Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
SpaceX ғарыш кемелерінің отбасы
Family of SpaceX spacecraft
Dragon – американдық жеке ғарыш тасымалдау компаниясы SpaceX әзірлеген және өндірген ғарыш кемелерінің отбасы. Алғашқы отбасы мүшесі, кейіннен Dragon 1 деп аталған, 2010 және 2020 жылдар аралығында ХҒС-ке (ISS) 23 жүк миссиясын сәтті орындап, пайдаланудан шығарылды. Адамдарды тасымалдауға арналмаған бұл нұсқа, NASA-ның Коммерциялық орбиталық тасымалдау қызметтері (COTS) бағдарламасы арқылы бөлінген 396 миллион долларға қаржыландырылды, ал SpaceX 2006 жылдың 18 тамызында қаржыландырудың бірінші кезеңінің жеңімпазы деп жарияланды. SpaceX 2014 жылдан бастап Dragon 2 ғарыш кемесін жүк және экипаж тасуға арналған нұсқаларымен әзірледі. Ол 2019 жылы Demo 1 рейсімен пайдалануға кірісті және 2020 жылдың 30 мамырында Crew Dragon Demo 2 рейсі барысында астронавттармен алғашқы рейсін жасады. SpaceX Марсты зерттеу үшін Red Dragon деп аталатын нұсқаны да қарастырды, бірақ жоба іске аспады. Dragon XL деп аталатын нұсқа Айға қарайтын Gateway станциясына логистикалық қызметтер көрсету үшін ұсынылып отыр.
Dragon is a family of spacecraft developed and produced by American private space transportation company SpaceX. The first family member, later named Dragon 1, flew 23 cargo missions to the ISS between 2010 and 2020 before retiring. This version, not designed to carry astronauts, was funded by NASA with $396 million awarded through the Commercial Orbital Transportation Services (COTS) program, with SpaceX announced as a winner of the first round of funding on August 18, 2006. SpaceX developed its Dragon 2 spacecraft starting in 2014, with a cargo and crewed version. It entered service in 2019 with the Demo 1 flight, and performed its first flight with astronauts on May 30, 2020, during the Crew Dragon Demo 2 flight. SpaceX also investigated a version named Red Dragon for Mars exploration, but the project did not proceed. A version named Dragon XL is proposed to provide Gateway Logistics Services to the Lunar Gateway.
Атауы
SpaceX компаниясының бас директоры Илон Маск ғарыш кемесін Питер, Пол және Мэридің 1963 жылғы "Puff, the Magic Dragon" әнінің атымен атады, бұл оның ғарышқа ұшу жобаларын мүмкін емес деп санайтын сыншыларға жауап ретінде болған деп хабарланады. Бастапқыда ол Magic Dragon деп аталған еді, тіпті осы атпен футболкалар да басылған. 2012 жылдың қыркүйек айына дейін SpaceX басқарма мүшесі Стив Джурветсон оны "Теңізге қалықтап шыққан Сиқырлы Айдаһар" деп атады. Бұл оның ғарыш кемесі ISS-ке алғаш рет қосылған COTS 2 сынақ ұшуын аяқтағаннан кейін бірнеше ай өткен соң капсуланың суретіне қосымша жазған сөзі болды. Балаларға арналған ән ретінде жазылған бұл ән ұзақ уақыттан бері марихуана шегуге байланысты екендігімен қатар келді. 2008 жылы Илон Маск ән мен марихуана арасындағы байланыстың Dragon атауының себебі екенін растады, "осы жобаға кірісу үшін мен марихуана шегуім керек деп көп адам ойлады" деді.
SpaceX's CEO, Elon Musk, named the spacecraft after the 1963 song "Puff, the Magic Dragon" by Peter, Paul and Mary, reportedly as a response to critics who considered his spaceflight projects impossible. Early on, it had been named Magic Dragon, and t shirts had been printed with this name. As late as September 2012, SpaceX board member Steve Jurvetson was still referring to it as "The Magic Dragon, Puffed to the sea." That was his caption to a photo of the capsule several months after it had completed its COTS 2 demo flight where the spacecraft had accomplished its first docking with the ISS. This song, ostensibly composed for children, had long been associated with perceived references to smoking marijuana. In 2008, Elon Musk confirmed that the association between the song and marijuana was the reason behind the name Dragon, saying that "so many people thought I [must be] smoking weed to do this venture."
