АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің құрылымы мен тарихы

Кіріспе

АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік және барлау жөніндегі федералды атқарушы форумы.

АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесі (NSC) – АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік, әскери және сыртқы саясат мәселелерін қарастыру үшін пайдаланатын басты форум. Ақ үйдің ішінде орналасқан, ол АҚШ Президентінің атқарушы кеңсесінің құрамына кіреді және жоғары деңгейдегі ұлттық қауіпсіздік кеңесшілерінен және кабинет мүшелерінен тұрады. 1947 жылы президент Гарри С. Трумэн құрғаннан бері Кеңестің міндеті – ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясат мәселелері бойынша президентке кеңес беру және көмек көрсету. Ол сонымен қатар президенттің осы саясатты түрлі мемлекеттік органдар арасында үйлестірудегі негізгі құралы болып табылады. Кеңес кейіннен Корей соғысынан бастап терроризмге қарсы күреске дейінгі АҚШ сыртқы саясатының көптеген маңызды оқиғаларында маңызды рөл атқарды. NSC-нің көптеген елдердің ұлттық қауіпсіздік кеңестеріндегі әріптестері бар.

Тарих

Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің тікелей алдыңғысы Ұлттық барлау органы (ҰБО) болды, ол 1946 жылғы 22 қаңтарда президент Гарри С. Трумэннің жарлығымен ЦРУ-ның алдыңғысы – Орталық барлау тобын бақылау үшін құрылды. ҰБО Мемлекеттік хатшыдан, Соғыс хатшысынан, Әскери-теңіз күштері хатшысынан және бас қолбасшы штабының бастығынан тұрды. Ұлттық қауіпсіздік кеңесі 1947 жылы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңмен құрылды. Ол саясаткерлер Мемлекеттік департаменттің дипломатиялық әрекеттері Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы шиеленіс жағдайында Кеңес Одағын тоқтату үшін жеткіліксіз деп санады. Мақсат – Армия, Теңіз жаяу әскерлері, Әскери-теңіз күштері, Әуе күштері және Ұлттық қауіпсіздік туралы заңда құрылған Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) сияқты ұлттық қауіпсіздік саясатының басқа да құралдары арасында үйлестіруді және келісімді қамтамасыз ету болды. 2004 жылы Ұлттық барлау директоры (ҰБД) лауазымы құрылды, ол бұрын ЦРУ басшысы, Орталық барлау қызметінің директорының міндетін атқарып, барлау қызметіне бақылау жасау және үйлестіру үшін кабинет деңгейіндегі лауазым болды. 2009 жылғы 26 мамырда президент Барак Обама Ұлттық қауіпсіздік кеңесі мен Отан қауіпсіздігі кеңесіне қолдау көрсететін Ақ үй қызметкерлерін біріктіріп, Ұлттық қауіпсіздік штабын (ҰҚШ) құрды. Отан қауіпсіздігі кеңесі (ОҚК) және ҰҚК президентті қолдайтын органдар ретінде заң бойынша әлі де бар. Штаб ұйымының атауы 2014 жылы Ұлттық қауіпсіздік кеңесі штабы деп өзгертілді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау қауіпсіздігі және биоқорғаныш басқармасы 2016 жылы Обама әкімшілігі кезінде құрылды, 2018 жылы Трамп әкімшілігі кезінде таратылды және 2021 жылдың қаңтарында Джо Байден президенттігі кезінде қайта құрылды. 2017 жылғы 29 қаңтарда президент Дональд Трамп Директорлар комитетінің (Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің толық құрамы) құрамын өзгертіп, Біріккен штабтар басшысы мен Ұлттық барлау директорының қатысуын да өзгертті. "Ұлттық қауіпсіздік президенттік меморандумы 2-ге" сәйкес, Біріккен штабтар басшысы және Ұлттық барлау директоры оларға қатысты мәселелер туындаған кезде ғана Директорлар комитетіне қатысады, бірақ толық Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің құрамында қала береді. Алайда, штаб бастығы Рейнс Прибус келесі күні олардың әлі де кездесулерге шақырылатынын түсіндірді. 2017 жылғы сәуірде "Ұлттық қауіпсіздік президенттік меморандумы 4" бойынша Ұлттық барлау директоры мен Біріккен штабтар басшысы Директорлар комитетінің отырыстарына міндетті түрде қатысады, ал Орталық барлау агенттігінің директоры тұрақты қатысушы ретінде қосылды. Қайта ұйымдастыру сонымен қатар АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігінің әкімшісін Депутаттар комитетінің тұрақты мүшесі етіп қойды, ал Ақ үйдің бас стратегі қызметтен алынды.

