Кіріспе

"Өлмейсің деп ешқашан айтпа" – Джек Хокинстің естеліктері, ол Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың 4-ші теңіз жаяу әскерінің лейтенанты болған. Алғаш рет 1961 жылы жарық көрді. Кітап Хокинстің Филиппин аралдарында американдық әскерлердің тапсыруынан кейін жапондық тұтқын лагерьлеріндегі тұтқындық өмірін баяндайды.

Кітаптың толық мазмұны

Бұл қауіпті кәсіпті ұзақ, мұқият және құпия жоспарлау қажет болды. Міне, қамтамасыз ету керек, қақпадан шығарылып, белгіленген уақытта қолжетімді болу үшін джунглидегі қауіпсіз жерге жасырылатын кейбір заттардың тізімі: компас, секстант, хронометр, навигациялық кестелер, протрактор, циркуль, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитының картасы, қарындаштар. Кейбір заттар қолмен жасалуы керек еді. Әр адам киім алмастыруға, жамылғыға, шатырға, шыбық торына, су алатын ыдысқа, аспап жиынтығына және бес күндік азыққа ие болуы керек еді. Медициналық құралдарға хинин, сульфаниламидтер, алғашқы жәрдем жиынтығы, су тазартқыш және қолдарына тигізіп алуға болатын басқа да дәрілер кіруі керек еді. Басқа жабдықтарға боло пышақтары, далалық биноклі, қайрақ, балға, қысқыш, оттық, тұтқасы бар қазан кірді. Бұл тұтқындардың қашып құтылуы үшін қажетті мұқият жоспарлауды көрсетеді. Әр адам мінез-құлқы, дене күші, құштарлығы және батылдығы сияқты белгілі бір негізгі қасиеттерімен таңдалды. Сондай-ақ, олар жұмысты атқару үшін қажетті білімге және/немесе техникалық дағдыларға ие болды және әрқайсысына нақты міндеттер жүктелді. Олар сол аймақта әлі де тұрып жатқан бірнеше филиппиндық бұрынғы сотталғандарды кеңесшілер мен жетекшілер ретінде тартты, олардың көмегі бағалы болды. Ол және басқалары лагерден қашып шыққанда, лейтенант-полковник Венделл Фертигтің басшылығымен американдық-филиппиндық партизандарға қосылды. Хокинс Фертигпен бірнеше ай бойы қызмет етті және көптеген операцияларға қатысты. Осы істері үшін ол кейіннен Ерекше қызмет көрсеткені үшін орденмен марапатталды. Сонымен қатар, ол оқиға бойында табандылық танытқаны маңызды. Мысалы, ол және оның серіктері тұтқын лагерінен қашып, партизан тобымен кездеседі. Олар достық екенін дәлелдегеннен кейін, әскерлердің бірі оларды атуға тырысқанын, бірақ патронның жарамсыз болғанын айтады. Бұл қиындықтарды жеңіп шыққандардың ақырында сыйлыққа ие болатынын көрсетеді. Содан кейін партизандардың көмегімен олар солтүстікке қарай американдық суденесімен байланыс орнату үшін жол тартады, ол оларды Австралияға алып барып, содан кейін соғысқа қайта қосылады. Сонымен қатар, Манила лагерінен қашып құтылмас бұрын Хокинс Коррегидордағы лагерде ұсталды, онда жағдай қорлық болды, адамдар тәртіпті жоғалтып, қорқынышты істер жасады. Адамдар оңнан-сола өліп, аурудан құлап жатты. Содан кейін оларды басқа лагерьдегі адамдармен бірге Манилаға жіберді. Коррегидорға жіберілмес бұрын Хокинс және басқа әскерлер берілген жерлерінен лагерьге дейін қадам басқан жолға шықты. Бұл шеру өлім шеруі деп аталды, себебі көптеген адамдар аурудан және шаршаудан қайтыс болды. Ал жалғаса алмағандар өлтірілді. Теңіз арқылы сапардан кейін Манилаға жасалған шеру бұрынғыдай қатыгез болмады, бірақ өміздерді құрбан етті. (Манила лагерінде тек күштілер ғана жұмыс істеу үшін Манилаға жіберілді. Бұл әскерлердің жинаған азық-түлігін жасырын түрде жеу арқылы жағдайды жақсартуға көмектесті). Сондай-ақ, жағдай жақсырақ болды, өйткені бұл жерді қатаң лейтенант Хозуми емес, мейірімді майор Маеда басқарды. Американдық суденесімен Австралияға эвакуацияланған Хокинс кейіннен Иво Джима мен Окинаваға шабуылдау жоспарлауға қатысты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін USMC-де қызметін жалғастырып, ақырында полковник шенімен зейнетке шықты. Хокинс сонымен қатар өзінің никелері, кейіннен әйелі болған Риа Риттер туралы да айтады. Олар 1938 жылдың қыркүйегінде Хокинстің әскери академиядағы соңғы курсының басында танысты. Олардың тойы Әскери-теңіз академиясының шіркеуінде өтті. Бұл кітап жақында Барбара Б. Бейкердің қолдауымен Challenger мектебінің оқу бағдарламасында пайдалану мақсатында қайта басылды.

