Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дига Никаяның 27-ші суттасы, Пали Каноны
27th Sutta in the Digha Nikaya, Pāli Canon
Агганья Суттасы – Дига Никая жинағының 27-ші суттасы (Пали нұсқасы). Бұл суттада Будда екі брахман – Барадваджа мен Васеттаға, отбасы мен варнасын тастап монах болуға ниеттенгендері туралы айтқан сөздері баяндалады. Екі брахманды өз касталары Сангхаға мүше болуға тырысқандары үшін қорлайды және жамандап сөйлейді. Будда варна (әлеуметтік топ) мен тегін ізгілік пен Дхарманы ұстану арқылы қол жеткізілген жетістіктермен салыстыруға болмайтынын түсіндіреді, себебі төрт варнаның кез келген адамы монах болып, Арахант болу деңгейіне жете алады. Содан кейін ол Жердің пайда болуы, әлеуметтік тәртіптің қалыптасуы және оның құрылымы, соның ішінде варналар туралы мәлімдейді. Будда Дхарманың барлық адамдарға арналған екенін және Дхарманың барлық нәрседен артық екенін баса көрсетеді.
Aggañña Sutta is the 27th sutta of the Digha Nikaya collection (Pāli version). The sutta describes a discourse imparted by the The Buddha to two brahmins, Bharadvaja and Vasettha, who left their family and varna to become monks. The two brahmans are insulted and maligned by their own caste for their intention to become members of the Sangha. The Buddha explains that varna(class) and lineage cannot be compared to the achievement of morality practice and the Dhamma, as anyone from the four varnas can become a monk and reach the state of Arahant. Then, he explains about the beginning of the Earth and the birth of social order and its structure, including the varnas. The Buddha emphasizes the message of universality in the Dhamma and how the Dhamma is the best of all things.
Әлеуметтік тәртіптің пайда болуы
Үшінші бөлімде Будда ванналардың (әлеуметтік топтардың) шығу тегін, олардың атауларын және Будда заманында әлі де қатаң сақталған әлеуметтік жүйедегі орналасуын түсіндірді.
In the third part, the Buddha explained about the origin of vannas(classes), their titles, and their order in the society system which were still rigidly effective in Buddha's time.
Хатиялар тобы (басқарушылар)
Алдыңғыда айтылғандай, күріш егістіктері бөлек-бөлек жерлерде өсе бастады, және адамдар жерді бөлісіп, әркімнің күріш егісін күтуге кірісті. Олар өз алдына егістіктерін күтіп-баптаумен айналысты. Сосын зұлымдық пен ашкөздік оянып, біреулері басқалардың егінін ұрлай бастады. Басында, олар кінәліні ескертіп, ол енді мұны қайталамауға уәде берді. Бірақ ол бірнеше рет қайталанған соң, халық оны жұдырықтап, таспен, содан кейін таяқпен жазалай бастады. Міне, осылай жазалау түрлері пайда болды. Кейін, адамдар қоғамда болып жатқан әр қылмыс пен зұлымдыққа араласуға тым шаршағандарын сезінді. Олар халқы арасындағы зұлымдықтың артуына қайғырды. Бірақ олардың көп уақыты өз феодалдық иеліктерін күтуге кеткен еді. Сондықтан олар дұрысты бұрыстан ажырату үшін, кімге ескерту жасау керек, кімді жазалау керек екенін анықтау үшін біреуді тағайындады. Оған өз егісінен үлес беріп, сыйлық ретінде күріштен бөліп беретін болды. Сондықтан олар ең әділ, қабілетті, жақсы мінезді және ең зиялы адамға барып, оған соттау және үкім шығару құқығын, күріштен үлес алумен бірге тапсырды. Тағайындалған адам келісіп, халық оған "Маха Самата" атағын берді, яғни "Халықтың таңдауы". Содан кейін оған екінші атақ берді: "Хаттия", ол "Күріш егісінің иесі" деген мағынаны білдіреді, және үшінші атағы: "Раджа", ол "Дхаммамен (немесе шындықпен) адамдарды қуандыратын" дегенді білдіреді. Бұл тәртіп халықтың қалауы мен қажеттілігіне негізделген, Дхамма арқасында құрылды, емес, басқалардың ықпалымен. Будда қайта-қайта Дхамманың барлық нәрселердің ең жақсысы екенін айтты.
