Қазба динозаврлардың жойылған туысы - Elopteryx nopcsai

Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы

Элоптирекс – Румынияның соңғы бор кезеңінің тау жыныстарында табылған сынықты қазбаларға негізделген, мүмкін троодонтид, манираптор терапод динозаврлар туысы. Бір ғана түрі, Элоптирекс нопксаи, өте толық емес материалдардан ғана белгілі, сондықтан көптеген палеонтологтар оны nomen dubium ("күмәнді атау") деп есептейді.

Алғашқы табылған жерлер

XIX ғасырдың соңында немесе XX ғасырдың басында танымал венгр палеонтологы Франц Нопкса фон Фелсё Сзилвас қазіргі Румынияның Трансильвания аймағындағы Сынпетру маңынан кішкентай тероподтың сүйек сынықтарын тапты. Бұл сынықтарды Британдық табиғи тарих мұражайы сатып алды. 1913 жылы мұражайдың қызметкері Чарльз Уильям Эндрюс оларды типтік түр ретінде Elopteryx nopcsai деп атады. Elopteryx туысы көне грек тілінен алынған: helos (ἕλος) – «батпақ» және pteryx (πτέρυξ) – «қанат». Түрлік атауы Нопксаның құрметіне берілген. Алғашқыда Elopteryx оның голотипі – сол жақ жамбас сүйегінің проксимальді бөлігі (үлгі BMNH A1234) бойынша сипатталды. Сонымен қатар, екінші сол жақ жамбас сүйегінің фрагменті (үлгі BMNH A1235) де қарастырылды. Бұл таксонға дистальді сол жақ тибиотарс та уақытша жатқызылды; ол бастапқыда голотиппен бірдей үлгі нөмірімен белгіленген және жақын жерде табылған, бірақ бір индивидтан емес болуы мүмкін (төменде қараңыз). Кейіннен ол қайта белгіленді және қазір BMNH A4359 үлгісі болып табылады. Қазылымдардың нақты орны мен уақыты бүгінде белгісіз. Қалдықтардың жасы шамамен 71-66 миллион жылға дейін соқталады, олар Маастрихт (Бегудий) фауналық кезеңінің басындағы Sânpetru Formation қабаттарынан табылды. Эндрюс бұл жануарды пелекан тәрізді теңіз құсы деп есептеді. 1929 жылы венгр палеонтологы Кальман Ламбрехт тағы екі үлгіні қарастырды: BMNH A PAL.1528 және BMNH A PAL.1588 – сол және оң тибиотарстар. 1933 жылы Ламбрехт жеке Elopterygidae тұқымдасын құрды. Elopterygidae тұқымдасы бастапқыда 1963 жылы Пирс Бродкорбтың қазба құстар каталогында Сула подтарына (сол кезде полифилетикалық «Пелеканоформдар» тобына) жатқызылды, ал кейіннен кенозойлық Argillornis және Eostega тұқымдастары оған қосылды. Бұл екеуі де дамыған неорнит құстары, соның ішінде соңғысы ежелгі сулид болып көрінеді, ал Argillornis үлкен псевдозут құсы Dasornis-ке жақын екені анықталды, ол Суламен тығыз байланысты емес еді. E. nopcsai-дың реконструкциялық әрекеттері осы күдікті ганеттер мен корморанттармен байланысына негізделген. Бірақ соңғы зерттеулер түбегейлі түрленген түсіндірмелерге әкелді.

In the late nineteenth or early twentieth century, the famous Hungarian paleontologist Franz Nopcsa von Felső Szilvás found near Sînpetru, in what is now the Romanian region of Transylvania, some bone fragments of a small theropod. These were acquired by the British Museum of Natural History. In 1913, curator Charles William Andrews named these as the type species Elopteryx nopcsai. The genus name Elopteryx is from Ancient Greek helos (ἕλος), "marsh" + pteryx (πτέρυξ), "wing". The specific name honors Nopcsa. Initially, Elopteryx was described from its holotype, a proximal left femur, specimen BMNH A1234. A second upper left thighbone fragment, BMNH A1235, was referred. A distal left tibiotarsus was also tentatively assigned to this taxon; it was initially classified with the same specimen number as the holotype and was found in close proximity, but may not be from the same individual (see below). This has since been relabeled and is now specimen BMNH A4359. The exact location and time of the discoveries are today unknown. The fossils date from the early late Maastrichtian (Begudian) faunal stage, circa 71 66 million years ago, originating from the Sânpetru Formation of the Hațeg Island. The animal was by Andrews believed to be a pelecaniform seabird. In 1929 the Hungarian paleontologist Kálmán Lambrecht referred two more specimens: BMNH A PAL.1528 and BMNH A PAL.1588, respectively a left and a right tibiotarsus. In 1933 Lambrecht named a separate family Elopterygidae. The supposed family Elopterygidae was initially placed in the suborder Sulae – then still in the polyphyletic "Pelecaniformes" – in 1963 by Pierce Brodkorb in his fossil bird catalogue, and the Cenozoic genera Argillornis and Eostega were moved to it. These two are unequivocal derived neornith birds and the latter indeed seems to be an ancient sulid, whereas Argillornis has turned out to be referrable to the giant pseudotooth bird Dasornis which was almost certainly not very closely related to the Sulae. Reconstruction attempts of E. nopcsai like this are based on this presumed affiliation with gannets and cormorants. But more recent studies would result in radically different interpretations.