5-тарау

Маэда ең тиімді жұмыс әдісі еңбекті бөлу және мамандандырылған жұмыстар екенін түсінді. Ол әрбір сарбаздың өз жұмысын алуын қалады; Шоф күзетшілерді үш адамға оларға пайдасы тиетін жұмыс беруге көндіруге тырысты. Бұл сәтті болды, және Паппи (күзетшілердің бірі) оларға 15 адамдық жер жырту жұмысын берді, бұл оларға көбірек тамақ әкелді, себебі олар ферманың барлық жерін аралап жүрді. Филиппиндік тұтқын Джо оларға жер жыртуды үйретті. Олардың жақсы нәтиже бермегенінен кейін Джо өзі көрсетті, бірақ одан да жақсы істей алмады. Ол бұқаны мылтығымен итерді, соның арқасында бұқа оның бұйрықтарын орындады. Бірақ уақыт өте келе сарбаздар жер жыртуда шебер бола бастады. Олар осы жырту жұмысының нәтижесінде астық егілетінін және одан тамақ алатынын түсінгендіктен, жақсы жұмыс істеді. Бірнеше күннен кейін топ жетекшісі топқа Маэданың осы топқа және лагердің орталық бөлігінде жұмыс істейтін басқа да бірнеше адамға күзетсіз рұхсат бергенін хабарлады. Ол осылай жұмыс істегенде жақсы нәтиже береді деп ойлады. Сарбаздар қуанды, бірақ жетекші патрульдің үнемі аралап тексеруін ескертті. Патрульдік ереже кейбір қиындықтар тудырса да, топ бұқалардың оларды кез келген жерге жеткізуге мүмкіндік беретінін білді. Егер күзетші қайда бара жатқанын сұраса, олар жер жыртып бара жатырмыз десе, күзетшілер кешіретін. Келесі күні ер адамдар шошқаның іздерін көріп, тамақ үшін шошқа аулауды жөн көрді. Олар тұзақ жасауды білмейтін, бірақ филиппиндік тұтқын олардың филиппин орман өнеріне деген қызығушылығын байқап, оларды тұзақ жасауға үйретті. Бананды жем ретінде пайдалануға болды. Олар шошқа ұстады, бірақ ол суға түсіп кетті, сондықтан еті бұзылып қалды. Бірақ, патрульде жүрген офицердің өзі де тұзаққа түсіп қалды, бұл оларға көңіл көтеру әкелді. Жексенбі күндері, демалыс күндері саналатын күндері, топтан төрт адам малдарды жайылымға шығарып, суарып беретін. Олар бұл мүмкіндікті жақсы көретін, себебі жайсыз лагерден шыға алатын. Бұл талап та Джек қатысатын жоспарларға маңызды әсер ететін фактор болды.

