Кіріспе
Жергілікті өзін-өзі басқару округтері
Форманскапсдистрикт – 1838 жылдың 1 қаңтарында заңды түрде құрылған Норвегияның жергілікті өзін-өзі басқару округтерінің атауы. Бұл муниципалитеттер жүйесі Норвегия Парламенті бекіткен заң жобасымен құрылды және 1837 жылдың 14 қаңтарында король Карл Йохан қол қойып заңға айналдырды. Норвегия Конституциясының айқын талабын орындаған Форманскапс заңы, әрбір приходтың (престегельд) 1838 жылдың 1 қаңтарында Форманскапсдистрикт (муниципалитет) құруын талап етті. Осылайша, Норвегия мемлекеттік шіркеуінің приходтары дүниелік әкімшілік округтерге де айналды. (Дегенмен, кейбір приходтар екі немесе үш муниципалитетке бөлінді.) Осы заң бойынша барлығы 396 Форманскапсдистрикт құрылды, сонымен қатар округтердің әртүрлі түрлері де құрылды:
Округтер саны Округ түрі 25 Қала/қалашық 3 Қала/қалашық және оны қоршаған ауылдық округ 12 Жүк тиеу пункттері (ладестед) 1 Екі (өте кішкентай) теңіз портынан тұратын ауылдық округ 3 Тәуелді шағын теңіз порттары бар ауылдық округ 1 Порт және әскери-теңіз базасы 1 Тау-кен қалашығына тәуелді ауылдық округ 350 Ауылдық округтер. Округтар бойынша жіктелген барлық округтердің тізімін төменде қараңыз.
Тарих
Ауылдық округтерде өзін-өзі басқаруды енгізу маңызды саяси өзгеріс болды. Норвегияның шаруа мәдениеті (bondekultur) Швециямен күштеп біріктіруге қарсы ұлттық қарсылықтың символына айналды. 1837 жылғы заң қалалар мен ауылдық аймақтарға бірдей институттарды берді: қала үшін шағын өзгеріс, бірақ ауылдық қауымдастықтар үшін үлкен қадам. Осы заңның маңыздылығын ұлттық тарихшы Эрнст Сарс былай бағалайды: «Халықтың саяси дамуына қатысты орасан зор прогресс, сондықтан оны Конституциямен бір қатарға қоюға болады. Осы арқылы еркін конституцияға нығайып, одан күш алуға кең негіз жасалды және оның принциптері халықтың күнделікті өмірі мен қызметіне осылайша сіңіп, тиімді игерілуі мүмкін болды. Сол кезде жергілікті өзін-өзі басқару осы деңгейде ұйымдастырылған және кең таралған еуропалық мемлекеттің өзі болған жоқ, өйткені 1837 жылғы заңнама арқылы Норвегияда осы жағдай орын алды». 1853 жылы жер тіркеу заңы formannsskapsdistrikt-ті жаңа атаумен – муниципалитет (herred) – алмастырды. Муниципалитеттердің екі түрі құрылды: «ауылдық муниципалитет» және «қала» (немесе «базар қаласы»). Әр округ 12-ден кем емес және 48-ден артық емес мүшелерден тұратын өкілдер жиынын сайлады. Бұл жиын өз мүшелерінің төрттен бірін комитет ретінде таңдады, ол жергілікті билікпен бірлесіп округте жиналатын салықтарды және жүзеге асырылатын жақсартуларды белгіледі. Жергілікті төраға сондай-ақ округ деңгейінде муниципалитеттің өкілі болды. Шамамен бір ғасырдан кейін, 1936 жылы жергілікті өзін-өзі басқару туралы округтік заң қабылданды, ол Норвегияда 682 ауылдық муниципалитет (landkommuner) және 65 қалалық муниципалитет (bykommuner) құрды. Қалалық муниципалитеттердің ішінде 43-і базар қаласы (kjøpstad) мәртебесіне ие болды, ал 22-сі экспорт/импорт үшін танылған порстар (ladested) болды. Норвегияда базар қалаларына бағынышты «кішкентай теңіз порты» (lossested немесе ladested) деген қосымша санат болды, ол портта және оған жақын аудандарда тауарлар мен материалдарды импорттау және экспорттау монополиясын иеленген порт немесе жағалау болды. Әдетте, бұл жерлер ағаш экспорттау және астық пен тауарларды импорттау үшін пайдаланылатын. Жергілікті шаруашылық өнімдері мен ағаш сатуы экспортқа жібермес бұрын жүк тиеу орнында немесе базар қаласында саудагерлер арқылы жүргізілуі тиіс болды. Бұл шара жергілікті сауданың жергілікті саудагерлер арқылы жүзеге асырылуын қамтамасыз етті, бұл контрабанданы шектеуде өте тиімді болды, нәтижесінде кедендік түсімдер 1600 жылы салық түсімдерінің 30%-дан азын құраса, 1700 жылы салықтардың 50%-дан астам құрады.
"So great an advance in relation to the political development of the people that on that account it can almost be placed alongside the Constitution. By it the free constitution was given a broad basis to rest upon and be nourished from, and became related to the daily life and activity of the people in such a way that its principles could penetrate everywhere and be most effectively acquired There was at that time scarcely any European state where local self government was so well organized and so widely ramified as it became in Norway through the legislation of 1837." In 1853, the land registration law superseded the formannsskapsdistrikt by introduction of a new designation, the municipality (herred). Two forms of municipality were created: "rural municipality" and "city" (or "market town"). Each district was to elect a body of selectmen of no less than 12 and no more than 48 members. This body selected a quarter of their members as a committee, which together with the local magistrate, established taxes to be levied and improvements to be performed in the district. The local chairman also represented the municipality at the county level. Almost one century later in 1936, a local self government district law was enacted which created 682 rural municipalities (landkommuner) and 65 city municipalities (bykommuner) in Norway. Among the city municipalities, 43 had the status of market town (kjøpstad) and 22 were recognized harbors for export/import (ladested). Norway included a subordinate category to the market town, the "small seaport" (lossested or ladested), which was a port or harbor with a monopoly to import and export goods and materials in both the port and for a surrounding outlying district. Typically, these were locations for exporting timber and importing grain and goods. Local farm goods and timber sales were all required to pass through merchants at either a lading place or a market town prior to export. This incentive ensured that local trading went through local merchants, a technique which was so effective in limiting smuggling that customs revenues increased from less than 30% of the total tax revenues in 1600 to more than 50% of the total taxes by 1700.