Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстердің Американы отарлауға жасаған әрекеттері
Attempts by the Welsh to colonize the Americas
Уэльстердің Америкадағы қоныстануы – Жаңа дүниеде ерекше уэльс қоныстарын құруға бағытталған бірнеше жеке бастамалардың нәтижесі болды. Бұл, Американы британдықтардың жалпы отарлауының бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін.
Welsh settlement in the Americas was the result of several individual initiatives to found distinctively Welsh settlements in the New World. It can be seen as part of the more general British colonization of the Americas.
Мадок туралы аңыз
16 ғасырда кеңінен таралған бір әңгіме бойынша, Американы алғаш көрген еуропалық 1170 жылы Уэльс князі Мадок болған. Гвинед князі Оуайн Гвинедтің ұлы, ол мұрагерлік дағдарысы кезінде отарлаушылар тобымен бірге елінен қашып, батысқа қарай теңізге шыққан. Соңында ол Миссисипи өзеніне жақын жерге қонды және колония құрды, ол кейіннен жергілікті американдықтармен араласып кетті. 16 ғасырдың соңында Джон Ди сияқты жазушылар осы әңгімені Солтүстік Америкаға ағылшын талаптарын негіздеу үшін пайдаланды. 18 ғасырда Уэльс тілінде сөйлейтін американдықтар туралы әңгімелермен бұл әңгіме қайта жанданды, бірақ қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі оның нақты негізі жоқ деп санайды.
A story popularized in the 16th century claimed that the first European to see America was the Welsh prince Madoc in 1170. A son of Owain Gwynedd, prince of Gwynedd, he had supposedly fled his country during a succession crisis with a troop of colonists and sailed west. He eventually landed near the Mississippi River and founded a colony, which later mingled with the Native Americans. In the late 16th century the legend was used by writers such as John Dee to support English claims to North America. The legend was revived in the 18th century with tales of Welsh speaking Native Americans, but most modern scholars consider it to have no basis in fact.
Солтүстік Америка
Уэльстердің АҚШ пен Канадаға кең көлемде қоныс аударуы болды, бірақ жеке уэльстік колониялар құруға санаулы ғана әрекеттер жасалды. Сэр Уильям Вон 1617 жылы Уэльс колонистерін Ньюфаундлендтегі Ре́нюсқа тұрақты колония құру үшін жіберді, бірақ ол күткен нәтижені бермеді. Вон Трепассиде де колония құруға тырысты, оны Камбриол деп атады, және ол ақырында Лорд Балтимор басшылығымен Авалон провинциясына айналды, сонымен қатар "Сомерсетширдегі Ескі Авалонды үлгі етіп, Глассенбери орналасқан, Британиядағы христиандықтың алғашқы жемісі, Американың осы бөлігінде болғандай" деп сипатталды.
There was extensive Welsh emigration to the United States and Canada, but only a few attempts to set up separate Welsh colonies. Sir William Vaughan sent Welsh colonists to Renews, Newfoundland in 1617 to establish a permanent colony, which eventually failed. Vaughan made further attempts to establish a colony at Trepassey which he called Cambriol and this eventually transformed into the Province of Avalon, under Lord Baltimore and dedicated "in imitation of Old Avalon in Somersetshire wherein Glassenbury stands, the first fruits of Christianity in Britain as the other was in that party of America."
Пенсильвания штаты
17 ғасырда Уэльстен көптеген квакерлер Уильям Пенннің оларға Уэльс колониясын құруға рұқсат беретіні туралы уәдесімен Пенсильванияға көшіп келді. Уэльс трактаты жергілікті басқару уэльс тілін пайдаланатын жеке округ болуы тиіс еді, себебі көптеген қоныс аударушылар ағылшын тілін білмейтін. Бірақ, уәде орындалмады және 1690 жылдарға қарай бұл жер әртүрлі округтерге бөлініп кетті, ал Тракт ешқашан өздік басқару құра алмады. 18 ғасырдың соңында Морган Джон Рис қазіргі Пенсильвания штатындағы Кембриа округінде Кембрия атты Уэльс колониясын құрды. Кейін, 1856 мен 1867 жылдар аралығында Сэмюэл Робертс Теннесси штатындағы Бринффиннон қаласында Уэльс колониясын құруға тырысты. Ал осы уақытта Майкл Д. Джонс Висконсин, Орегон және Британдық Колумбияда колониялар құру жоспарларын жасады, бірақ олар іске аспады.