6-тарау

Маэда Рождество қарсаңында бес күндік демалыс жариялады (23 желтоқсаннан бастап), Рождестволық кешкі ас пен ойын-сауық ұсынарын уәделеді. Жаңбырлы күні шіркеуде ойын-сауық шаралары өтті. Бұл ойын-сауық Джек өмірінен ескі естеліктерді оятып, ностальгияға толы қылды. Кенеттен ол қасіретке толы өмірінен қашуға зор құштарлық сезінді. Рождество күні таңда ер адамдарға темекінің екі бумасы берілді, және олар киім-кешек немесе сабын сияқты заттарды темекіге айырбастауға тырысты. Шіркеуде әр жексенбі сайын діни қызметтер өткізілді. Рождестволық кешкі ас (қарабау етінің үлкен порциясы, соус және камотелермен бірге күріш) ұсынылды. Джек көңілі толмағандықтан, досынан алған Тынық мұхитының картасын зерттеді. Ол Минданаодан Австралияға дейін созылған аралдар тізбегін байқады, және осы аралдар тізбегімен жүзетін кемемен саяхаттау жоспарын жасады (қауіп болған жағдайда құрлыққа жақын болу үшін). Олар Шофпен сөйлесіп, лагерден қашудың қаншалықты оңай екенін түсінді. Дегенмен, лагерден тыс, жабайы жерде тірі қалу өте қиын болар еді, әсіресе қажетті жабдықтарсыз. Көп талқылаудан кейін, Маэда басқарғанда, жазалаудың азырақ болатынына келісті, себебі ол қатаң емес билеуші еді. Олардың жоспары мұқият ойластырылуы керек болды, сәтсіздікке жол беруге болмайтын (әйтпесе, Қабанатуаннан қашуға тырысқан сарбаздар сияқты қатаң жазаға тартылуы мүмкін). Кабанатуаннан қашуға тырысқандардың кейбіреулеріне өмір сүруге рұқсат берілді, бірақ өлім жағдайы артық болған кезде. 1942 жылғы Рождествода олар қалай болса да қашуға бекінді.

13-тарау

Тек қана қашып кетуді кейінге қалдыру мүмкін болды, және барлық ер адамдар осымен келісті. Содан кейін олар Бен мен Викторға жоспарлар күштен тоқтатылғанын хабарлады, осылайша олар қауіпті кездесулерге керегінше тырыспауы керек еді. Ерлер күріш даласында шаршамай жұмыс істеді, ал түнде қайтадан кездесті. Олар азық-түлікті қалың бұтадан жылжытпауды шешті, себебі бұл өте тәуекелді болар еді, оларды көру мүмкіндігі бар еді. Бірақ, егер жапондықтар бұтадағы азық-түлікті табатын болса, жағдай нашар болар еді (өйткені азық-түліктің үстіне олардың есімдері жазылған). Маляриядан айыққан жұмыс тобының төртінші мүшесі малға қарауға баруға талап етті → Сэм енді бара алмайтын болды → жоспардың бәрі дерлік құлап қалар еді. Олар безгекпен ауырған генералға тауық пісіруге арналған ерекше кеш жоспарлап отырғанын, оларды дереу пісірмесе, тауықтардың жарамсыз болып қалатынын айтып, жалған әңгіме айтты. Генерал осы сөздерге сеніп, Сэмті төртінші мүше ретінде қалуға рұқсат берді. Соңында, қашу күні жетті. Қүзетшілер ештеңе байқамады және оларға қақпадан өтуге рұқсат берді. Олар жылдам болуы керек еді, себебі олардың орналасқан жерінен 200 метрден аспайтын қашықтықта жапондық патруль болды, және бұл күзетшілер заговоршылардың сол жерде екенін білді. Олар не істеп жатқанын тексеру үшін шығуы мүмкін еді. Олар жолдың басына жетті, бірақ Бен мен Виктор әлі де келмеген еді (олар жолдың басында ер адамдармен кездесуі керек еді). Бір сағаттан кейін Бен мен Виктор келді, және ерлер жолға түсті. Олар жолмен жүргенде еркіндік сезіміне бөленді.