The rice plants, as mentioned earlier, began to grow in separate plots and people began to divide lands and tend each other's cluster of rice fief. They became preoccupied in tending their own field. Then, as the evil and greed were aroused, there were people who begin stealing others' crops. At first, the others only warned the culprit and the culprit promised that he would never repeat it again. But when it was repeated several times, the people began punishing him with fist, stones, and then sticks. That is the origin of punishment forms. Then, people began to think that they were too busy to heed every crime and abuse that happened in their society. They grieved on the rising of evil amongst their people. But most of their time had already been invested in tending their fief. So, they appointed someone to rectify what is right and what is wrong, give warnings to those who need it, give punishment to those who deserve it, and in return, they will give him a share of their rice. So, they went to the fairest, ablest, most likeable, and most intelligent person and appointed him to do the judging and passing out sentences on the reward of a share of rice. The appointed person thus agreed and the people bestowed upon him the title : 'Maha Sammata' meaning: The People's Choice. Then, they bestowed also the second title: 'Khattiya' meaning the 'Lord of the Rice Field', and finally the third title: 'Raja' which means 'Who gladdens people with Dhamma (or Truth)'. This order was created by the people's wish and need, based on the Dhamma and not from others. The Buddha stated again that Dhamma is indeed the best of all things.
Брахмандар тобы
Содан кейін, халықтың арасында біреулері былай ойлай бастады: "Біздің арамызда ұрлық, жалған, кісі өлтіру, зына, жазалау және жер аудару сияқты жамандықтар көбейді. Енді жаман, пайдасыз және әдепсіз нәрселерді тастайық". "Брахман" деген сөз осыдан туды, ол "Жамандықтан және денсаулыққа зиянды нәрселерден бас тартатындар" дегенді білдірді (1). Олар орманға шегініп, қарапайым тұрақтар жасап, онда медитация жасады. Тамақ жинау үшін ғана таң мен кешке қалаға келіп, жинағаннан кейін тұрақтарына қайтатын. Адамдар оларды байқап, "медитация жасаушылар" деп "Джайанти" немесе "Джайака" деп атады. Ал, медитация жасай алмайтын немесе орманды тұрақтарында тұра алмайтын басқа да адамдар болды. Олар қалаларда қоныстанды, медитация жасаған жоқ, бірақ кітаптар жинады. Халық оларды "Аджхаяка" деп атады, яғни "медитация жасамайтындар" деген мағынаны білдіреді. Бастапқыда Аджхаякалар Джайакалардан төмен саналды, бірақ Будда заманында Аджхаякалар Джайакалардан жоғары мәртебелі деп есептелді.
Then, amongst the people, some of them begin to think like this: "Evil deeds have risen amongst us, such as: theft, lies, murders, sexual abuses, punishment, and banishment. Now let us set aside evil, unuseful, and impolite things." The word Brahmans came, as it meant: "They who put aside Evil and unwholesome things" (1). They set up retreats and huts in the forests and meditated there. They came to the city at morning and evening only to gather food and after finishing gathering food, they returned to their huts and meditations. People noticed this and 'Those who meditated' were called 'Jhayanti' or 'Jhayaka'. There are other people, who can't meditate or dwell in huts in the forest. So, they settled in the cities, did not meditate, but compiled books. The people called them 'Ajjhayaka' which meant 'They who don't meditate'. At first the Ajjhayaka were viewed lower than Jhayaka but in the Buddha's time, the Ajjhayaka had been viewed higher in status than the Jhayakas.
Весса (саудагерлер) және Судда (оңшылар)
Үй-жайлы болып, отбасын құрғандардың кейбірі түрлі кәсіптерге бейімделді. Ал қалғандары аң аулаумен шұғылдануды ұнатты. "Шудра" кастасы "Шудра" сөзінен туындаған, ол "Аң аулау арқылы күнекөрген төмен тұрғандар" деген мағынаны білдіреді [1]. Хатия, Брахман, Весса және Судда тайпаларының барлығы осы адамдардан шыққан, басқалардан емес; бұл Дхармаға сәйкес келеді, басқалардың еңбегі емес.