Many Quakers from Wales emigrated to Pennsylvania in the 17th century with a promise from William Penn that they would be allowed to set up a Welsh colony there. The Welsh Tract was to have been a separate county whose local government would use the Welsh language, since many of the settlers spoke no English. The promise however was not kept and by the 1690s the land had already been partitioned into different counties, and the Tract never gained self government. In the late 18th century, a Welsh colony named Cambria was established by Morgan John Rhys in what is now Cambria County, Pennsylvania. Later, between 1856 and 1867, there was an attempt by Samuel Roberts to establish a Welsh colony at Brynffynnon, Tennessee. Meanwhile, Michael D. Jones developed plans to establish colonies in Wisconsin, Oregon, and in British Columbia, but these were not realized.
Айдахо штаты
Малад аңғары 1860 жылдары уэльстік дәстүрлерін әкелген уэльстік пионерлермен қоныстанды. Олардың маңызды дәстүрлерінің бірі – Уэльсте 900 жылдан бері өткізіліп келе жатқан музыка және поэзия сайыстары үлгісіндегі жыл сайынғы «eisteddfod» фестивалі. Малад аңғарындағы «eisteddfod» Малад және Самарияда жыл сайын кезекпен ұйымдастырылатын мәдени-көркемдік шара болатын. Төрешілер Солт-Лейк-Ситиден шақырылып, ең үздік вокалдық және аспаптық орындауларды, сондай-ақ өлеңдерді оқуды бағалап, жеңімпаздарды анықтауға келді. Фестиваль күні бойы жалғасатын, Онейда округінің түкпір-түкпірінен адамдарды қамтитын ірі шараға айналды. Бұл дәстүр 1916 жылға дейін, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды.
Malad Valley was settled in the 1860s by Welsh pioneers who brought their Welsh traditions with them. One important tradition was an annual eisteddfod, patterned after the music and poetry contests held in Wales for over 900 years. Malad Valley's eisteddfod was an annual cultural arts event held in Malad and Samaria on alternating years. Judges came from Salt Lake City to choose the best vocal and instrumental numbers and recitations. The eisteddfod was an all day event with people coming from all over Oneida County. The custom continued until 1916 and World War I.
Теннесси штаты
Америка Азамат соғысынан кейін 104 уэльс иммигрант отбасы Пенсильваниядан Шығыс Теннессиге көшіп келді. Бұл уэльс отбасылары қазіргі Механикавиль деп аталатын аймаққа қоныстанды, ол Ноксвилл қаласының бір бөлігі. Бұл отбасыларды ағайынды Джозеф пен Дэвид Ричардс Джон Х. Джонске тиесілі прокаттау фабрикасында жұмыс істеуге шақыртты. Ричардс ағайындылары L&N темір жолының жанында Ноксвилл темір зауытын құрды, кейіннен ол 1982 жылғы Дүниежүзілік көрменің орны ретінде пайдаланылды. Уэльс иммигранттары жұмыс істеген темір зауытының бастапқы ғимараттарынан тек "Қойғыш" рестораны орналасқан ғимарат ғана сақталған. 1982 жылғы Дүниежүзілік көрмеде бұл ғимарат "Строхаус" деп аталды. Иммигрант уэльстер алғаш рет Екінші Пресвитериан шіркеуінде ұйымдастырылып, 1870 жылы құрметті Томас Томас бас пастор болып тағайындалған өздерінің қауымдық шіркеуін салды. Алайда, 1899 жылы шіркеу мүлкі сатылды. Уэльс иммигрант отбасылары сәттілікке жетіп, Ноксвиллде көмір вагондары құрайтын компания, бірнеше шифер шатыр компаниялары, мәрмәр компаниясы және бірнеше жиһаз компаниясы сияқты басқа да кәсіпорындар құрды. 1930 жылға қарай көптеген уэльстер қаланың басқа аудандарына және Севьер округі сияқты көршілес округтерге тарады. Бүгінде Үлкен Ноксвиллдегі 250-ден астам отбасы өз шежіресін осы алғашқы иммигранттарға дейін жеткізе алады. Ноксвиллдегі уэльс дәстүрі уэльс ұрпақтарының Әулие Давид күнін тойлауымен еске алынады.