15-тарау

Ерлер маса шаққан жерлерімен жабылған күйде оянады, таңғы ас ішіп, жолына жалғастырады. Бен жақын маңдағы филиппин үйінің жанынан тауықтардың (қостанайлардың) әуені естілетінін айтады. Соңғы кезде ерлер бір із тапты, және Жек пен Виктор оны қууды шешті. Олар алда теміржолды көріп, жапондықтар теміржол бойымен екі бағытта да кеткен деген қорытындыға келді (іздерден) → олар колонияға қайтып келгенін түсінді. Сондай-ақ, олар кешегі шабуылдан қалған іздерді де тапты. Жек пен Виктор лагерге қайтып келді, және ерлер күн батқалы жатқандықтан, сол күні тоқтауға шешім қабылдады. Таңертең олар Лунгаогқа қарай із іздеп шықты. Жапондықтар кері қайтқанына көз жеткізгенмен, әлі де күзет болуы мүмкін еді. Ерлер жапондықтар оларды өлтіруге немесе қайта ұстауға тырысатынын білді. Біраз уақыттан соң олар су қайнап жатқан, тауықтар әуелейтін кішкентай ауылға жетті, бірақ онда ешкім болған жоқ. Джек ауыл тұрғындары оларды жапондықтар деп ойлап, орманға қашқан болуы мүмкін деп болжайды. Ерлер ауыл тұрғындарының бақшаларынан көкөніс жеп, қалған жолға да алып кетті. Олар жолын жалғастырып, ақырында 15 жастағы, висайя тілінде сөйлейтін ауыл жігітімен кездесті, ал висайя – негізгі филиппин тілінің бірі. Өте қуанышты болған Бен мен Виктор осы тілді біліп, бір-бірімен сөйлесіп алды. Жігіт Лунгаогтың 3-4 шақырым қашықтықта екенін айтып, сапардың соңына дейін оларға жол көрсетуге ұсыныс жасады. Оларды қарулы филиппиндіктер қарсы алды, ерлердің жапондық емес екенін білгеннен кейін оларды құшақ жайып қарсы алды. Олар Лунгаоның баррио лейтенанты (мэрі) Касьяно де Хуанмен танысты, ол сонымен қатар "Үлкен бала" деп те белгілі. Олар жапондықтарға шабуыл жасағандардың өзі болды, олар естіген атыс пен орманда көрген өрт соның салдарынан болған. 150-беттің соңғы сөйлемінде Үлкен баланың бірі: "Құдай сізбен болды, мырза, мен мылтығымды нысанаға алып, оқты аттым, бірақ мылтық атылған жоқ, патрон жаман болды".

16-тарау

Биг Бой Лунгаогты қоршаған қалың елді мекендердің арқасында адамдардың жапондықтардан аман-есен сақталуын қамтамасыз етті. Жапондықтардың зұлымдығынан қашып, Давао қаласынан көптеген босқындар келді. Давао провинциясында Филиппин полициясының капитаны Кларо Лорета басқаратын тағы да партизандық топтар болды, және олар екі күндік жолмен алыс еді. Адамдардың жағалауға жетіп, Австралияға теңізден өтуге ниетті екенін білген соң, Биг Бой оларға Лоретаны ұсынды. Ол Лоретаға олардың келгенін хабарлап, хабар жіберді. Осы уақытта Маккой Джекке көптеген навигациялық есептерді шешу арқылы навигация білімін жаңартып берді. Филиппин барлаушыларының сержанты Багилод, Лоретаның ағылшын тілін жақсы білетін өкілі, Лунгаогқа жетті. Ол адамдарды келесі екі күн бойы Лоретаға жетеледі. Үш қарулы адам олардың американдық екенін тексеру үшін оларды қарап шықты, содан кейін Лорета келді. Адамдар оған қашу жоспарын айтты. Лорета оларға жақсы банка бере алатынын, бірақ сапар қиын болатынын айтты. Ол Минданаоға барлаушылар жібергенін хабарлады, олар онда көптеген американдық офицерлермен бірге үлкен партизандық ұйым бар екенін мәлімдеді. Бұл ұйымның Австралиямен радио байланысы бар, тіпті американдық су асты кемесі де сол жерде болған! Маккой олардың аралдан су асты кемесімен кетуіне сенімді болды. Олар бастапқы жоспарының орнына осы жоспарды қолдануға шешім қабылдады. Олар бұл туралы Лоретаға хабарлаған соң, ол адамдарға күзет ұйымдастыратынын айтты. Адам аулаушы тайпалардан қорғану үшін оларға жүк тасушылар және кем дегенде 20 қарулы адам қажет болды. Ол сондай-ақ оларды жолға шығару үшін өзінің екі сенімді барлаушысын жібереді. Филиппиндықтар олардың құрметіне фиеста өткізеді. (Фиеста 159-беттің соңғы абзацында – 162-беттегі тараудың соңында).

