Кіріспе
Солтүстік Македониядағы Полог (; ), сонымен қатар Полог аңғары (; ) деп те аталады, Солтүстік Македонияның солтүстік-батыс бөлігінде, Косовомен шекараға жақын орналасқан. Ол Жоғарғы және Төменгі Пологқа бөлінген. Тетово мен Гостивар осы аңғардағы ең ірі елді мекендер, ал аймақта албандар этникалық көпшілікті құрайды. Полог статистикалық аймағы осы аңғардың атымен аталған.
Polog (; ), also known as the Polog Valley (; ), is located in the north western part of North Macedonia, near the border with Kosovo. It is divided into Upper and Lower Polog Tetovo and Gostivar are the largest populated towns in this valley and Albanians form an ethnic majority in the region. Polog Statistical Region is named after the valley.
Этимология
Полог атауы славян тілінен шыққан, көбінесе "дала" мағынасын беретін славян сөзі "поле"ден келген.
Ежелгі дәуір
Полог алқабы мен оны қоршаған аймақтар Ильро-дарданиялық мәдениет аймағының ықпалында болды. Ежелгі заманда Полог аңғары мен оның маңызды елді мекендері – Оанеум және Драудакум иллириялық Пенестае тайпасы мен дарданиялықтардың билігінде болып, олармен қоныстанды. Полог аймағы дарданиялықтар мен пеондардың жерлері арасындағы шекаралық аймақ еді. Б.з.д. 800–550 жылдар аралығында дарданиялықтар Оанеум (Тетова) және Драудакум (Гостивар) арқылы Пелагонияға еніп, Фригиялықтарды солтүстікке қарай ығыстырды. Бірақ, б.з.д. 168 жылы Гентий мен Персей римдіктерден жеңіліс танып, Полог алқабы Римнің Иллирик провинциясының құрамына кірді.
Рим дәуірі
Полог аймағы Диоклетиан реформаларына дейін Иллирия құрамында қалды, содан кейін 4-ші ғасырда Эпир Нованың бір бөлігіне айналды. Христиандық дін Рим билігінің кейінгі кезеңінде Полог аймағына тарады және бұл аймаққа салыстырмалы түрде ерте келді. Әулие Пауыл осы аймақта Інжілді уағыздады.
Орта ғасырлар
Пологтың қазіргі "төменгі" және "жоғарғы" болып бөлінуіне қатысты ең алғашқы сілтемелерді Анна Комнененің екі Пологты атап көрсеткен "Алексиада" еңбегінде және 12-шы ғасырда Пологтың "төменгі" және "жоғарғы" деп бөлінуіне қатысты ең алғашқы жазбаларда кездестіруге болады. Сербияның ортағасырлық деректері "төменгі" және "жоғарғы" Пологты ажыратады, бірақ көбінесе олар "екі Пологты" атайды. Аймақ Сербия мемлекетінің берік бақылауына түсті, король Милутиннің тұсында Сербия мемлекетінде пронояның алғашқы мысалдары тіркелді. Пологтағы ең ерте тіркелген елді мекендер 11-шы ғасырға жатады, олардың ішінде қала мәртебесіне ие болған Градец бар. 13-шы ғасырда тіркелген басқа елді мекендер: Тетово, Баница/i, Речица, Лисец, Точил, Лесков Яне, Нераште, Радеево. Осы елді мекендердің ішінде Хтетово қазіргі Тетово деп аталатын аймақтың орталық нүктесіне айналды. Қаланың жанындағы әйгілі Құдай Анасы монастырының болуы оның жылдам дамуына ықпал етті, ал бұрынғы ірі қалалар Градец және Лешок тоқырап, ауылдарға айналды. Тетово қаласын қоса, аймақ Осман империясы келгенге дейін сербтердің үстемдігінде болды. 1348-1353 жылдары серб патшасы Стефан Душан Полог аймағындағы Тетово ауданында шаруалар мен әскер ретінде албандықтарды атап көрсеткен. 1337 жылы Душан Әулие Мария монастырын (Лешок монастыры) қалпына келтірді және монастырға аймақтағы жергілікті албан ауылдарын, сондай-ақ Нанов Дол таулы аймағын сыйлады. Душан осы биік жатқан жерлерде қой шабуды, әсіресе албандарға тиым салды. Скендербегтің анасы Воисава Кастриоти Полог аңғарының кішкентай феодалының қызы деп есептеледі. Полог және Тетово қаласын қоса, оның төңірегі 1392 жылы жаулап алынғаннан кейін Паша Игитке берілді және Скопье санджағына қарасты Калкандлен қазасының құрамына кірді. 1877-1878 жылдары бұрынғы Ниш санджағынан 70 000-ға жуық албандықтар қуылғаннан кейін, осы албан мухажирлерінің бірнеше отбасылары Полог аңғары аймағына қоныстанды. Осман империясының соңғы кезеңдерінде Жоғарғы Река аймағынан келген албандықтар Полог аңғарындағы кең албан халқының арасына сіңіп, Жоғарғы Пологтағы келесі ауылдарға көшіп келді: Чегране, Форино, Корито, Балин Дол, Мало Турчане, Долна Баница, Сретково, Ново Село, Речане, Вруток, Печково, Здунье, Врапчиште, Калиште және Градец. Төменгі Пологта олар: Горно Седларце, Раковец, Жеровяне, Радиовце, Теново, Луковица, Седларево және Гургурницада қоныстанды.
Some of the earliest recorded settlements in Polog are from the 11th century with only one having the rank of city, Gradec, other settlements recorded in the 13th century are Tetovo, Banica/i, Rečica, Lisec, Točil, Leskov jane, Nerašte, Radeevo. Of these settlements Htetovo would become the central hub of the region, today known as Tetovo. Because of the famous Holy Mother of God monastery in the vicinity the city will experience rapid progress, while the previously larger cities of Gradec and Lešok would stagnate and become villages. The region including the city of Tetovo would remain under the dominance of the Serbs until the arrival of the Ottomans. Between the years 1348–1353, Albanians are mentioned by Serbian Tsar Stefan Dušan as farmers and soldiers in the district of Tetovo within the Polog region. In 1337, Dušan restored the Monastery of St Mary (Lešok Monastery) and gifted the monastery the local Albanian villages in the region, as well as the Nanov Dol highlands. Dušan barred everyone, particularly the Albanians, from grazing the sheep in these highlands. Voisava Kastrioti, the mother of Skanderbeg, is believed to be the daughter of a minor lord from the Pollog Valley. Polog and its vicinity including the city of Tetovo would be given to Pasha Yigit after its conquest in 1392 alongside Skopje and would be part of the Kalkendelen kaza which was an affiliated kaza of the Skopje Sandjak. After the expulsion of up to 70,000 Albanians from the former Sanjak of Nish in 1877–1878, several families of these Albanian Muhaxhirs settled in the Pollog Valley region. Albanian arrivals from the Upper Reka region in the late Ottoman era began to settle amongst the wider, existent Albanian population of the Pollog Valley; migrants from Upper Reka relocated to the following villages in Upper Pollog: Čegrane, Forino, Korito, Balin Dol, Malo Turčane, Dolna Banjica, Sretkovo, Novo Selo, Rečane, Vrutok, Pečkovo, Zdunje, Vrapčište, Kalište and Gradec. In Lower Pollog, these migrants settled in: Gorno Sedlarce, Rakovec, Žerovjane, Radiovce, Tenovo, Lukovica, Sedlarevo and Gurgurnica.
Қазіргі заман
1912–1913 жылдары Полог аңғары аймағында 43 230 албан адам өмір сүрді.