Among the people who had settled and had family, some began to adopt various trades. The remainder of these people preferred the work of hunting. The Shudra caste came from the word 'Shudra' which means: 'They Are Base Who Live By The Chase' [1]. All of the vannas from Khattiya, Brahman Vessa, and Sudda originated from these people, and not from others; in accordance to the Dhamma and not by others.
Аскеттер
Бірақ төрт варнаның ішінде өмірлеріне қанағаттанбай, үйлерін тастап, жартас аскеттерге айналғандар да болды. Осылардың нәтижесінде бесінші топ пайда болды, ол төрт топтың өкілдерінен құралды, олар тұрмыстық өмірді тастап, аскеттік жолға түсті.
But from the four vannas, there were people who were not satisfied with their living, left their home and became celibate ascetics. These are the origin of the fifth class formed from all the four class' people who left their lay life and became an ascetic.
Суттаны тереңірек зерттейміз
Әлемнің басталуы туралы әңгіме миф болып саналса, екінші жағынан буддалық ілім тұрақты күмәнді көзқарас талап етеді, онда адам оған сенуден бұрын оны көруі және дәлелдеуі керек (ehipassiko). Дегенмен, Будданың ғылым (космология) және әлеуметтік құрылымның пайда болуы сияқты екі маңызды сала бойынша терең түсінігі оның заманында революциялық болды. Ғылым тұрғысынан Будда Ғаламның эволюциясы теориясын ұсынды, онда ол қайталама циклдарда қысқарып, содан кейін кеңейеді. Әлеуметтік ғылымдар тұрғысынан Будданың сөздері адамзаттың жынысы, сыртқы келбеті немесе кейінірек физиологиялық ерекшеліктерге негізделген басқа санаттар бойынша тегінің теңдігін білдірді. Будда сондай-ақ, әлеуметтік құрылымның әділдік пен қажеттілік негізінде ерікті түрде қалыптасатынын, кейбір теориялар айтқандай, құдайлық бұйрыққа емес, атап өтті. Монархия да ерікті түрде құрылады, халық ең әділ және қабілетті адамды сайлайды, бұл демократия тұжырымын білдіреді. Патша әлеуметтік тәртіпті орнату үшін «күріштің үлесін» сый ретінде қабылдайды, бұл салық салу тұжырымына айналған ерікті сыйақының бастамасы. Алайда Будда монархтың құрметіне оның құдайлық құқығы емес, іс-әрекеттерінің әділдігіне байланысты лайық деп есептеледі. Будданың хабары анық болды, әлемдегі ең жақсы нәрсе – Ақиқат (Дхамма) және барлық нәрсе Ақиқатқа негізделген, одан басқа емес, жаратылған, өлшенген және бағаланған. Ричард Гомбрихтің айтуынша, сутра варнашраманың құдайлық табиғатына қатысты индуистік талаптардың сатирасы ретінде толығымен ұсылған, бұл оның адамгершілік келісімнен басқа ештеңе емес екенін көрсетеді. Гомбрихтің пікірінше, Будда Веданың «Космикалық Адамның Гимнін» сатиралық түрде қайталайды және «Веданың оқушысы» терминін этимологиялық тұрғыдан «медитация жасамайтын» деген мағынаны білдіретіндей етіп түсіндіреді. Барлық ғалымдар Гомбрихтің түсіндірмесімен келіспейді және оның пікірі бірауыздан қабылданбаған. Бұған келіспеушілердің арасында, соңғы кезде сутраның жаңаша түсіндірмесін ұсынған канадалық буддалық ғалым Суванда Х.Ж. Сугунасири бар. Сутраның «сатира» (Гомбрих) немесе «жақсы көңіл көтеруші ирония» (Коллинс) екендігі туралы пікірді жоққа шығара отырып, ол «Дискурс ғаламдық циклдік процестің тарихи және ғылыми тұрғыдан дәл сипаттамасы» екенін көрсетеді [2]. Ол Будданың айтқан ғаламдық, өсімдіктер, адам және тіл эволюциясының кезеңдерін батыс теориясындағымен салыстырады, ол 13,5 миллиард жыл бұрын Ұлы жарылыстан басталып, 150 000 жыл өткенде «анатомиялық тұрғыдан қазіргі заманғы адамдар» пайда болады. Бұл түсіндірмеде Ұлы жарылыс эволюциялық фазаның басталуын емес, жеті күннің пайда болуымен (басқа сутрадағыдай) бұрынғы деволюциялық фазаның аяқталуын білдіреді, бұл қатты ыстықтың символы. Сугунасиридің Будданың ғаламын қайта құрудағы маңызды тұсы – Абхассараларды фотондар ретінде қарастыруы, Абхассара терминін сөзбе-сөз «жарық жебе» (а + бхас + сара) деп аудару. Кеңейтілген зерттеуде Сугунасири Будданың ғаламдық процестердің өлшемдерін ұсынатын тағы екі сутраны (Брахмаджала және Патика) көрсетеді. Сонымен қатар ол Будданың Гомбрихте айтылған Ведалық жаратылыс мифін қалай жоққа шығаратынын көрсетеді.
