Кіріспе

Австриялық нацистік саясаткер Зигфрид Уйберрайтер (1908 жылдың 29 наурызы – 1984 жылдың 29 желтоқсаны) – Үшінші рейх кезінде Рейхсгау-Штирияның гаулейтері және рейхстатхальтері болған.

Ерте өмір

Зальцбургте дүниеге келген, инженер Йозеф Уберрейтердің ұлы. 1933 жылғы маусымда отбасының тегі ресми түрде Уайберрайтер болып өзгертілді. Уайберрайтер Зальцбургтегі халық мектебіне (Volksschule) және нақты мектепке (Realschule) оқыды, 1924 жылы Герхард Россбах құрған оңшыл жастар ұйымы – «Шилл Жастары» (Schilljugend) қатарына қосылды. 1927 жылы ол Австрия нацистік партиясына мүше болды. 1927-1933 жылдары Грац университетінде заң және саясаттану пәндерін оқыды, сонымен қатар құрылысшы болып жұмыс істеді. 1930-1938 жылдары Грацтағы Жұмысшылардың медициналық сақтандыру қорында (Arbeiterkrankenkasse) хатшы, кейін атқарушы хатшы болып қызмет етті. 1933 жылы ол «Sturmabteilung» (SA) қатарына қосылып, Грацтағы SA Standarte 27 бөлімінде қызмет етті. 1933 жылғы шілдеде, Австрия канцлері Энгельберт Доллфусс Австрия нацистік партиясын тыйым салғаннан кейін бір ай өткен соң, Уайберрайтер заң ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол 1935-1937 жылдары идеологиялық офицер, ал 1937 жылғы қазаннан бастап Грацта орналасқан «Миттель Штайермарк» заңсыз SA 5-бригадасының басшысы (Führer) ретінде жасырын партияда белсенді болды.

Аншлюстен кейінгі мансап

1938 жылдың 12 наурызында Австрияның нацистік Германиямен қосылуынан кейін Уайберрайтер SA бригада фюреріне көтеріліп, Грац қаласының полиция президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды. 10 сәуірде ол Рейхстагқа сайланды. 1938 жылдың 24 мамырында Адольф Гитлер оны Гау-Штирияның гауляйтері етіп тағайындады. Сонымен қатар, 9 маусымда ол Штирияның Ландесхауптманны атанды, осылайша өзінің билігі астында ең жоғары партиялық және үкіметтік кеңселерді біріктірді. 1938 жылдың 1 қазанында Уайберрайтер ресми түрде нацистік партияға 6,102,560 нөмірімен мүше болды. Сол жылдың 9 қарашасында ол SA Gruppenführer шеніне көтерілді. 1939 жылдың мамырында Уайберрайтер Альфред пен Эльза Вегенердің қызы Кете Вегенерге (1918–2012) үйленді. Олардың төрт ұлы болды. 1939 жылдың қазанында ол 3-ші тау дивизиясының тау әскері (Gebirgsjäger) құрамында әскери қызметке қатысып, Норвегияға неміс десантына қатысты. Ол 2-дәрежелі Темір крестімен және 1- және 2-дәрежелі Соғыс еңбегі үшін крестпен марапатталды. 1940 жылдың шілдесінде ол запастағы лейтенант шенімен Вермахттан босатылды. 1940 жылдың 1 сәуірінде Австрияда жаңа, орталықтандырылған әкімшілік құрылым күшіне енді. Федералдық штаттар таратылып, ел жеті рейхсгауға бөлінді, олардың әрқайсысын тікелей Гитлерге есеп беретін рейхштатхальтер (рейх губернаторы) басқарды. Уайберрайтер Рейхсгау Штирияның рейхштатхальтері болып тағайындалды. 1941 жылдың 14 сәуірінде Югославияны басып алғаннан кейін, ол Төменгі Штирияның (қазіргі Словенияның бөлігі) оккупацияланған аймағындағы азаматтық әкімшілік басшысы болып тағайындалды. Бұл аумақтың ауданы 6050 шаршы километрді құрады және шамамен 530 000 адам тұрды. Гитлер Уайберрайтерге «Бұл аумақты маған қайтадан неміс тілінде сөйлейтін етіңдер» деген тапсырма берді. Осыған сәйкес, Уайберрайтер аяусыз германизация саясатын жүргізді. 1941 жылдың 6 мамырында Марибор қаласында өткен кездесуде 1941 жылдың шілдесінен бастап үш толқынмен Сербияға ондаған мың словендерді депортациялауды жоспарлаған шаралар талқыланды. Словения тіліне тыйым салынды және жер-су аттары неміс тіліне аударылды. Бұл репрессивтік шаралар неміс оккупациялық биліктеріне және олардың жергілікті серіктестеріне қарсы партизандық шабуылдардың күшеюіне әкелді. Сонымен қатар, бұл уақытта Штирия мен Төменгі Словенияда психикалық мүкіяттігі бұзылған адамдарға қатысты «Aktion T4» эвтаназия бағдарламасы іске асырылды. Линцке жақын орналасқан Хартхайм эвтаназия орталығында түрлі психикалық ауруханалардан 500-ден астам науқас газбен уландырылды. Сонымен қатар, Грац қаласындағы Фендхоф ауруханасында 62 бала мен жасөспірім қаза тапты. 1939 жылдың 30 қаңтарында Уайберрайтер партияның алтын белгісімен марапатталды. 1942 жылдың 16 қарашасында ол өзінің рейхсгау үшін рейх қорғаныс комиссары болып тағайындалды. 1943 жылдың 9 қарашасында ол SA Obergruppenführer шеніне көтерілді. 1944 жылдың қыркүйегінде ол Штириядағы Фольксштурмның басшысы болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында құрылған және нацистік «Вервольф» ұйымымен байланысты нацистік партияның соңғы милициясы. Ол 16-60 жас аралығындағы, әскери қызметке шақырылмаған еркектерден тұрды. Уайберрайтер сонымен қатар Қызыл Армияның күтілетін шабуылына қарсы қорғаныс позицияларын салумен айналысты, бұл мәжбүрлі азаматтық еңбекті пайдалануды білдірді.

Соғыстан кейінгі өмір

1945 жылдың мамыр айында одақтастар Рейхті жеңіп алғаннан кейін және Гитлер өлген соң, Уайберритер Мурауда британдық билік өкілдерімен тұтқындалды және кейін Нюрнберг процесінде қорғау куәгері ретінде куәлік берді. Ол бұрынғы Дахау концлагерінде қамауда болды, бірақ оны Югославияға соттау үшін тапсыру жоспары туралы білгенде 1947 жылы қашып кетті. Оның Аргентинаға қашып кеткені туралы нақтыланбаған хабарлар бар, бірақ бұл мәселе даулы. Ол отбасымен Синдельфингенде Фридрих Шёнхартинг деген жасанды есіммен өмір сүргені белгілі болды. Ол 1984 жылы Альцгеймер ауруынан қайтыс болды деген хабар бар.