The immediate predecessor to the National Security Council was the National Intelligence Authority (NIA), which was established by President Harry S. Truman's Executive Letter of January 22, 1946, to oversee the Central Intelligence Group, the CIA's predecessor. The NIA was composed of the Secretary of State, the Secretary of War, the Secretary of the Navy, and the chief of staff to the commander in chief. The National Security Council was created in 1947 by the National Security Act. It was created because policymakers felt that the diplomacy of the State Department was no longer adequate to contain the Soviet Union in light of the tension between the Soviet Union and the United States. The intent was to ensure coordination and concurrence among the Army, Marine Corps, Navy, Air Force and other instruments of national security policy such as the Central Intelligence Agency (CIA), also created in the National Security Act. In 2004, the position of Director of National Intelligence (DNI) was created, taking over the responsibilities previously held by the head of the CIA, the Director of Central Intelligence, as a cabinet level position to oversee and coordinate activities of the Intelligence Community

On May 26, 2009, President Barack Obama merged the White House staff supporting the Homeland Security Council (HSC) and the National Security Council into one National Security Staff (NSS). The HSC and NSC each continue to exist by statute as bodies supporting the president. The name of the staff organization was changed back to National Security Council Staff in 2014. The Directorate of Global Health Security and Biodefense was formed in 2016 under the Obama administration, disbanded in 2018 under the Trump Administration, and reinstated in January 2021 during the presidency of Joe Biden. On January 29, 2017, President Donald Trump restructured the Principals Committee (a subset of the full National Security Council), while at the same time altering the attendance of the Chairman of the Joint Chiefs of Staff and Director of National Intelligence. According to "National Security Presidential Memorandum 2", the Chairman of the Joint Chiefs of Staff and Director of National Intelligence were to only sit on the Principals Committee as and when matters pertaining to them arise, but will remain part of the full National Security Council. However, Chief of Staff Reince Priebus clarified the next day that they still are invited to attend meetings. With "National Security Presidential Memorandum 4" in April 2017, the Director of National Intelligence and the Chairman of the Joint Chiefs of Staff "shall" attend Principals Committee meetings and the Director of the Central Intelligence Agency was included as a regular attendee. The reorganization also placed the Administrator of the United States Agency for International Development as a permanent member of the Deputies Committee, while the White House chief strategist was removed.

Билік пен өкілеттіктер

Ұлттық қауіпсіздік кеңесі 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңмен (PL 235 – 61 Stat. 496; U.S.C. 402) құрылды, ол 1949 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңға енгізілген өзгерістермен (63 Stat. 579; 50 U.S.C. 401 және одан кейінгілер) толықтырылды. 1949 жылы, қайта ұйымдастыру жоспарының бөлігі ретінде, Кеңес Президент Әкімшілігінің құрамына қосылды. Жоғары құнды тұтқындарды тексеру тобы да ҰҚК-ға есеп береді.

Өшіру рұқсаттары

Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің міндеттерінің бірі – ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіретін, оның ішінде АҚШ азаматтарын анықтап, оларды "өлтіру тізіміне" енгізу. Мұндай шешім немесе күдіктіні өлтіру операциясы туралы ешқандай ақпарат жария етілмейді. Reuters агенттігінің хабарлауынша, америкалық азамат Анвар әл-Авлаки осындай тізімде болған және осы тізімге сәйкес өлтірілген.