Аждаһа 1
Dragon 1 – Dragon-ның бастапқы нұсқасы, ол ХҒС-ке жүк жеткізіп келді. 2010 жылдан 2020 жылға дейін ол 23 рет ұшты, содан кейін қызметтен шығарылды. 2012 жылдың 25 мамырында НАСА астронавы Дон Петтит Canadarm2 манипуляторын қолданып, алғашқы SpaceX Dragon-ды ұстап алып, Harmony модуліне қостырды. Бұл жекеменшік ғарыш кемесінің ХҒС-пен кездесуінің алғашқы реті болды. Dragon капсуласы ХҒС үшін жабдықтар тасымалдады, ал сәтті ұстау жекеменшік дамыған ғарыш кемелерін станцияны қайта жабдықтау үшін пайдаланудың мүмкіндігін көрсетті. Петтит сондай-ақ 26 мамырда экипажсыз жүк кемесіне алғаш рет кірді, осылайша ол ғарыш зерттеу тарихында орбитада коммерциялық түрде салынған және жұмыс істейтін ғарыш кемесіне сәтті кірген алғашқы астронавт атанды. Ұстау кезінде ол: "Хьюстон, станция, біз айдаһарды құйрығынан ұстадық" деді.
Dragon 1 was the original Dragon iteration, providing cargo service to the ISS. It flew 23 missions between 2010 and 2020, when it was retired. On May 25, 2012, NASA astronaut Don Pettit operated the Canadarm2 to grapple the first SpaceX Dragon and berth it to the Harmony module. This marked the first time a private spacecraft had ever rendezvoused with the ISS. The Dragon capsule was carrying supplies for the ISS, and the successful capture demonstrated the feasibility of using privately developed spacecraft to resupply the station. Pettit was also the first to enter the uncrewed supply ship on May 26, making him the first astronaut in the history of space exploration to successfully enter a commercially built and operated spacecraft in orbit. During the capture, he was quoted saying, "Houston, Station, we've got us a dragon by the tail."
Аждаһа 2
2014 жылдан бастап SpaceX компаниясы SpaceX Dragon 2 ғарыш кемесін әзірледі. Dragon 2 экипаждық және жүк тасымалдау нұсқаларына ие. Ол 2019 жылы қызмет көрсетуді бастады.
Starting in 2014, SpaceX developed SpaceX Dragon 2. Dragon 2 has a crewed variant and a cargo variant. It began providing service in 2019.
Қызыл айдаһар
Қызыл Аждаһа – бұрын Жер орбитасынан әрі ұшып, планетааралық кеңістік арқылы Марсқа өту үшін ұсынылған Аждаһа ғарыш кемесінің тоқтатылған нұсқасы. Марсқа ұшуға арналған жеке қаржыландырылатын SpaceX жоспарларымен қатар, NASA Ames Research Center Red Dragon деп аталатын ұғымды әзірледі. Red Dragon – Марсқа бағытталған, төмен құнмен жүзеге асырылатын миссия болуы тиіс еді, ол Falcon Heavy ұшыру және транс-Марс инъекциялық құрылмысы ретінде, ал SpaceX Dragon 2 негізіндегі капсула Марс атмосферасына ену үшін қолданылатын. Ұғым бастапқыда 2018 жылы NASA Discovery миссиясы ретінде іске қосылуы жоспарланған, кейін 2022 жылға ауыстырылды, бірақ NASA ішінде қаржыландыру үшін ресми түрде ұсынылмады. Миссия Марстан Жерге үлгілерді NASA-ның өзінің үлгілерді қайтару миссиясының құнынан әлдеқайда арзанға жеткізуге арналған еді, ол 2015 жылы 6 миллиард АҚШ долларына бағаланған. Дегенмен, Маск 2017 жылдың шілдесінде Red Dragon бағдарламасын тоқтатып, Starship жүйесін дамытуға көшті. Өзгертілген Red Dragon капсуласы парашютсіз Марс бетіне немесе одан да ауыр жүктерді жеткізу үшін қажетті барлық кіру, түсу және қону (EDL) функцияларын орындауға тиіс болды. Алдын ала талдау көрсеткендей, капсуланың атмосфералық қарсылығы оның түсуінің соңғы кезеңін SuperDraco ретро-қозғалтқыштарының мүмкіндіктеріне сәйкес етуі үшін жеткілікті түрде баяулатуға қабілетті.