Following the American Civil War, 104 Welsh immigrant families moved from Pennsylvania to East Tennessee. These Welsh families settled in an area now known as Mechanicsville, and part of the city of Knoxville. These families were recruited by the brothers Joseph and David Richards to work in a rolling mill then co owned by John H. Jones. The Richards brothers co founded the Knoxville Iron Works beside the L&N Railroad, later to be used as the site for the World's Fair 1982. Of the original buildings of the Iron Works where Welsh immigrants worked, only the structure housing the restaurant 'The Foundry' remains. In 1982 World's Fair the building was known as the Strohause. Having first met at donated space at the Second Presbyterian Church, the immigrant Welsh built their own Congregational Church with the Reverend Thomas Thomas serving as the first pastor in 1870. However, by 1899 the church property was sold. The Welsh immigrant families became successful and established other businesses in Knoxville, which included a company that built coal cars, several slate roofing companies, a marble company, and several furniture companies. By 1930 many Welsh dispersed into other sections of the city and neighboring counties such as Sevier County. Today, more than 250 families in greater Knoxville can trace their ancestry directly to these original immigrants. The Welsh tradition in Knoxville is remembered with Welsh descendants celebrating St. David's Day.
Огайо штаты
Огайо штатындағы Джексон және Галлия округтері 19 ғасырда уэльс иммигранттарымен қоныстанды, олардың көпшілігі Батыс Уэльстің Середигон аймағынан келген.
Jackson and Gallia counties in Ohio were settled by Welsh immigrants in the 19th century, many from the Ceredigion area of West Wales.
Нью-Йорк
1795 жылы Уэльстен келген иммигранттар Нью-Йорк штатының Ремсен ауылына қоныстанды, онда олардың отбасылары сүт шаруашылығымен айналысып өркендеді. Аймақтағы көптеген тас үйлер мен амбарлар уэльстік мұраның куәсі. 19 ғасырда Oneida округі мен Нью-Йорк штатының Ютика қаласы уэльс-американдық қауымдастықтың мәдени орталығына айналды. 1789 және 1802 жылдары жақсы емес егін жинаудан зардап шеккен және жер иелігін армандаған бес уэльстік отбасы тез арада басқа шаруалардың қоныс аударуына себеп болды, олар Стьюбен, Ютика және Ремсен елді мекендерін мекендеді. Алғашқы уэльстік қоныс аударушылар 1790 жылдары келді. 19 ғасырда көптеген уэльстік иммигранттар Нью-Йорктің оңтүстік-батысындағы Каттарагус округіндегі Фридом қаласына және оның төңірегіндегі елді мекендерге қоныстанды. 1848 жылы лексикограф Джон Расселл Бартлетт Oneida округінде уэльс тіліндегі газеттер мен журналдардың, сондай-ақ уэльс шіркеулерінің бар екенін атап өтті. Шындығында, Бартлетт өзінің «Америкалық сөздікте» «адам бірнеше шақырым (Oneida округінен) жүріп, тек уэльс тілін ғана ести алады» деп жазды. 1855 жылға қарай Oneida округінде төрт мың уэльс тілдес болды. Азамат соғысы кезінде Нью-Йорктің көптеген уэльстіктері батысқа, әсіресе Мичиган мен Висконсинге көшіп кетті. Олар шағын шаруашылықтарды жүргізіп, тарихи дәстүрлерін сақтады. Шіркеу уэльс қауымдастығының өмірінің орталығы болды, ал белсенді уэльс тіліндегі баспасөз этникалық сананы күшті ұстады. Республикалық көзқарастары берік болғандықтан, уэльстер өздерінің этникалық мәдени ерекшеліктерін толығымен жоймай, үлкен қоғамға біртіндеп сіңісіп кетті. Уэльс тілі 1970 жылдарға дейін аймақта қолданылып келді.