Директорлар комитеті

Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Басшылар комитеті – ұлттық қауіпсіздік саясаты мәселелерін қарастыру үшін Кабинет деңгейіндегі жоғары ведомствоаралық платформа. Басшылар комитетін Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі шақырады және төрағалық етеді. Басшылар комитетінің тұрақты қатысушылары – Мемлекеттік хатшы, Қаржы министрі, Қорғаныс министрі, Бас прокурор, Энергетика министрі, Ішкі қауіпсіздік министрі, Ақ үйдің Бас штаб бастығы, Ұлттық барлау директоры, Біріккен штабтар төрағасы, Орталық барлау агенттігінің директоры, Ішкі қауіпсіздік жөніндегі кеңесші және Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ елшісі. Ақ үй кеңесшісі, Президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі кеңесшісінің орынбасары, Басқару және бюджет бюросының директоры, Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісінің орынбасары, стратегия жөніндегі Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісінің орынбасары, Вице-президенттің Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі және ҰҚК атқарушы хатшысы да Басшылар комитетінің барлық отырыстарына қатыса алады. Халықаралық экономикалық мәселелерді қарастырған кезде Басшылар комитетінің тұрақты қатысушыларына Сауда министрі, АҚШ сауда өкілі және Президенттің экономикалық саясат жөніндегі көмекшісі де кіреді.

Депутаттар комитеті

Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің депутаттар комитеті – ұлттық қауіпсіздік саясаты мәселелерін қарастыру үшін Кабинет деңгейіндегі жоғары мекемеаралық форум. Депутаттар комитеті агенттіктер арасындағы ұлттық қауіпсіздік процесін тексеруге және бақылауға, соның ішінде Саясатты үйлестіру комитеттерін құруға және басқаруға жауапты. Депутаттар комитетінің отырысын Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісінің орынбасары немесе Ішкі қауіпсіздік кеңесшісінің орынбасары шақырады және төрағалық етеді. Дирекция 2018 жылдың мамыр айында Джон Болтонның, Трамптың Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің жаңа тағайындалған басшысының ұйымдық құрылымын өзгертуі салдарынан таратылды, бұл сол кездегі Глобалды денсаулық сақтау қауіпсіздігі және биоқатерлер жөніндегі аға директор, контр-адмирал Тим Зимер басқаратын кеңсе жойылды. Қалған қызметкерлер ҰҚК-ның басқа бөлімдеріне ауыстырылды, бұл Зимердің отставкаға кетуіне әкеп соқты, осылайша кеңсе толығымен жойылды. Трамп 2018 жылғы қысқартуларды қорғады, 2020 жылдың ақпан айында өткен баспасөз конференциясында сұрақтарға жауап бергенде, қаржылық себептерді атап көрсетті, пандемиялық жағдайлар арасында пандемияға қарсы күрес тобының қажеттілігі жоқ екенін айтты: «Біз қысқартқан адамдардың кейбіреулері көптеген жылдар бойы пайдаланылмады». Президенттің бұл мәлімдемесін қолдайтын ешқандай ақпарат табылған жоқ, мүмкін, себебі команда 2016 жылы құрылып, 2018 жылы таратылды. Ол былай деді: «Мен ақшаны ысыраптауды ұнатпаймын, мен бизнесменмін, маған қажет емес кезде мыңдаған адамдардың маңында болу ұнамайды». Қысқартуларға дейін команданың құрамы 430 адамнан тұрған деп есептелді, бірақ президенттің айтқан «мыңдаған» санына CDC қызметкерлерінің санын азайту да кірді. 2021 жылдың қаңтар айында президент Джо Байден дирекцияны қайта құрды және Элизабет Кэмеронды Глобалды денсаулық сақтау қауіпсіздігі және биоқорғаныш жөніндегі аға директор етіп тағайындады, ол бұл қызметті бұрын Обама әкімшілігінде және қысқа мерзімге Трамп әкімшілігінде де атқарған.

Жаңа мүшелер

Президент сайлауы кезінде таңдалған президент Джо Байден АҚШ-тың Климат жөніндегі арнайы президенттік өкілі лауазымын құру туралы хабарлады, осы лауазымдағы адам Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді.