Кіріспе
Садигура – Австрия империясының құрамына кірген Буковинадағы Садхора (идиш тілінде Садигура) қаласының атымен аталатын хасидтік династия. Династия 1850 жылы Ружин раввині Исраил Фридманның ұлы, раввин Аврохом Яков Фридманмен басталды және 1914 жылға дейін Садигурада орналасқан. Ұлы Отан соғысы аралығында династияны Вена және Польшаның Пжемышль қалаларындағы ребелер (әулеттік, мұрагерлік раввиндер) басқарды, ал Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Израильге көшті. Садигура – Бугуш, Боян, Чортков, Хусиатин және Штефанештпен бірге Ружинер династиясының тармақтарының бірі. 2013 жылғы мәлімет бойынша, Садигурада Израиль, АҚШ және Еуропада бірнеше жүз мүшесі бар. Оның мүшелері Израильде Иерусалим, Ашдод, Модиин Илит, Бейтар Илит және Элад қалаларында; Солтүстік Америкада Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында, ал Еуропада Лондон және Антверпен қалаларында тұрады. 6-шы ребе, Исраил Моше Фридман 2020 жылдың 11 тамызында Бней Бракта 64 жасында дүниеден өтті. Оның орнын ұлы Аврохам Йеосуа Хешел Фридман басады.
Австриядағы көшбасшылық
1840-шы жылдардың басында Ружинер ребесі патшаның қуғынынан қашып, Ресейден қашып кетті. Ол отбасымен Садигураға көшіп келді, он жыл бойы тұрып, сарайлы үй және әсем синагог салып, ондаған мың хасидті өзіне тартты. Ружинер ребе 1850 жылдың 9 қазанында 54 жасында қайтыс болған соң, оның алты ұлы әртүрлі қалаларда өз әкімшіліктерін құрды. Үлкен ұлы, раввин Шолом Йосеф Фридман (1813-1851) кезінде, Ружинер ребесінің екінші ұлы, раввин Аврохом Яков (1820-1883) Садигурадағы басшылықты өз мойнына алып, бірінші Садигура ребесі деп танылды. Садигура ребесі әкесінің сарайындағы сән-салтанатты және сәнді киімдерді сақтап, әкесі сияқты Каббала мистикасына терең бойлады. Дүниелік мәртебе мен рухани тереңдік яһудилер мен христиандарды оның сарайына тартты. Жүздеген мың яһудилер оның кеңесіне жүгінді. Ол сондай-ақ ханзадалар, графтар және газеттерде оның туралы мақалалар жариялаған жазушылар сияқты көрнекті христиандарды қабылдады. Садигура ребесі Иерусалимнің ескі қаласындағы әкесі бастаған Ружинер синагогы Тиферет Исраэль синагогының құрылысына қаражат жинауды аяқтады. Синагог 1872 жылы аяқталды. Ол сондай-ақ Лаг Баомерде Израильдің Мерон қаласындағы Рабби Шимон бар Йохайдың қабіріндегі негізгі отты жағу құқығын Мерон мен Сафедтің сефард күзетшілерінен сатып алды. Садигура ребесі бұл құрметті үлкен ұлы, бірінші Боянер ребесі раввин Ицхок пен оның ұрпақтарына тапсырды. Оның қайтысынан кейін екі ұлы, раввин Ицхок (1850-1917) және раввин Исраил (1852-1907) әкелерінің хасидтерінің бірлескен басшылығын қабылдады. Көптеген Садигура хасидтері біреуі басшылық еткенін қаласа да, олар осы жағдайға келісім берді. 1887 жылы бауырластар Садигурада кім қалатынын және кімнің көшіп кететінін анықтау үшін құда түсіруге келісті. Құда раввин Исраилге екінші Садигура ребесі болып қалуға, ал раввин Ицхок көршілес Бояны қаласына көшіп, сонда әкімшілігін құрып, бірінші Боянер ребесі болуға бұйрық берді. Раввин Исраилдің бес ұлы болды: Садигура раввині Ахарон (Кедушас Ахаронның авторы) (1877-1913), музыкалық жетістіктерімен көзге түскен, Черновиц раввині Шломо Йосеф, Садигура раввині Аврохом Яков Фридман (1884-1961), Риманов раввині Ицхак (1887-1929) және Садигура раввині Шломо Хаим (Реб Шломену) (1887-1972). Раввин Исраилдің 1907 жылы қайтыс болғаннан кейін оның әр ұлы ребе болды, олар үлкен Садигура синагогының әртүрлі залдарында өз әкімшіліктерін жүргізіп, тишендерін өткізді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда раввин Аврохом Яков кіші інісі раввин Шломо Хаим және жетім қалған немересі раввин Мордехай Шолом Йосефпен бірге Венаға қашып кетті. Раввин Аврохом Яков Венада әкімшілігін құрып, келесі 24 жыл бойы Садигура хасидтерін сол қаладан басқарды. Садигура ребелерінің Венаға көшірілуі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін 5000-нан астам яһудилерден тұратын Садигурадағы гүлденген еврей қауымының аяқталуын білдірді. Кейбір яһудилер қалғанмен, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында тек бірнеше аман қалғандар ғана болды. Мыңдаған Садигура хасидтері Холокост кезінде қаза тауып, ребеге тек бірнеше ондаған ізбасар қалды. Дегенмен ол хасидтерін ханшайыптай алып жүріп, 1961 жылы қайтыс болғанға дейін 22 жыл бойы Тель-Авивте әкімшілігін басқарды. Үшінші Садигура ребесі ретінде танылған раввин Аврохом Яков Израильдің жаңа мемлекетіндегі еврей қауымдық өміріне белсенді қатысып, Агудат Исраилдің алғашқы мүшелерінің бірі болды және Моэц Гедолей ХаТорада орын алды. Осы арада Садигура әулеті Ребесінің немересі раввин Мордехай Шолом Йосеф Фридман (1897-1979), төртінші Садигура адморы ретінде танылды. Оның ұлдары раввин Мордехай Шолом Йосеф (Иерусалим), раввин Арон Дов Бер (Лондон), раввин Елиоху Элиоким Гетцель (Лейквуд) және раввин Ицхок Ехошуа Хешель (Бней Брак) болды.
In 1914, with the outbreak of World War I, Rabbi Avrohom Yaakov fled to Vienna together with his younger brother, Rabbi Shlomo Chaim, and his orphaned nephew, Rabbi Mordechai Sholom Yosef. Rabbi Avrohom Yaakov established his court in Vienna and led the Sadigura Hasidim from that city for the next 24 years. The relocation of the Sadigura Rebbes to Vienna spelled the end of the once flourishing Jewish community in Sadigura, which comprised more than 5,000 Jews before World War I. Although some Jews remained, only a few lone survivors were left at the end of World War II Thousands of Sadigura Hasidim were murdered in the Holocaust, leaving the Rebbe with only a few dozen followers. Nonetheless, he continued to lead his Hasidim with princely bearing, conducting his court in Tel Aviv for 22 years until his death in 1961. Known as the third Sadigura Rebbe, Rabbi Avrohom Yaakov was actively involved in Jewish communal life in the new state of Israel, being one of the first members of Agudat Israel and occupying a seat on the Moetzes Gedolei HaTorah. Meanwhile, the Sadigura dynasty continued through the Rebbe's nephew, Rabbi Mordechai Sholom Yosef Friedman (1897–1979), known as the fourth Admor of Sadigura, He was succeeded by his sons, Rabbi Mordecai Sholom Yosef (Jerusalem). Rabbi Aron Dov Ber (London). Rabbi Eliyohu Elyokim Getzel (Lakewood) Rabbi Yitzchok Yehoshua Heshel (Bnei Brak).