While the story of the world's beginning is considered a myth, on the other hand, the Buddhist doctrine requires a constant sceptical approach, where one must see and prove it before one believes it (ehipassiko). However, the profound insight of the Buddha in two major fields: science (cosmology) and social structure's origin indeed was revolutionary in his era. On the science part, Buddha implied the theory of the Evolution of the Universe, where it is said to shrink and then expand in repeated cycles. While on the social science part, the Buddha's words implied the equality of origin in the human race, whether by their sex, appearance, or by other categories which were founded later based on physiological differences. Buddha also emphasized that the social structure is formed voluntarily, based on righteousness and necessity, not based on Divine command as some theories stated. The Monarchy is also formed voluntarily, and the people elect the most righteous and capable person, which implied the Democracy concept. The Monarch accepts a 'share of rice' as his reward to rectify the social order, which is the origin of voluntary reward which evolves into the taxation concept. However, the Buddha states that the Monarch is regarded worthy not because of his divine right but due to his righteousness in deeds. The Buddha's message was clear, however, that the best thing in the world is Truth (Dhamma) and everything is created, measured, and valued based on Truth and not from something other. According to Richard Gombrich, the sutta gives strong evidence that it was conceived entirely as a satire of Hindu claims regarding the divine nature of the varnashrama, showing that it is nothing but a human convention. According to Gombrich, the Buddha satirizes the Vedic "Hymn of the Cosmic Man" and etymologizes "reciter of the Veda" so as to make it mean "non meditator" instead. Not all scholars agree with Gombrich's interpretation and his view is not unanimous. Among those who disagree is Suwanda H J Sugunasiri, a Canadian Buddhist scholar, who most recently has presented a novel interpretation of the Sutta. Rejecting the view that the Sutta is a ‘satire’ (Gombrich) or ‘good humoured irony’ (Collins), he shows how “the Discourse is a historically and scientifically accurate characterization of the cyclical cosmic process” [2]. He compares the stages of cosmic, vegetation, human and linguistic evolution as indicated by the Buddha with those in western theory, beginning with 13.5 billion years ago of the Big Bang and ending with 150,000 years when ‘anatomically modern humans’ appear. The Big Bang, in this interpretation, marks not the beginning of the Evolutionary phase but the ending of the earlier Devolutionary phase, when there appears seven suns (as in a different Sutta), symbolic of intense heat. A critical point in Sugunasiri’s reconstruction of the Buddha’s universe is the novel take on the Abhassaras as photons, translating the term Abhassara literally as ‘hither come shining arrow’ (ā + bhas + sara). In an expanded study, Sugunasiri points to two other Suttas (Brahmajala and Patika) in which the Buddha presents dimensions of the cosmic process. He also shows how the Buddha cuts through the Vedic myth of creation referred to in Gombrich.