Кіріспе

Француз суретшісі Жан Батист Франсуа Карто (31 қаңтар 1751 – 12 сәуір 1813) – француз революциялық армиясында генерал болған француз суретшісі. Ол ең бастысы 1793 жылы Тулон қамалында жас Наполеон Бонапарттың командирі болғандығымен танымал.

Тарих

1751 жылы туған Карто суретші мамандығымен айналысып, бірнеше туындылар жасады, соның ішінде атқа отырған Людовик XVI-ның портреті де бар. Француз революциясынан кейін ол генерал болды және Альпі армиясына қолбасшылық етті, бірақ ол әскери білімі жоқ еді. Қызметке келгеннен кейін көп ұзамай Картоға прованстық роялист көтерілісшілерін жеңу міндеті жүктелді. 1793 жылдың 16 шілдесінде ол көтерілісшілердің шағын күшін жеңіп алды. 1793 жылдың тамыз айының басында Карто Марсельге баруға бұйрық берілді, онда ол маңызды Тулон портын қайтарып алу жөніндегі жұмыстарды басқаруға тағайындалды. Тулон тұрғындары ғана ашық түрде көтеріліс жасап қана қоймай, британдық және испандық флоттарына портына кіруге рұқсат берді. 25 тамызда Карто Тулонды қоршауға алды. Карто қоршауды тиімсіз жүргізді, күшін салыстырмалы түрде маңызсыз Олиуль қаласына шоғырландырды. Осы шайқастар барысында Картоның артиллерия командирі Эльзеар Огюст Кузен де Доммартен ауыр жарақат алды және армия қабілетті артиллерия командирісіз қалды. Осыған қарамастан, Карто күшін Олиульге жақын шатқалда батарея салуға жұмсады, ол ағылшын-неаполитандық кемелерге от ашуға мүмкіндік береді деп ойлады. Батарея салынғаннан кейін, портының одан алыс екені анық болды. 8 қыркүйекте Жан-Франсуа Корну де Ла Пойп басқаратын Италия армиясының 6000 салдаты Тулонның шығысына жетіп, Карто күшінен тәуелсіз операцияларды бастады. Картоның жетіспеушілігі мен артиллериясының тиімсіздігін көрген Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің өкілдері Августин Робеспьер мен Антуан Кристоф Салисети жас артиллерия капитаны Наполеон Бонапартты Картоның жаңа артиллерия командирі етіп тағайындады. Барлық билігі бар Робеспьер мен Салисетидің қолдауымен, белсенді Бонапарт Эгийетт және Балагиер бекіністерін басып алу жоспарын тез жасады. Бонапарт оларды басып алу ағылшын-неаполитандық флотқа дәл оқ атуға және Тулонды тастауға мәжбүрлейтінін дұрыс болжады. Карто сенбеді және Анри Франсуа Делаборд басқаратын жартылай шабуылға бұйрық берді. Бұл шабуыл ғана емес, сонымен қатар ағылшын-неаполитандықтарға позицияның маңыздылығын көрсетті, олар дереу өздерінің бекіністерін нығайта бастады. Осы сәтсіздіктен кейін Карто Бонапартқа жаңадан нығайтылған ағылшын-неаполитандық бекіністерді бомбалау үшін бірнеше батареялар салуға рұқсат берді. Бонапарт операцияны іс жүзінде өз бақылауына алды, Карто армия оның басқаруында екенін қарсылық білдіргеніне қарамастан. Қазан айының соңында Наполеон Конвентке хат жолдады, онда жоғары тұрғандарының сапасына наразылық білдіріп, оларды ақымақтар деп атады. Нәтижесінде, Карто 1793 жылдың 11 қарашасында қызметінен алынды және біраз уақыт түрмеде отырды. Оның орнын Ла Пойпе мен Франсуа Амеде Доппе тез алмастырды, содан кейін Жак Франсуа Дугомьер келді. Қамауда болғанына қарамастан, Карто Террор кезеңінде аман қалды және кейіннен Вандеядағы соғысқа жіберілді. Бонапарт бірінші консул болып сайланғанда, Картоны Франция корольдік лотереясының әкімшісі етіп тағайындады. Карто 1813 жылы қайтыс болды.