Кіріспе

Кубалық зымыран дағдарысы кезіндегі уақытша қорғаныс комитеті

Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Атқару комитеті (көбінесе жай ғана Атқару комитеті немесе ExComm деп аталады) – 1962 жылы Кубалық зымыран дағдарысы кезінде президент Джон Ф. Кеннедиге кеңес беру үшін шақырылған АҚШ үкіметінің лауазымды тұлғаларының органы болды. Ол Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелерінен және президент дағдарыс кезінде пайдалы деп санаған басқа да адамдардан құралды. EXCOMM 1962 жылғы 22 қазанда Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі 196-шы іс-қимыл меморандумымен ресми түрде құрылды. Онда президенттен басқа толық құқықты он екі мүше болды. Кеңесшілер жиі отырыстарға қатысып, олар Ақ үйдің Батыс қанатындағы кабинет залында өткізіліп, Кеннеди іске қосқан таспаға жасырын түрде жазылды. Комитет мүшелерінің ешқайсысы кездесулердің жазылып жатқанын білмеді, мүмкін президенттің інісі, Бас прокурор Роберт Ф. Кеннеди ғана білген шығар.

Таспаларды құпиядан шығару

EXCOMM отырыстарының түпнұсқалық таспа жазбалары қазіргі уақытта Бостонның Дорчестердегі Джон Ф. Кеннеди президенттік кітапханасы мен мұражайында сақтауда. Таспаларды жариялау және құпиясынан ажырату ісінде үлкен қадамдар жасалды. 1962 жылдың 16 қазанында өткен алғашқы отырыстан алынған үзінділер, комитет мүшелерінің Кубада орта және ұзақ қашықтықтағы баллистикалық ракеталар орналастырылуы мүмкін деген жаңалықты алғаш естіген кездегі реакцияларын көрсетеді. 1985 жылдың жазында EXCOMM-нің Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі арнайы көмекшісі болған МакДжордж Банди 1962 жылдың 27 қазанында өткен отырыстың таспаларын көшірді. Гарвард университетінің Ғылым және халықаралық қатынастар орталығының атқарушы директоры болған Джеймс Г. Блайт Бандидің транскрипцияларын өңдеді және түсіндірмелер қосты. Вашингтон мен кітапхана басшылары Бандиге EXCOMM-дегі қызметін ескере отырып, таспа жазбаларына қол жеткізуге рұқсат берді. Банди 27 қазандағы отырысты ерекше маңызды деп санады, себебі ол EXCOMM-нің Куба зымыран дағдарысын шешуге кіріспес бұрын өткен отырыс болды. Банди таспа жазбаларында маңызды тарихи ақпарат бар екеніне сенді, оны қоғаммен бөлісу қажет: әсіресе, ядролық қару-жарақ мәселелеріне қатысты саяси шешімдер қалай қабылданады және іске асырылады. 1990 жылдардың ортасында аудиотаспалар жүйелі түрде құпиясынан ажыратылды (шамалы мөлшерде өңдеулермен) және ең алдымен жарияланған транскрипттер түрінде, содан кейін жүктеуге болатын аудио файлдар түрінде жарық көрді.

Шешім қабылдау

EXCOMM-нің талқылаулары әлеуметтік ғылымдар мамандарының сүйікті тақырыбы болып табылады. Ирвинг Жанис олардың «топтық ойлаудан» салыстырмалы түрде бос болғанын, бұл Кубаның шығанағына жасалған шабуылға дейін болған талқылауларды қиындатқанын айтты. Эллисон мен Зеликов «Шешімнің мәні» кітабының екінші басылымында «бюрократиялық саясат» көзқарасымен байланысты оларға жиі сілтеме жасайды. Бір саяси теоретик, Джеймс Блайт, Кеңес Одағымен туындаған дағдарыс кезінде EXCOMM мүшелерінің мінез-құлқын талдады. Оның пікірінше, Кеңес Одағымен соғыс мүмкіндігі комитет мүшелеріне қорқыныш сезімін ұялатты, сол себепті олардың талқылаулары осы сезімге реакция жасай отырып, тиімдірек болды. Блайт EXCOMM-нің назар аудару ошағы өзгергенін айтады: Кеңес Одағымен соғыс ықтималдығы артқан сайын, комитет мүшелері Кубадан зымырандарды алып тастау туралы мәселеге азырақ көңіл бөлді және өз энергияларын ядролық соғыстан қашуға жұмсады. Әлеуметтанушы Дэвид Гибсон EXCOMM-нің талқылауларын дискурс-талдамалық немесе әңгіме-талдамалық тұрғысынан зерттеді. Ол Кеннедидің шешімдері EXCOMM-нің талқылауларымен қалыптасқандықтан, олар топтың әр қадамда күтіп тұрған қауіптер туралы айтпауына байланысты болды – мысалы, блокада Никита Хрущевті зымырандарды алып тастауға мәжбүр етпесе, АҚШ-тың операциялық ядролық зымырандарды бомбалауға мәжбүр болуы мүмкін деген қауіп. Феминист Байар Де Воло комитет құрамының тек ер адамдардан тұруы олардың шешімдеріне әсер еткенін айтады. Оның пікірінше, гендерлік рөл «әйелдік қасиеттермен байланысты шешімдер мен әрекеттерге қарсы» «алдын ала ескерту ретінде» әрекет етті, бұл әлсіздік белгілерін және ынтымақтастыққа ұмтылыстың жолын кесті. Мұны штаб басшыларының дағдарысқа реакциясынан және Кеннедидің өзінен де көруге болады, ол күш қолдану арқылы әрекет етпеу оны импичмент қаупіне ұшыратады деп сенді.