Раввин Аврохом Яков І
Раввин Аврохом Яков Ружин рабби Исраилдің екінші ұлы және "Сидигура рабби" атағын алған бірінші адам. Ол өзінің екінші кіші інісі, Хортков раббисі Довид Мошемен бірге өз буынының ең ірі ребесі саналды. Оның ізбасарлары оны "Альтер Ребе" деп біледі, оны Лиади раббисі Шнеур Залманмен, Хабад Лубавичтің Альтер Ребесімен шатастыруға болмайды. Оның үйретулері көп томдық кітаптарда жазылған, негізінен екі бөлімді "Эмес Л'Яаков" кітабында, оны Реб Яаков Эмденнің сол аттас кітабымен шатастыруға болмайды.
Садигуралық рабби Исраил
Садигураның екінші ребесі – рабби Аврохом Яковтың үшінші ұлы рабби Исраил Фридман болды. Оны Чортковтың раббисі Исраэль Фридманмен, олармен жақын жеке достық байланысы болған туысымен шатастырмау керек. Әкесі дүниеден өткеннен кейін шамамен бір жыл бойы ағасы рабби Ицхокпен бірге ребелік қызмет атқарғаннан соң, раввин Ицхок Боянға көшіп кетті, Садигураның ребелік міндеттерін тек рабби Исраилдің ұрпақтарына тапсырды. Оның үйретулері негізінен «Ор Исраэль» еңбегінде жазылған, ал хассидтері оны осы атпен біледі.
Раввин Ахарон
Раввин Ахарон Фридман Садигура рабиі Исраилдің үлкен ұлы және Садигорада қызмет еткен соңғы Садигура рабиі болды. Ол музыкалық қабілеттерімен және Тораның терең каббалалық стилімен белгілі. Ол атасы, Карлин рабиі Ахаронның құрметіне аталған. Екі рабидің арасында көптеген ортақ белгілер бар, соның ішінде екеуінің де өмір сүру мерзімі нақты 36 жыл 6 ай болған. Хасидтер оны оның үйретілімдері жазылған кітап атымен – Кедуша Ахарон деп атайды.
Раввин Аврохом Яков ІІ
Раввин Аврохом Яков II – рабби Ахаронның кіші інісі және рабби Изоэльдің бесінші ұлы. Ол ағасының өмірінде Садигурада, ал немересінің кезінде Вена мен Тель-Авивте ребе қызметін атқарды. Хасидтер оны Әбір Яқуб деп атайды, ал оның лақабы – «Садигура-Тель-Авив ребесі».
Раввин Мордехай Шалом Йосеф
Садигура Пшемисілдің раввині Мордехай Шалом Йосеф, Рав Ааронның жалғыз баласы және Садигура ребесі қызметін атқарған ең жас адам болды. Ол әулеттің басшылығына 16 жасында келді. Өзінің қызметін Садхора қаласынан бастап, кейін Пшемишилге көшіп, онда шұл және ешива ашты. Содан кейін ол әкесінің ағалары тұратын Вена қаласына көшті. Бруклиндегі Crown Heights ауданына қоныс аударып, Тель-Авивке көшкенше раввиндік сотын басқарды. Ол онда Бейс Медрашын салып, жақын орналасқан Бней Брак қаласында Садигура институтын құрды. Ол Агуда ұйымындағы жетекші раввин болды және өмірінің соңына дейін осы ұйымға қызмет етті. Ол Садигура ребесінің ең ұзақ қызмет еткені, 66 жылдан астам уақыт бойы әулетті басқарды. Хассидтер оны өзінің кітабының атымен – Кнес Мордехай деп атайды.
Раввин Аврохом Яков III
Рав Аврохом Яков III – Рав Мордехай Шалом Йосефтің екінші ұлы және Садигураның бесінші ребесі. Әкесі дүниеден өткенге дейін ол әкесі құрған Садигура ешивасында Рош ешива қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол Агудас Исроэльдің Моэц Гедолей ХаТораның аға мүшесі болды. Шамамен екі он жыл Тель-Авивте қызмет еткеннен кейін, ол хасидтік қауымның штаб-пәтерін Б'ней Бракқа көшірді. Хасидтер оны "Дер Реббе Дер Иквей Абирим" деп атайды.