Кіріспе

Динозаврлардың жойылған туысы

Янорнис – ерте бор кезеңіндегі балықтармен қоректенетін құстардың жойылған туысы. Екі түрі сипатталған, екеуі де Қытайдың Ляонин провинциясынан: Янорнис мартини, 120 миллион жылдық Цзюфотанг формациясынан (Чхаоянг қаласы) табылған бірнеше қазбаларға негізделген, және Янорнис гуожанги, 124 миллион жылдық Исиан формациясынан.

Сипаттама

Y. martini тауықтай шамалы, ұзын бас сүйегінде жоғарғы жақ сүйегінде шамамен 10 тісі, ал төменгі жақ сүйегінде 20 тісі болған, және ұшуға да, жақсы жүруге де қабілетті, жақсы дамыған U пішіндес еріншегіне ие болған. Алдыңғы шеке сүйегінің болмауы және диапсид емес бас сүйегі Янорнисті орнитоморф ретінде жіктеуге мүмкіндік береді, ол қазіргі құстардың ортақ ата-тегін де қамтитын, бастапқы құстар тобының мүшесі. Сол сияқты, оның иық және қылыш сүйектері қазіргі құстардағы негізгі пішінге және орналасуға жетілді, бұл Янорниске қанаттарын арқасынан жоғары көтеріп, тиімді жоғары соққы жасауға мүмкіндік берді. Бұл, Enantiornithes-пен (олар қазіргі заманғы жағдайды нашар дамыған түрінде) және әсіресе Confuciusornis және Archaeopteryx-пен салыстырғанда, тиімдірек ұшқыш болған, олардың жоғары соққы жасау қабілеті шектеулі болған. Қажетті үлкен ұшқыш бұлшық еттеріне орын беру үшін Янорнистің кеуде сүйегі енінен ұзын болған, бұл да қазіргі заманғы жағдайды көрсетеді.

Диета

Y. martini-дің бірнеше қазба үлгілері балықтың асқазан мен егіндіктегі қалдықтарын сақтайды, бұл құстардың негізінен балық жегенін көрсетеді. Олардың балық жеуі және оған байланысты бейімделулері туыс емес енантиорнитинді Лонгиптерикспен конвергентті эволюцияны көрсетеді. Бір үлгіде асқазан аймағында көп мөлшерде гастролиттер ("асқазан тастары") сақталған. Шағын гастролиттердің көп саны әдетте, оларды жұтқаннан кейін тұқым сияқты қатты өсімдік материалдарын ұнтақтау қажетті түрлермен байланысты. Бұл кейбір ғалымдарды Янорнис құсының балық пен тұқым арасында "тамақтану режимін ауыстыра алатынын" ойлауға итермеледі. Алайда, кейінгі зерттеулер тамақтану режимін ауыстыру гипотезасына күмән келтірді. Үлгіні одан әрі зерттеу кезінде, Археорхинх және Хонгшанорнис үлгілеріндегідей, осындай тастар бар басқа қазбалардағыдай, ішек тастары ішекке сәйкес келетін бір аймаққа жиналмағаны анықталды. Керісінше, тастар дене қуысының бойымен, алдыңғы жағынан артқы жағына дейін таралып орналасқан. Бұл ішекпен тығыз байланысты болуы мүмкін және құмның тоқталып қалуын білдіруі мүмкін. Қазіргі құстарда құм көбінесе тамақтану кезінде (әсіресе өлі балық жегенде) кездейсоқ жұтылады және кейбір кедергілердің салдарынан ішектерде тоқталып қалып, өлімге әкелуі мүмкін.

Жіктеу

2006 жылғы ерте құстардың туыстық байланыстарын зерттеуде Янорнис, Иксианорнис және Сонглинорнис біртектес топ құрайтыны анықталды; Сонглинорнис осы құстардың арасында ең алдымен сипатталғандықтан, осы топты қамтитын туыс Сонглингорнидтер деп аталады. Yanornithiformes қатары оларды басқа ерте Ornithurae-лерден, мысалы, Гансудан ерекшелендіру үшін құрылды, бірақ Songlingornithiformes деп те аталуы мүмкін; әсіресе егер бұл таксон кейде ұсынылғандай Сонглинорнистің кіші аталымы болса.

Атауы және синонимдері

Янорнис туысының атауы ежелгі қытай Янь әулеттерінен, астанасы Чаоянг болған, және ежелгі грек тіліндегі "орнис" ("құс") сөзінен шығарылған. Y. martini түрі құстар палеонтологы Ларри Мартиннің есімімен аталыпты, бұл пікір энантиорнитидтер таксономиясын кейінгі зерттеулермен расталған.