Кіріспе
Малайзиядағы ұлттық саябақ, Малайзияның Саравак штатындағы Мири бөлімінде орналасқан Ния ұлттық саябағы – археологиялық қазбалар жүргізілетін Ния үңгірлерінің орны.
Niah National Park, located within Miri Division, Sarawak, Malaysia, is the site of the Niah Caves which are an archeological site.
Тарих
Альфред Рассел Уоллес 8 ай бойы Симунжан ауданында қазіргі Саравақтың солтүстігіндегі минералды кендерді зерттеген кен инженері Роберт Коулсонмен бірге тұрды. Кейін Коулсон Уоллеске Саравақтағы бірнеше үңгірден сүйектер табылғаны туралы хат жазды. Одан әрі сұрап білгенде, Уоллес сол үңгірдің "Саравак пен Бруни (Бруней) арасындағы, құрлық ішіне қарай бір тауда орналасқандығын" естіді. 1864 жылдың наурыз айында Уоллес үңгірлерді зерттеу жұмысын Коулсонға тапсыруды жоспарлады. Бірақ 1864 жылдың мамыр айында Саравақтағы британдық консулы Г. Дж. Рикеттс осы жұмысты атқаруға тағайындалды. Рикеттс бұл қызметте ұзақ қалмады, сосын Альфред Харт Эверетт осы жұмысты атқаруға таңдалды. Эверетт үш аймақтағы 32 үңгірді зерттеді, соның ішінде Ния/Субис (Мириге жақын) және "Жоғарғы Саравак" (Кучингтің оңтүстігінде, Бау және Лунду аймақтарына жақын). Қыш ыдыстар, қабықшадан жасалған сыпырғыштар, қабықшадан жасалған әшекейлер, тас үймелер, сүйек құралдар және тағам қалдықтары табылған. 1958 жылдың ақпан айында Том Харрисон 2500-5000 жыл бұрынғы неолиттік жерлеу орындарын да тапты. Осы жаңалықтар 1959, 1965 және 1972 жылдары қосымша экспедицияларға әкелді. Том Харрисонның жұмысын қолдау үшін жеткілікті палеогеографиялық, стратиграфиялық және археологиялық зерттеулер жоқ. 2000 жылы көмір және "Deep Skull" қайтадан зерттелді. 2010 және 2021 жылдары Саравак штатының үкіметі паркті ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне ұсынды. 2020 жылы Ниядан табылған барлық 122 адам сүйегі Сараваққа қайтарылды.
География
Ния үңгірлері Гунгун Субис (Субис тауы) деп аталатын әктас таудың солтүстік шетінде орналасқан. Кіреберіс үңгірдің батыс жағында орналасқан. Бұл жер Оңтүстік Қытай теңізінен 15 км және теңіз деңгейінен 50 метр биіктікте жатыр. Ния үңгірлерінің батыс жағы 150 метр енді және 75 метр биіктікте. Бұл Шығыс Малайзиядағы ең ежелгі адам қонысы. 2006 жылы жарияланған соңғы зерттеулер Ния үңгірлерінде шамамен 46 000 – 34 000 жыл бұрынғы адам қызметінің іздерін көрсетті. Үлкен үңгірдің оңтүстік-шығыс ұшынан 150 метр қашықтықта, жеке әктас блогында орналасқан Боялған үңгірде 1200 жылдық тас суреттері табылды. Археологтар Сабахтың Лахад Дату маңындағы Мансули аңғарынан табылған тас құралдардың одан да ертерек мерзімге жатқанын айтты, бірақ нақты мерзімді анықтау талдауы әлі жарияланбаған. Ния үңгірінен табылған заттардың ішінде плейстоцен дәуіріндегі кескіш құралдар мен сынықтар, неолит дәуіріндегі балқылар, астарлар, қыш ыдыстар, қабықтан жасалған әшекейлер, қайықтар, кілемдер, содан кейін темір құралдар, керамика және темір дәуіріне жататын шыны мұныштар бар. Ең танымал табыс – шамамен б.з.д. 38 000 жылға жатқан адам бас сүйегі.
Ағымдағы қызмет
Бұған қоса, бұл үңгірлер құстар ұяларын салу өнеркәсібімен де танымал. Олар Саравақтағы танымал туристік орындардың бірі. Үңгірлердегі жылдам құстар қоныстанатын төбелердің әр бөлігі жеке меншікте, және ұяларды жинау құқығы тек иесіне ғана тиесілі. Жинау жылына екі рет жасалады (әдетте қаңтар және маусым айларында). Жинаушы бір таяққа тіріліп, жүздеген фут биіктікке көтеріліп, жан-жақтан жыпылықтайтын шам жарығында ұяларды қарып алады.