса, оны жою қажет. Ирис цистасын транскорнеальды диодты лазермен емдеу, жіңішке инемен сүру немесе хирургиялық жолмен алып тастау арқылы емдеуге болады. Ирис, радиалды және дөңгелек бұлшық еттері арқасында оқушының мөлшерін реттей алады, бұл бұлшық еттер стромаға жалғасқан. Дөңгелек бұлшық ет, яғни сфинктер бұлшық еті, дөңгелек қозғалыспен жирылып, оқушыны кішірейтеді, ал радиалды бұлшық ет, яғни дилататор бұлшық еті жирылғанда оқушы кеңейеді.
Бастапқы киста
Бастапқы кисталар Шилдс жіктемесіне сәйкес жіктеледі. Бастапқы кисталардың пайда болуы нейроэпителиалды. Бастапқы кисталар көбінесе ешқандай мәселе тудырмайды, сұйықтыққа толы болып, тегіс беткейге ие. Олар көз ішіндегі орналасуына қарай кіші топтарға бөлінеді. Көзілдірік кисталары, сондай-ақ орталық кисталар көзілдірік шекарынан ирис тамырына дейін орналасқан, орталық аймақтық кисталар ирис тамырынан кірпік денесіне дейін орналасқан, ал шеткі кисталар иридоцилиарлық ойыста орналасқан. Бос қалқып жүзетін кисталар алдыңғы және шыны тәрізді камерада пайда болуы мүмкін және көбінесе ығысқан эпителий кисталары болып табылады. Дәрілік заттардың әсерінен пайда болған кисталар миотикалар немесе латанопрост қолданумен байланысты, бірақ дәріні қолдануды тоқтатқаннан кейін кішіреюі мүмкін. Увеиттік кисталар көздің қабынуы болған кезде немесе қабынудан кейін пайда болуы мүмкін. Ісік тудырған екіншілік кисталар ісіктің салдарынан пайда болады. Ең сирек кездесетін ирис кистасы – паразиттік киста, ол паразиттердің болуымен дамуы мүмкін.
Ультрадыбыстық B-сканер (USB)
Б-түрлі УЗИ (USB) көздің суретін жасау үшін 10-20 МГц толқын ұзындығын пайдаланады. USB ирис цистасының алдыңғы немесе артқы камерадағы таралуын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ирис артындағы орталық аймақтық кисталарды анықтау және кірпікшелік дененің қатысуын бағалау үшін де қолданылуы мүмкін. Дегенмен, кірпікшелік дененің қатысуын анықтау үшін артықшылықты әдіс USB емес, ультрадыбыстық биомикроскопия болып табылады.
Ұсақ инемен сорғылау
Ұсақ инемен аспирациялау (FNA), бұрын талқыланғандай, диагностикалау әдісі болып табылады, бірақ оны емдеу ретінде де қолдануға болады. FNA кезінде өте жіңішке ине кістаның ішіне енгізіледі. Иненің мақсаты – кістаның қабығын тесіп, кістаның дефляциялануына (жазылуына) көмектесу. Бұл әдіс тиімді деп дәлелденген, бірақ кіста толыққан толық жоғалып кетпестен, тек кішіреюі мүмкін. Егер кістаның көлемі жеткілікті түрде азайып, енді қандай да бір ауыру немесе қолайсыздық тудырмаса, онда екінші емдеу қажет болмауы мүмкін. Бірақ егер емдеуден кейін кіста әлі де проблема тудырса, емдеу қайталанады немесе басқа әдіс қолданылуы керек.
Митозға қарсы препараттар
Антимитоздық препараттар негізінен киста басқа барлық емдеулерге, хирургиялық араласудан басқа, төзімді болған жағдайда қолданылады, себебі хирургия соңғы шара саналады. Антимитоздық препараттар кистаның ішіне енгізіліп, 5 минутқа қалдырылады; 5 минут өткен соң препараттар шайып тасталады. Антимитоздық препараттардың жанама әсері ретінде шағын қабыну пайда болуы мүмкін, оны жергілікті стероидтармен емдеу оңай. Антимитоздық препараттар циста жасушаларының митозын жасуша циклының белгілі бір фазасына араласу арқылы тоқтатады, бұл цистаның өсуін тоқтатады және соңында жасушаларды, демек цистаны жояды. Сенімсіз дереккөз: күні=2018 жылғы желтоқсан.
Хирургиялық
Хирургиялық араласу соңғы шара ретінде қарастырылады, себебі хирургиялық араласудың салдары болу ықтималдығы ең жоғары. Хирургиялық тәсіл кистаның қай жерде орналасқанына, оның мөлшеріне және кисталардың санына байланысты болады.
Шамамен инвазивті стратегия
Ирис кістасын емдеудің көптеген жолдары бар. Жоғарыда айтылған емдеулер ең көп қолданылатындары, бірақ бұрын басқа да әдістер болған, алайда олар бүгінгі күнге дейін жеткілікті нәтиже берген жоқ. Дәрігер емдеуді таңдағанда көптеген нәрсені ескеруі тиіс. Дегенмен, ирис кістасын емдеудегі алтын қағида – ең аз инвазивті әдісті таңдау. Яғни, ешқандай мәселе тудырмайтын кістар емделмейді, тек қана бақылауда ұсталады. Ең аз инвазивті емдеу – лазерлік терапия, демек, ирис кістасын емдеу үшін де осы әдіс артықшылыққа ие. Кістің түріне қарай, лазерлік емдеу сәтсіз болған жағдайда немесе лазерлік емдеу мүмкін болмаса, дәрігер антимитоздық препараттарды немесе АС-ОКТ таңдайды. Кісті алып тастау мүмкіндігі төмен болғандықтан, инемен сүю (FNA) әдісі қолданылуы шамалы. Хирургиялық араласу – ең инвазивті әдіс және салдарының болу ықтималдығы жоғары. Сондықтан хирургиялық араласу – соңғы шара.