Кіріспе

Аңызға толы малай батыры Ханг Надим (Jawi: هڠ نديم) португалдықтар Мелаканы (қазіргі Малакка) басып алған тұста Джохор-Риау жеріндегі батыр болған. Надим 1511 жылдан 1526 жылға дейін португал сауда отарларын мазалаған Сұлтан Махмуд Шахтың әскерлерінің лаксманасы (адмиралы) болып тағайындалды. Ол сондай-ақ "Sejarah Melayu" (немесе Малай жылнамалары) кітабының бір бөлімінде аңыз кейіпкер ретінде де бейнеленген.

Отбасы және мансап

Ханг Надим Малакка жауынгері және бүлікші Ханг Джебаттың ұлы, сондай-ақ тағы бір Малакка жауынгері Ханг Туаның асырап алған ұлы еді.

Лаксамана дәрежесіне тағайындалу

Ходжа Хасан қайтыс болғаннан кейін Надим оның орнына жаңа лаксамана болып тағайындалды. 1516 жылы Надим португалдардан Малакканы қайтарып алу ниетімен Малаккаға шабуыл жасады, бірақ шабуыл сәтсіз аяқталды. Надим Бинтан регенттігі мен Копаққа жасалған португал шабуылдарын жеңіп, өзінің басшылық қабілетін және батырлығын көрсетті. Оның португалдарға қарсы қайта-қайта жасаған шабуылдары олардың күш-қуатын әлсіретіп, Малаккамен сауда жасау мүмкіндіктеріне ауыр нұқсан келтірді. Осы кезеңде оның абыройы өсіп, малай халқы арасында кеңінен танылды. Надим 1519 және 1524 жылдары Махмуд шаһқа тәжді қайтаруға екі рет көмектесті. 1524 жылы Надим Малакканы қоршап, қалаға азық-түлік жеткізілмеуіне тырысты. Бірақ, португалдықтар Гоадан келген қосымша күштердің көмегімен қоршаудан шықты.

Өмірбаян

1511 жылы Малакка португалдарға түскеннен кейін, Мелакка әулетінің қуылған сұлтаны Махмуд Шах Тело Намингтен Улу Муарға көшті. Оның халық ақырында Пагох пен Бентайанға қоныстанды. Махмуд Шах және оның ұрпақтары Жохор сұлтандығын құрды. Малакка португалдардың қолына тигенімен, Махмуд Шах пен оның ұлы, сұлтан Ахмад 1526 жылға дейін Малаккада португалдарға шабуылдауын тоқтатпады. Махмуд 1528 жылы Кампар аймағында (қазіргі Суматра) қайтыс болды және кейіннен Мархум Кампар деп аталды.

Аңыздар мен халықтық мәдениетте

Sejarah Melayu (Малай жылнамалары) кітабында Темасек балықшы ауылын шабуылдаған қылыш балықтарынан құтқарған баланың есімі айтылмайды. Ханг Надим есімі кейінірек аңыз халық мәдениетіне енгеннен кейін ғана оқиядағы кейіпкерге берілді. Надим кейіпкері басқа тарауда пайда болады және Темасекті құтқарған баланың оқиғасымен ешқандай қатысы жоқ. Дәстүрлі деректерде қылыш балықтарының шабуылы Пасейден келген ізгі адам Тун Джана Хатебті өлтіруге бұйрық берген билеуші махараджаның нәтижесінде болған қарғыс екені айтылады. Жылнамада Раджа шабуылға қарсы тұру үшін өзінің халқын Темасек жағалауында теңізге тұрып, аяқтарынан адам қоршауын жасауға шақырады. Бірақ қылыш балықтарының саны тым көп болды және бұл жоспар тек қана адам өмірін құрбан етуге әкелді. Содан кейін Ханг Надим алға шығып, махараджаға банан шүбірлерінен бөгет салуды кеңес берді. Бұл әрекет сәтті аяқталды, себебі қылыш балықтарының мұрындары бөгеттің шүбірлеріне ілініп қалды. Махараджа ашуға ішін тыйып, өзін баладан ақылмен жеңілгендігі үшін жалдамалы кісі өлтірушілерді шақырып, оны өлтіруге бұйрық берді. Надим төбеде тұратын. Сол түні кісі өлтірушілер оны ұйықтағанда өлтіріп, оның барлық қаны төбеге ағып кетті. Бүгінде Бұкит-Мерах атауы "Қызыл төбе" деп аталады.

Мұра

Малайзия Корольдік Әскери-теңіз флотының Лаксамана класының корветі КД Лаксамана Ханг Надим (F134) оның құрметіне аталған. Индонезияның Батам қаласындағы Ханг Надим халықаралық әуежайы да оның есімімен аталады. Режиссер Омар Рожик Малай жылнамасында баяндалған Ханг Надимнің тарихын бейімдеп, "Сингапур Дилангар Тодак" деген фильмді түсірді, ол 1962 жылы жарық көрді. Бұл фильм Тун Джана Хатебтің Темасекке сапары мен өлімі, сондай-ақ Ханг Надимнің қылыш балықтарының шабуылынан халқын құтқарудағы батырлық ісін көрсетеді.