Кіріспе

Анасазизаврлар (/ɑː//n//ə/, /s//ɑː//z//i/'s//ɔː//r//ə//s/ AHnəSAHzeeSORəs; "Анасази кесірткесі") – шамамен 74 миллион жыл бұрын, Кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген сауролофин хадрозаврид ("өткел мүсікті") орнитопод динозаврлар туысы. Ол АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы Сан-Хуан ойпатындағы Киртленд формациясының Фармингтон бөлімінде табылған. Бүгінгі күнге дейін тек жартылай бас сүйегі ғана табылды. Оны алғаш рет Джек Хорнер Критозаврдың бір данасы ретінде сипаттаған, және оның сипатталуынан бері Критозаврмен байланысты болып келген. Ол көзінің үстінен және арасынан қысқа ғана қашықтыққа тік тұратын қысқа мұрын қырқасымен ерекшеленеді.

Ашылуы және атауы

1993 жылы американдық палеонтологтар Адриан Хант пен Спенсер Г. Лукас осы динозаврға ат қойды. Оның аты Анасазиден – Американың ежелгі халықтарының қолданылмайтын атауынан, және грек тіліндегі сауростан ("кескек") алынған. Анасази халқының өзі шатқалдардағы үйлерімен танымал болған, мысалы, Анасазизаврдың қаңқа қалдықтары табылған Чако каньонындағыдай. "Анасази" деген сөздің өзі навахо тілінен келген, anaasází ("дұшпан аталары") деген мағынаны білдіреді. Қазірге дейін бір ғана түрі белгілі (A. horneri), ол 1992 жылы бас сүйекті алғаш сипаттаған белгілі палеонтолог Джек Хорнердің құрметіне аталған. Голотиптік бас сүйек (және жалғыз белгілі үлгі) 1970-ші жылдардың соңында Сан-Хуан округіндегі экспедицияда Бригам Янг университетінің ғылыми тобымен табылды және қазір BYU 12950 ретінде BYU-да сақталуда. Хорнер бастапқыда осы бас сүйекті Kritosaurus navajovius деп атаған. 2014 жылы жарияланған мақалада Альберто Прието Маркес Anasazisaurus horneri-нің Kritosaurus navajovius-қа ұқсас екенін мойындады, бірақ оны К. horneri түрі ретінде Критозаврдың дербес түрі деп санауға жеткілікті деп тапты. Бұл тұжырым кейінгі зерттемелерде қабылданса да, бір зерттеуде ол Kritosaurus navajovius-ты қамтымаған, бірақ оны Saurolophini тайпасының мүшесі деп көрсетті.

Сипаттама

Анасазизаврдың анатомиясы жақсы зерттелмеген. Бас сүйегі жақсы сақталмаған, төменгі жақ сүйегі, мүсік және төртбұрышты сүйегі жоқ, және ол жақында ғана толықтай дайындалды. Оның мұрын сүйегінен шығып, көздерінің арасынан және үстінен көтеріліп, өзінің астына қайта бүгілетін сүйектің бір бөлігі немесе жалпағы бар. Бұл ерекше қырқасы оны Грипзавр сияқты басқа хадрозаврлардан ажыратуға мүмкіндік береді. Қырқаның жоғарғы бөлігі кедір-бұдыр, ал бас сүйегінің сақталған ең ұзын бөлігі шамамен 90 сантиметр (~35 дюйм) құрайды.

Жіктеу

Анасазизавр – сауролофин хадрозаврид, яғни ол қуыс қыртысқа ие болмаған. Соңғы зерттеу оны ерекше түр деп мойындады, бірақ оны Hadrosaurinae-ден артық жіктеуге тырыспады.

Палеобиология

Анадзазаурус хадрозауридтер тобына жататын, екі немесе төрт аяқпен жүретін, ірі шөп жейтін жануар болған. Ол күрделі құрылымды бас сүйегі арқасында өсімдіктерді шайнағандай ұнтақтап жеуге қабілетті болған. Оның тістері үздіксіз жаңарып, жүздеген тістерден тұратын тіс батареяларында орналасқан, бірақ олардың тек бір бөлігі ғана бір уақытта қолданысқа түскен. Өсімдіктерді мүсік тәрізді тұмсығымен шауып алып, бұлшық етті екі жағымен жақтарында ұстаған. Тамақтану жерден шамамен 4 метрге (13 фут) дейін биіктікте жүргізілген.