Кейінгі табылғандар

1975 жылы дистальды тибиотарси BMNH A1588 және BMNH A1528, BMNH A4359-мен бірге Колин Джеймс Оливер Харрисон мен Сирил Александр Уокер Elopteryx-тен алып тастап, оларды тиісінше Bradycneme draculae және Heptasteornis andrewsi деп қайта сипаттады. Бұл материалдар екі метрлік биіктіктегі соулардың, Bradycnemidae отбасын құру үшін пайдаланылды. 1981 жылы Дэн Григореску мен Юджин Кесслер Elopteryx-тің құс емес, коэлурозавр динозавры екенін айтты. Олар сондай-ақ FGGUB R.351 нөмірімен белгіленген дистальдық жамбас сүйегін Elopteryx-ке жатқызды, бірақ кейін бұл сүйек адрозауроидтің дистальдық метатарсалы екені анықталды. 1992 жылы Жан Ле Лёуфф және авторлар тобы Bradycneme мен Heptasteornis-тің қайтадан E. nopcsai-дың синонимі болуы керек екенін ұсынды. Сондай-ақ Францияның Юралық Grès à Reptiles формациясынан алынған жамбас сүйегі (MDE D203), алдыңғы арқа омыртқасы (MDE D01), артқы сакраль омыртқасы (MDE коллекциясы, нөмірленбеген) және арқалық қабырға фрагменттері Elopteryx-тің анықталмаған түрі ретінде сипатталды. Бұл зерттеудегі материалдардың барлығы Dromaeosauridae отбасына немесе оған өте жақын (Elopteryginae) топқа жатқызылды. 1998 жылы омыртқалар қайтадан бөлініп, жаңа дромеозаврид, Variraptor mechinorum-ға жатқызылды. Француз жамбас сүйегінің жалпы пішіні Elopteryx-тің типтік үлгісіне ұқсас болғанымен, диагностикалық белгілері бойынша ерекшеленеді, мысалы, төртінші трохантері жоқ. Сонымен қатар, қабырғалар мен тибиотарсилердің ешқайсысы Elopteryx-тің типтік үлгісімен салыстырылмайды, себебі олардың арасында ортақ материал жоқ. 2005 жылы Кесслер сүйек текстурасының негізінде FGGUB R.1957 нөмірімен белгіленген тағы бір (дистальдық) жамбас сүйегі фрагментін Elopteryx-ке жатқызды. 1980-ші жылдары кейбір зерттеушілер Elopteryx-тің Troodontidae отбасының мүшесі болуы мүмкін екенін ұсынды, бірақ бұл пікірді жеткілікті эмпирикалық деректермен растай алмады. 2004 жылы Даррен Найш пен Гарет Дайк Elopteryx-ті incertae sedis еуманирапторан ретінде қарастырды, ол орнитоморф емес пигостильді құс немесе троодонтид болуы мүмкін, ал Bradycneme манираптор, ал Heptasteornis (кем дегенде оның голотипі BMNH A4359) Alvarezsauridae отбасының мүшесі болуы мүмкін. Осылайша, E. nopcsai құсқа ұқсас еуманирапторанның бір түрі болып көрінеді, бірақ қазіргі заманғы құстармен байланысы жоқ. 2005 жылы Кесслер барлық материалды Elopteryx-те біріктірді, бірақ оны альварессаурид ретінде қарастырды. Mayr және авторлар Gargantuavis және Balaur-мен ұқсастықтарды атап өтті, бұл олардың Еуропа архипелагының соңғы кредалық кезеңінде пайда болған кладты құрайтынын көрсетеді.

In 1975, the distal tibiotarsi BMNH A1588 and BMNH A1528, together with BMNH A4359, were by Colin James Oliver Harrison and Cyril Alexander Walker removed from Elopteryx, redescribed as Bradycneme draculae and Heptasteornis andrewsi respectively, and used to establish a supposed family of gigantic two metre tall owls, the Bradycnemidae. In 1981, Dan Grigorescu and Eugen Kessler stated that Elopteryx was a non avian coelurosaurian dinosaur. They also referred a supposed distal femur (FGGUB R.351) to Elopteryx, but this was eventually identified as a hadrosauroid distal metatarsal. In 1992, it was proposed by Jean Le Loeuff e. a. that Bradycneme and Heptasteornis should be synonymized with E. nopcsai again, and a femur (MDE D203), an anterior dorsal vertebra (MDE D01), a posterior sacral vertebra (MDE collection, unnumbered) and some dorsal rib fragments from the Jurassic Grès à Reptiles formation of France were described as an indeterminate species of Elopteryx; that study placed all this material in the Dromaeosauridae or a family or subfamily (Elopteryginae) very close to these. The vertebrae were in 1998 separated again and assigned to a new dromaeosaurid, Variraptor mechinorum. The French femur is similar in general appearance to the Elopteryx type but it differs in diagnostic traits, e. g. lacking a fourth trochanter. Also, neither the ribs nor the tibiotarsi can be compared to the type specimen of Elopteryx, there being no overlapping material. In 2005, by Kessler yet another (distal) femur piece, FGGUB R.1957, has been placed with Elopteryx on the basis of the bone texture. During the eighties some researchers proposed Elopteryx were a member of the Troodontidae, without being able to support this with much empirical evidence. In 2004 Elopteryx was by Darren Naish and Gareth Dyke considered a eumaniraptoran incertae sedis, possibly either a non ornithuromorphan pygostylian bird or a troodontid, while Bradycneme would be a maniraptor, and Heptasteornis (at least its holotype BMNH A4359) a member of the Alvarezsauridae. Thus E. nopcsai seems to be some sort of birdlike eumaniraptoran, but not related to modern birds. In 2005 Kessler however, reunited all the material in Elopteryx but considered it an alvarezsaurid. while Mayr et al. note similarities with Gargantuavis and Balaur, suggesting they form a clade native to the Late Cretaceous European archipelago.