In 1795 Welsh immigrants settled in the village of Remsen, New York where their families flourished as dairy farmers. Numerous stone houses and barns in the region attest to the Welsh heritage. Oneida County and Utica, New York became the cultural center of the Welsh American community in the 19th century. Suffering from poor harvests in 1789 and 1802 and dreaming of land ownership, the initial settlement of five Welsh families soon attracted other agricultural migrants, settling Steuben, Utica and Remsen townships. The first Welsh settlers arrived in the 1790s. Numerous Welsh immigrants settled in the town of Freedom and surrounding townships in Cattaraugus County in southwestern New York during the 19th century. In 1848, The lexicorapher John Russell Bartlett noted that Oneida County had a number of Welsh language newspapers and magazines, as well as Welsh churches. Indeed Bartlett noted in his Dictionary of Americanisms that "one may travel for miles (across Oneida County) and hear nothing but the Welsh language". By 1855, there were four thousand Welshmen in Oneida. With the Civil War, many of the New York Welshmen began moving west, especially to Michigan and Wisconsin. They operated small farms and clung to their historic traditions. The church was the centre of Welsh community life, and a vigorous Welsh speaking press kept ethnic consciousness strong. Strongly Republican, the Welsh gradually assimilated into the larger society without totally abandoning their own ethnic cultural patterns. The Welsh language still being spoken in the area well into the 1970s.
Оңтүстік Америка
1852 жылы Трегарондық Томас Бенбоу Филлипс Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатында шамамен 100 валлийлік адамнан тұратын қоныс құрды. Осы қоныс аударушылардың көпшілігі кейіннен Аргентинадағы Y Wladfa ("Колония") құрамындағы, табыстырақ колонияға көшіп кетті. Валлийлік колониялардың ең белгілісі – Патагонияның Чубут аңғарындағы Y Wladfa Gymreig ("Валлийлік Колония") деп аталатын колония, ол 1865 жылы 153 қоныс аударушы қазіргі Пуэрто-Мадринге келген кезде құрылды. Осыған дейін, қоныс аударушылар Аргентинаның ішкі істер министрі Гильермо Роусонмен келісімге келді, онда халық саны 20 мыңға жеткенде колония Аргентина штаттарының бірі ретінде мойындалатыны айтылды. Бірақ бұл уәде британдық үкімет қоныс аударушылардың болуын Патагонияны басып алу үшін құжаттайды деп қорқып, Аргентина Конгресімен бекітілмеді.
In 1852 Thomas Benbow Phillips of Tregaron established a settlement of about 100 Welsh people in the state of Rio Grande do Sul in Brazil. Many of these colonists later moved to the more successful colony in Argentina as part of Y Wladfa ("The Colony"). The best known of the Welsh colonies, the colony in the Chubut Valley of Patagonia known as Y Wladfa Gymreig ("The Welsh Colony"), was established in 1865 when 153 settlers landed at what is now Puerto Madryn. Shortly before this, the colonists had reached an agreement with Argentina's minister of the interior, Guillermo Rawson, that the colony would be recognized as one of the states of Argentina when its population reached 20,000. However this pledge was not ratified by the Argentine Congress, out of fear that the British government would use the presence of the settlers as an excuse to seize Patagonia.