Red Dragon was a cancelled version of the Dragon spacecraft that had been previously proposed to fly farther than Earth orbit and transit to Mars via interplanetary space. In addition to SpaceX's own privately funded plans for an eventual Mars mission, NASA Ames Research Center had developed a concept called Red Dragon. Red Dragon was to be a low cost Mars mission that would use Falcon Heavy as the launch vehicle and trans Martian injection vehicle, and the SpaceX Dragon 2 based capsule to enter the atmosphere of Mars. The concept was originally envisioned for launch in 2018 as a NASA Discovery mission, then alternatively for 2022, but was never formally submitted for funding within NASA. The mission would have been designed to return samples from Mars to Earth at a fraction of the cost of NASA's own sample return mission, which was projected in 2015 to cost US$6 billion. However, Musk canceled the Red Dragon program in July 2017 to focus on developing the Starship system instead. The modified Red Dragon capsule would have performed all entry, descent and landing (EDL) functions needed to deliver payloads of or more to the Martian surface without using a parachute. Preliminary analysis showed that the capsule's atmospheric drag would slow it enough for the final stage of its descent to be within the abilities of its SuperDraco retro propulsion thrusters.
Dragon XL
2020 жылдың 27 наурызында SpaceX NASA-ның жоспарланған Ай шлюзіне қысымды және қысымсыз жүк, эксперименттер және басқа да жабдықтарды жеткізу үшін Gateway Logistics Services (GLS) келісімшарты бойынша Dragon XL қайта жабдықтау ғарыш кемесін таныстырды. NASA мәліметінше, Dragon XL миссиялары арқылы жеткізілетін жабдыққа үлгілерді жинау материалдары, ғарыш киімдері және ғарышкерлерге Gateway-де және Ай бетінде қажет болуы мүмкін басқа да заттар кіруі мүмкін. Ол SpaceX Falcon Heavy зымыраларымен Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығындағы LC 39A ұшыру алақанынан ұшырылады. Dragon XL 6 айдан 12 айға дейін Gateway-де қалады, осы уақытта жүк кемесінің ішіндегі және сыртындағы ғылыми-зерттеу жүктерін экипаж болмаған кезде де қашықтан басқаруға болады. Оның жүк көтергіштігі Ай орбитасына дейін жетеді деп күтілуде. Жерге қайтару қажеттілігі жоқ. Миссия аяқталғаннан кейін Dragon XL Gateway-ге жеткізе алатын массамен бірдей массаны гелиоцентрлік орбитаға жылжыту арқылы алып тастауға және жоюға қабілетті болуы керек.
On 27 March 2020, SpaceX revealed the Dragon XL resupply spacecraft to carry pressurized and unpressurized cargo, experiments and other supplies to NASA's planned Lunar Gateway under a Gateway Logistics Services (GLS) contract. The equipment delivered by Dragon XL missions could include sample collection materials, spacesuits and other items astronauts may need on the Gateway and on the surface of the Moon, according to NASA. It will launch on SpaceX Falcon Heavy rockets from LC 39A at the Kennedy Space Center in Florida. The Dragon XL will stay at the Gateway for 6 to 12 months at a time, when research payloads inside and outside the cargo vessel could be operated remotely, even when crews are not present. Its payload capacity is expected to be more than to lunar orbit. There is no requirement for a return to Earth. At the end of the mission the Dragon XL must be able to undock and dispose of the same mass it can bring to the Gateway, by moving the spacecraft to a heliocentric orbit.