18-тарау

Маклиш Коррегидор құлағанда және күштер басылғанда, Минданаодағы филиппин армиясының полкімен бірге болды. Ол өте оптимистік және жылы адам еді. Маклиш олардың жоспарды талқылау үшін тікелей штабқа баруын ұсынды. Джек Лауреттаның радио және су асты кеме туралы айтқандарының рас екенін сұрады. "Маклиштің радиосы бар, бірақ ол Австралиямен тікелей байланыс жасамайды. Ол Мисамис Оксиденталь провинциясындағы полковник Фертиг басқаратын басқа станция арқылы хабар жібереді. Маккой мен мен Австралияға хабарлау үшін Фертигке хабарламалар жолдадық." Ол сондай-ақ Лауретаның су асты кеменің жақында ғана сол жерде болғаны туралы айтқандарының дұрыс екенін растады. Майк пен Джек Томас Рейс жұбайының үйіне барып, дәмді тамақ жеді, сосын Маклиш оларға жаңа киімдер жіберді. Полковник Фертиг Минданаодағы партизандық күштердің бас капитаны болды, ал оның радио байланысы Австралиямен барлық байланысты қамтамасыз етті. Шоф Фертигке барлық топты мүмкіндігінше тезірек эвакуациялауды сұрағанын мәлімдеді. Минданаодағы жапон күштерінің басым бөлігі Давао қаласының маңында орналасқан еді. "Маклиш бұрынғы әскерлер мен азаматтардың топтар құрғанын түсіндірді, бірақ олардың барлығы да жапондықтарға қарсы күреске мүдделі емес еді. Кейбіреулері қарақшылар болып шықты. Олардың мақсаты – осы топтардың барлығын бір басшылыққа біріктіру еді." "Партизандық әскери операциялар рейдтермен, тұзақтармен және снайперлік оқтармен шектелді." Алайда, "Маклиш осы топтарды сақтап қалуға үміттенді, себебі олар Австралиядағы күштер үшін маңызды ақпарат көзі болды."

19-тарау

181 беттің басында, 182-ші беттің жоғары жағында: Филиппиндіктер көңілді, қызық көтеретін халық еді; мысалы, Мамыр патшайымының тағына отыру рәсімі. Күндер өтіп, ерлер Фертигтен жауап алған жоқ. МакЛиш, олардың Фертигпен тікелей сөйлесуі үшін көлік ұсынып, МакКой, Меллник, Бен және Виктордың баруын ұйғарды. Олар кеткен соң, жапондықтардың штаб-пәтерлеріне шабуыл жоспарлап жатқанын естіді. Бірақ МакЛиш алаңдамады, себебі қауесеттер тез таралады. Егер шабуыл болса, оның әскерлері жапондықтар келгенге дейін хабардар болады. Өйткені бірнеше филиппин қалаларында тыңшылар таңдалып, штаб-пәтерге ескертулер жіберіп тұрды. «Бақалы» (жаудан мүмкіндігінше тезірек қашып кету) – филиппиндіктердің эвакуациясын сипаттау үшін қолданылатын термин еді. Дэйсс пен Боленс, МакКой мен Меллник кеткеннен кейін Фертигпен кездесуге жолға шықты. Дэйсс, Австралиядан әуе көлігімен жабдықтар жеткізуді және жазық жағалау аймақтарында қону жолағы салуды ұсынды. Осы кезде жапондық экспедиция туралы қауесеттер таралып жатты, бірақ МакЛиш әлі де тыныш болды. Алайда, жау әскерлері Кагаяннан шығысқа қарай жағалау бойымен Балингсагқа, олардың Мединадан 25 шақырым жердегі кішкентай гарнизонына қарай жылжыды. Балингсагты жапондықтар бомбалады → халық арасында алаңдаушылық туды. Дегенмен, штаб-пәтердегілер бұған мән бермеді. Олар қаланың қорғанысқа берік екеніне сенді → халықты үйде қалып, әдеттегі өмір салтын жалғастыруға шақырды, тіпті тойға да қатысты, эвакуацияланбады. Мединадағы жағдай қалыпқа келгендей болды, бірақ бір күні жапондық ұшақтың аралға қонғаны туралы хабар тарады. Шоф оқ атуға дайын болды, бірақ ұшақтағы адамның Саму екені белгілі болды, ол көрші ауылға азық-түлік алып келген еді. МакЛиш келесі күні оралып, жігіттерге Балингсаг жағдайын дұрыс шешкендері үшін құттықтады. Жапондықтар олардың қайда екенін білмеуі үшін дереу кету керектігін айтты. Олар келесі күні Даан Лунгосдоға көшуді жоспарлады. Шоф Джектің бөлмесіне алаңдап кірді. МакКой оған Фертигтің Австралияға жіберген хаттарының ешқайсысын жібермегенін жазған хат жіберген еді!

