Кіріспе

Сергей Прокофьевтің "Сүкір қыз" музыкасын пайдаланып, Фредерик Эштон жаңадан қойған "Сүкір қыз" балеті – комедиялық балет.

Балет қойылымдары

+ Хореография Фредерик Эштон Музыка Сергей Прокофьев Дизайн Жан Денис Малклс (декорациялар және костюмдер) Либретто Фредерик Эштон (Шарль Перроның ертегісі негізінде) Бірінші қойылым Садлер Веллз балеті, Корольдік опера үйі, Лондон, 23 желтоқсан 1948 жыл Бас бишілер Моира Ширер (Зыңғырауқұлақ), Майкл Сомс (Принц), Фредерик Эштон және Роберт Хелпман (Келіншектің қарындастары), Александр Грант (Шут) Басқа қойылымдар Корольдік балет (жаңа қойылым, Фредерик Эштон қайта қойылып, өңделді); Марго Фонтейн (Зыңғырауқұлақ), Дэвид Блэр (Принц), Фредерик Эштон және Роберт Хелпман (Ұсақ келіншектер); Лондон, 23 желтоқсан 1965 жыл АҚШ-тағы алғашқы қойылым Жоффри балеті, Кристиан Холдер және Гэри Кристалф (Ұсақ келіншектер); Рузвельт университетінің аудиториясы, Чикаго, қазан 2006 жыл Оқиғаның басқа хореографиялық нұсқалары Франсуа Альбер Декомб (Лондон, 1822); Мариус Петипа, Энрико Чекети және Лев Иванов (Санкт-Петербург, 1893) қараңыз: Зыңғырауқұлақ (Фитингоф Шелл)

Сюжеттің сызбасы

Аштонның "Сүкіршік" балеті – Петипа балеті туралы оның өзінің іске асқан арманы, ал балеттің өзі армандардың, әсіресе Сүкіршіктің арманының қалай жүзеге асырылатынын көрсетеді. Оны алғаш көрерде, ол балерина болуді армандаған жартылай сипаттағы биші, және ас үйдегі сырғанақпен билеуі – оның балеттік мағынасы осы нәрседе. Балерина ретінде ол сиқырлы түрде бальзалда пайда болады, баспалдақтан адымдап төмен түсіп, сахнаның алға қарай pas de bourrée биімен жоталайды. Ас үйге қайтқанда ол шапанды (немесе шұлықпен жасалған балерина аяқ киімін) есіне алады; аяқ киім – оның арманының кілті және оны оның шындық екеніне көндіреді. Принц Сүкіршікті табады, бірақ оның құшағында ол өзінің балерина екенін және арманының орындалғанын сезінеді. Сүкіршіктің тышқандары оған көйлек тігеді.

Шығу тегі

Бұл оқиғаның көптеген нұсқалары бар (ең ертесі 9 ғасырда Қытайда жазылған) және ол пантомималардың, опералардың және балеттердің ұзақ тізіміне негіз болды. Ең алғашқы "Сүкір қыз" балетін 1813 жылы Венада Дюпорт қойды, бірақ он жыл бұрын Дрюри Лейн сахнасындағы "Сүкір қыз" қойылымында "Махаббат пен ынсаф" балеті Веномен таныстырылды. Лондонның алғашқы толық "Сүкір қыз" балеті 1822 жылы көрсетілді, дәл сол жылы Париж алғаш рет Россинидің "Сүкір қыз" операсын естіді. Мариус Петипа, Лев Иванов және Энрико Чечетти 1893 жылы Императорлық Мариинский театры үшін Барон Борис Фитинхоф-Шеллдің музыкасына "Сүкір қыз" балетін хореографиялады. Осы сәнді қойылымда Пьерина Легнани алғаш рет Ресейде өзінің 32 фуэтенің мәшһүр өнерін орындады, бірақ хореографияның ешқайсысы сақталмады. Аделина Жене алғаш рет 1906 жылы он екінші түнде Империя театрында, Лестер алаңында "Сүкір қыз" биін биледі, ал 29 жыл өткен соң Андре Ховард Рэмберт балет клубы үшін Меркурий театрында, Ноттинг Хилл Гейтте өзінің бір актілі "Сүкір қыз" балетін (онда Фредерик Эштон сәнді ханзада рөлінде болды) хореографиялады.

Эштонның хореографиясы

Фредерик Эштон толық кешкі балет құрастыру идеясын алғаш рет 1939 жылы, «Вик Уэллснің Ұйықтаған ханшайымы» операсының сәтті өтуінен кейін қарастырды, бірақ соғыс салдарынан бұл жоспарлар тоқтатылды. 1946 жылдың басында Совет театрының көрмесінде сөйлеген сөзінде де Валуа алғашқы толық ағылшын классикалық балетін күте тұрғанын айтты. 1946 және 1947 жылдары үш актілі балеттің жазылуы мүмкін деген әңгімелер жиі таралды. Бір кезде Делибестің «Силвиясы» ең мүмкін кандидат болып көрінді (осы балет 1952 жылы сахнаға қойылды және Эштонның екінші толық метражды балеті болды), бірақ 1948 жылдың көктемінде Прокофьевтің «Золушкасы» Эштон хореографиялайтын музыка ретінде таңдалды. Ол Прокофьевтің көптеген музыкаларын тыңдап, ұнатып, Перроның әңгімесін жақсы деп ойлады. Нәтижесінде, Эштон музыканың бір бөлігін қысқартып, атап айтқанда, үшінші актідегі ханзаденің Золушканы іздеу сахнасын (ұлттық билерден тұратын дивертисмент үшін сылтау: Эштон бұл туралы «Мен оның барған жерлерінің ешқайсысын ұнатпадым, сондай-ақ ол олар үшін жазған музыканы да» деді) және бірінші актідегі Жылтыр жаз вариациясынан кейінгі Құбыжықтар мен Жыланбас биін қысқартты. «Золушка» хореографиясы – Эштонның Петипаның классикалық дәстүріне жасаған құрметі, екі жыл бұрынғы «Симфониялық вариациялар» сияқты, бірақ көлемі жағынан кішірек. 1948 жылы Эштон «Scènes de ballet» атты туындысын да жасады, ол Петипаның балеттерінің мәнін бір актіге дейін жинақтады. «Золушка» хореографиясы армандарға толы, олардың кейбіреулері сөзсіз орындалмады. Бал залында, кемсітілген, ұялшақ Ұлы қарындас – Эштонның өзі сомдаған рөл – Петипаның фигурасын орындайды, бұл Зигфридтің балында Одиль немесе Қантты қалампыр перисі болу арманымен тең. Ол, шын мәнінде, хореографиялық армандарға толы, және оның мінезіне осы армандар сылтау болады (сондай-ақ оның Эдит Ситвеллдің мұрнына ұқсауы да). Тағы да бал залында, басқаруға құштар Ұлы қарындас өзінің сүйіктісімен бірге балыққа ұқсас секіріс жасап, «Ұйықтаған сұлу» балетіндегі соңғы па де дуэ арманына жетеді.