Кіріспе

Түркиядағы тау: Жүді тауы (Cudi Dağı; ٱلْجُودِيّ; ) – Түркиядағы тау. Ежелгі дәуірде бұл тау Нұх пайғамбардың кемесі Ұлы су тоқынынан кейін тоқтаған жері, яғни "Тұрған жері" деп есептелген. Бұл туралы ерте христиан және ислам дәстүрлерінде айтылады (соңғысы Құранға негізделген, 11:44 аят). Тау Түркияның оңтүстік-шығысындағы Джизре қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, Тигр өзенінің бастауында, Сирия және Ирак шекарасына жақын орналасқан. 10 ғасырдағы тарихшы оны Тигр өзенінен шамамен алғанда…

Этимология және тарихи талқылау

Джуди тауы орналасқан таулы аймақ сирия тіліндегі мәтіндерде Карду, грек және рим авторларында Гордиене, ал армян тілінде Кордух деп аталған. Сирия, ислам және ерте христиан дәстүрлері Джуди тауы немесе Кардуды Жоғарғы Месопотамиядағы (қазіргі Цизре) Жазират ибн 'Умар қаласына жақын немесе солтүстік-шығысында, Тигр өзенінің бастауында орналасқан шың ретінде көрсетеді. Араб тарихшысы Әл-Масуди (956 ж. ө.к.) өз заманында кеменің тоқтаған жерін көруге болатынын және оның Тигрден 80 парасанг (шамамен) қашықтықта екенін хабарлаған. Тау тарихи тұрғыдан Ван көлінің оңтүстігіндегі Кордуен провинциясында орналасқан. Кейбір жазу түрлерінің байланысы анық. Джуди атауының шығу тегі одан да түсініксіз. Ол көбінесе Аль Гурди (Рейнольдс, 2004) арқылы осы атаудың бұрмаланған түрі деп есептеледі. Б.з.д. 697 жылдан бері, кеме тауға тоқтағаннан кейін Нұх пайғамбар мен топан судан аман қалғандар (саны 80 деп есептелген) одан түсіп, таудың оңтүстігінде осы қаланы салғандықтан, оған Таманин (ثَمَانِيْن) деген ат қойылған. Бұл екі атаудың біртекті екенін алғаш ағылшын шығыстанушысы Джордж Сэйл айтқан. Құранға жасаған түсіндірмесінде (11:4; Нұхтың кемесі Әл-Джудиге қонғанды айтатын аят) Джордж Сэйл былай деді: римдіктерге (Тамонитис немесе Таморитис), ал армяндарға Сэйл былай жалғастырды, бір кезде тауда белгілі бір христиан монастыры болған, бірақ ол 776 жылы шаңқаяқтан зардап шегіп, қирады, содан кейін:

Христиандық

Тигр өзенінің шығысындағы ассириялықтардың аңыздарында Нұхтың кемесі Кард жеріндегі Джуди тауында тоқтағаны айтылады. Бұл аңыз бастапқыда Жаратылыс кітабындағы Нұхтың топан суы туралы айтылғаннан тәуелсіз болған болуы мүмкін, ол көбінесе Таяу Шығыс аймағындағы топан су туралы аңыздарға байланысты, бірақ шамамен 2-ші ғасырдан бастап сириялықтардың христиан дініне өтуінен кейін, ол Нұхтың Жаратылыс кітабында көрсетілгендей Арарат тауларымен байланысты болды. Армяндар дәстүрлі түрде Нұхтың қонған жерін Масис деп аталатын Арарат тауымен байланыстырмады және 11-ғасырға дейін Нұхтың кемесін Джуди тауымен байланыстыра берді. Киелі кітаптағы Арарат ежелгі Ассирияның солтүстігіндегі аймақты білдіретін Урарту атауының өзгеруі деп саналады, ол Армян үстіртінің ішінде орналасқан. Жозефтің сөзіне сүйенсек, бірінші ғасырда армяндар Нұхтың кемесінің қалдықтарын "Түсу орны" (апоβατηριον) деп аталатын жерде көрсеткен, ол Арарат тауының төбесінен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан (Нахичеван, Птолемейдің Ναξουανα). Жаратылыс кітабындағы "Арарат таулары" кейінгі (ортағасырлық) христиан дәстүрінде қазіргі "Арарат тауы" деп белгілі жанартау массивімен теңестірілді, ол қазіргі Түркияда орналасқан және түрік тілінде "Агри Даг" (Ağrı Dağı) деп аталады.

Ислам діні

Құранға сәйкес (11:44), кеме соңғы тоқтаған жері "Джуди" деп аталды, "тау" деген сөз жоқ. Сосын: "Ей, жер, суыңды жұт! Ей, аспан, жауыныңды тоқтат!" – делінді. Су тартылып, мәселе шешілді. Кеме Аль-Джудиде тоқтады, және: "Әділетсіздерге қарсы!" – делінді. (Құран, 11:44) Тоғызыншы ғасырдағы парсы географы Ибн Хордадбех Джуди тауының орналасқан жерін күрдтер елінде (Ал-Акрад) деп көрсетті, ал Аббасид тарихшысы Аль-Масуди (шамамен 896–956) оның тоқтаған жерін өз заманында көруге болатынын жазды. Аль-Масуди сондай-ақ Кеме саяхатын Ирактың орталық бөлігіндегі Куфадан бастағанын, Меккеге дейін жүзіп, Каабаны айналып, соңында Джудиге жеткенін айтты. Якут әл-Хамави, сондай-ақ Аль-Руми деп белгілі, тауды "Джазират ибн Умардың үстінде, Тигрдің шығысында" деп көрсетті және Нұх пайғамбар заманында көруге болатын мешіт туралы айтты, ал саяхатшы Ибн Баттута 14 ғасырда таудың жанынан өтті.