20-тарау

Маккойдың хабарламаларының ешқайсысы Фертигке жіберілмегеніне ашуланып, Австралиядағы Әскери-теңіз штабымен байланыс құру құқығын талап етті. Фертиг белгілі бір себеппен ерлерді Минданаода қалдыруға бекінді. Көптеген көндіруден кейін Фертиг, ақыры, Австралияға Маккой мен Меллник кеткілікті екенін хабарлады, бірақ қашып кетуді қалаған басқа ерлердің есімдерін атамады. МакАртур Маккой мен Меллникке келесі су асты қайығымен кетуге бұйрық берді. Біраз талқыдан кейін, Маккой мен Меллник алдымен кеткені жөн деп шешті, осылайша олар қалған ерлердің атынан тиісті Әскери-теңіз органдарымен шаралар қабылдай алады. Бұл басқа ерлерді тез арада кетуге мүмкіндік болмауына ренжітті, бірақ одан да қынжырлы болғаны – есімдерінің бірі де Австралияға хабарланбады. Бұл олардың отбасылары тірі екендерін білмейтінін және жақын арада қашып кетуге мүмкіндік болмайтынын білдірді. Олар ашуланды, бірақ Маккой оларды мүмкіндігінше тезірек қауіпсіз шығарады деп сенді. Минданаода біраз уақытқа қалатындықтан, МакЛиштің ұйымында жұмыс істеуді ұсынды. Маклиш оларды еңбекқорлығы үшін жоғарылатты, яғни барлық ерлер Теңізшілер корпусының да, Армияның да офицерлері болды. Джек жаңа пістолетін сынап көрді және нысана ортасына дәл тиді – бұл ұйымның қалған бөлігі арасында жақсы беделге ие болды. Батыстан хабар келді, су асты қайығы мен Маккой, Меллник, тіпті Дайс та кемеге мінген. Дайс Фертигті Австралиядан әуемен жабдықтау идеясымен қызықтырды, сондықтан Фертиг оны кемеге кіргізді. Фертигтің штабына барған кезде Боленс пен Дайс жапондықтардың шабуылынан шамалы ғана құтылып қалды. Олар су асты қайығына мінуге үлкерді, бірақ Боленс әуежайда жұмыс істеу үшін қалды. Осы уақыт аралығында қалған ерлер Минданаодағы партизандық ұйым үшін жұмысын жалғастыра берді. Австралияға жеткеннен кейін Маккой, Меллник және Дайс Филиппинде америкалық және филиппиндік тұтқындарға жасалған жапондықтардың қатыгездіктері туралы генерал Макартурға хабарлады.

21-тарау

Олар дереу партизандық қимылға кірісті. Джекстің жасағы – ресурстары шектеулі (мылтық, оқ-дәрі, отын және т.б.) қару-жарақтан айырылған, жалаңаяқ әскерлер тобы еді. Жақсысы, олардың тамақпен қамтамасыз етілуі тұрақты болды. Күріш жинау маусымында жапондықтар филиппин күрішін тартып алып, филиппиншілдерді ашуландырып, партизан жасақтарына қолдауды арттырды. Кейде партизандар жапондықтарды соншалықты мазалап, кері шегінуге мәжбүр ететін. Әскерлер өздерінің партизан ақшасын да басып шығарды. Штабта қысқа толқынды радио қабылдағышы болды → газет шығарып, халыққа таратып, филиппиншілдердің рухын көтеріп тұрды. Ең қиын жағдай – дәрі-дәрмектің жетіспеушілігі еді → көптеген сарбаздар гангрена сияқты ауруларға шалдығып, анестезиясыз мүшелерін кесуге мәжбүр болды. Малярия да кең таралған, көптеген сарбаздар мен бейбіт тұрғындарды құрбан етті. Жасақтағы әрбір адамға белгілі бір міндеттер жүктелді. Майк пен Сэм сабын, аяқ киім және отын қоймаларын құрды. Сондай-ақ, Сэмге қара нарықтағы алыпсатарлық пен жинақтауды тоқтату міндеті тапсырылды. Джек басқа аралдар туралы көбірек білуге тырысты. Ол Филиппинде аралдар арасындағы саяхаттарды кішкентай желкенді қайықтар арқылы жасауға болатынын анықтады. Жапондықтар бұл қайықтар балық аулау үшін пайдаланылады деп ойлап, шабуылдамады. Филиппинде көптеген партизандық ұйымдар болды → Джек олармен байланыс орнатып, құнды әскери ақпарат алды. Бірнеше талантты жас филиппин теңізшілері экспедицияларға тартылды. Олар бірнеше аралға сапар шегіп, жапондықтардың жағдайы туралы есептер жазды. Бұл есептер Австралияға жіберілді және Филиппинге шабуыл жоспарын жасауда Макартур үшін құнды ақпарат болды. Осы жетістіктерге ынталанған олар Манилаға қарай үш адамды жіберді. Өкінішке орай, біреуі маляриядан қайтыс болды, ал қалған екеуі жолына жалғастырды. Осы бірнеше ай ішінде олар ұйымға қатысудың көптеген қауіптеріне қарамастан, өзін қауіпсіз сезінді. Жапондық десанттық бөлімдермен қоршалу қаупі үнемі болды. Жапондықтардың Тубай қаласына жасаған шабуылы Джекстің партизандық қызметіне соңғы нүкте қойды.

22-тарау

Тюбай оқиғасы Маклиш Джекке Суригао провинциясындағы Майнит көлінің жағасындағы қаланы барлауға, жаңа штаб-пәтер орны ретінде қарастыруға міндеттеген кезде басталды. Жаңа штаб-пәтерді қалауға себеп, Гингуг шығанағындағы қалаларға жапон шабуылдарының жиілеуі болды. Манит толығымен тасталып кеткен еді, және жылдам тексеруден кейін Джек Тюбайға қайта оралды. Ол Онг О есімді қытай саудагерінің үйінде тұрды. Тюбайға келген үшінші күні Джек безгекпен ауыр сырқаттанды, тіпті төсектен тұруға күші жетпеді. Осы кезде жапондықтар келді. Жапондықтардың қарулы қайығы Тюбай жағалауына қонды және атыс бастады, сондықтан барлығы үйлерін қысылтып тастап қашты. Джек төсекте қалып қойды. Әйсайысқа орай, Жорж Тирадор есімді филиппин офицері Джекты құтқарып алды. Жорж Джекты боротомен өз үйіне апарды, онда оның отбасы қажетті ресурстармен көмектесіп, күтім жасады. Джек безгек салдарынан көп салмақ жоғалтты. Өзінің батылдығы үшін Жорж Филиппин үкіметінің ең жоғары азаматтық наградасы – «Азаттық медалімен» марапатталды. Джек Жоржтың үйінде шегірткелердің тобын көрді, олар оның барлық егінін толығымен жойды. Денсаулығы жақсарған соң, Джек Жоржбен бірге банка арқылы Даан Лунгосдоға қайта оралуға келісті. Бірақ сол кезде Майк келді және Джек өлді деп ойлады. Сондай-ақ, ол жапондықтардың Гингуг шығанағында кеңінен таралып кеткенін хабарлады.

23-тарау

Майк Гингуг шығанағының жағалауында дизельдік ұшыру кемелерінің бірін жөндеуді қадағалап жүрді. Кенеттен жапондық әскери кеме келіп, кемені сүйреп әкетпек болды. Майк оларға винтовкадан оқ ашты, бірақ канонерлік қайық тым күшті болды → Майк шайқас алаңынан шығып кетті. Ол Даан Лунгосқа жаяу оралды, онда адамдар бас кеңсесін жылжытуға асығыс дайындық жасап жатқанын көрді. Олар өздері әлі басып алмаған балықшылар ауылы, шығанақтың солтүстік-шығыс жағалауындағы Линугосқа баруды шешті. Жау кемелері қайтадан пайда болып, Даан Лунгос, Медина және Гингугты бомбалауы мүмкін болғандықтан, олар түнде қашып кетті. Олар оқ-дәрілерін күзеткен адамның өлтірілгенін және оқ-дәрілерінің жау қолына түскенін білді. Кейбір ерлер өздерінің міндеттерімен айналысып, Линугосқа келген жоқ. Шоф жапондықтардың Медина мен Гингугты әлі де бақылауда ұстап тұрғанын және жақында Линугостан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жердегі Анаканға қонғандарын мәлімдеді. Анакан радионың орналасқан жері еді, бірақ сол жердегілер жабдықты жапондықтар таппауы үшін жасырып қойған. Ерлер мен Линугостың халқы ерлерді Анаканнан мүмкіндігінше тезірек шығаруға асықты → жапондықтарға шабуыл жасады → жапондықтар Анаканнан шегінді. Спилман Суригаодан оралғанда, Маккарти есімді сарбазды әкелді. Ол қызы Хуанитаның жақын арада Спилманға үйленетінін хабарлады, және ерлер оны құттықтады. Су асты қайық келді деген хабар жетті, және Сэм Австралияға кетті. Басқалары кетуге мүмкіндік таппады, себебі олар қате жерде болды. Ерлер алаңдады, өйткені Маккой Фертигпен келесі су асты қайығына барлығының мінуін қамтамасыз ету үшін келісім жасаған жоқ. Шоф олардың келесі су асты қайығына міне алатынына сенімді болды, бірақ олар Фертигтің орнына барып, онымен бірге күтуі керек еді. Ерлер кетуге дайындық жасады.

24-тарау

Олар "Афина" кемесіне мініп, Кагаян шығанағының аузындағы Балингасагқа бет алады. Олар жау кемелерін көріп, кері қайтқысы келеді, бірақ жапондықтар "Афинаны" қарапайым балық аулау кемесі деп ойлады. Олардың сапары Мисамисте қауіпсіз аяқталып, Фертигтің штаб-пәтеріне жетті. Кеңескеннен кейін Шоф, Майк және Джек 15 қарашада өз штабтарына өте жақын Насипит қаласындағы суасты қайығына отыруға рұқсат алды. Үш теңізші Лео, Бен және Виктормен бес айдан кейін алғаш рет кездеседі. Олар Маккойдың Филиппин президенті Кэзонға, ол кезде Америка Құрама Штаттарында болып, олардың қашуына қосқан үлесін ескере отырып, олардың адам өлтіру қылмысы үшін жазаларын жеңілдету туралы тікелей өтініш беруге уәде бергенін айтты. Осы өтініш қабылданды. Лео Боленс ауыр дизентериядан зардап шегіп, бірақ әуежай жолағын аяқтауға бейімділік танытты. Бұл шешім оның өміріне құн болды, себебі жапондық шабуыл тобы аймаққа күтпеген шабуыл жасады, соның салдарынан Боленс қаза тапты.

25-тарау

15 қарашаға бірнеше күн қалғанда Джек пен Майк Ризальден (бас штаб) Насипитке дейін, кемесін тоқтатуға ниеттенген арнаның тереңдігін тексеру үшін жоғалап барды. МакЛиш 15-і күні таңертең Майк пен Джекке бір жүк көлігімен Насипитке алдын ала барған топты жетектеуді тапсырды. Көліктер докқа жетпей тұрып тоқтады, бірақ адамдар барлық жол бойы жүкті көтеріп әкелді. Олар "U.S.S. Narwhal" деп аталатын суасты кемесіне мінді және оның капитаны Франк Латтамен танысты. Суасты кеме Насипиттен кетті, және енді адамдар ресми түрде босатылды. 224-беттің соңғы абзацы (225-бетке жалғасады) – Джек соңғы екі жылда әскери тұтқын ретінде нені үйренгенін көрсетеді.